Hà Nội chống thuốc lá điện tử: Không có vùng cấm trên không gian mạng, đời thực

Dù Quốc hội đã ban hành Nghị quyết cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử nhưng làn sóng ngầm của mặt hàng nguy hại này vẫn âm ỉ len lỏi vào đời sống, đe dọa trực tiếp sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của thế hệ trẻ. 

Trước những thủ đoạn ngụy trang tinh vi núp bóng vỏ bọc đồ dùng học tập, phân tán qua các hội nhóm mạng xã hội và dịch vụ giao vận công nghệ, cuộc chiến ngăn chặn "khói độc" đang bước vào giai đoạn quyết liệt hơn bao giờ hết. 

Để làm rõ thực trạng, các điểm nghẽn nghiệp vụ và giải pháp đồng bộ nhằm bẻ gãy chuỗi cung ứng bất hợp pháp này, phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống đã phỏng vấn ông Dương Mạnh Hùng – Phó Chi Cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội.

Nhận diện làn sóng ngầm và mạng lưới phân phối biến tướng giữa lòng Thủ đô

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội đã kiểm tra, xử lý 11 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, nộp ngân sách 172 triệu đồng và thu giữ hơn 800 sản phẩm cùng hàng trăm lọ tinh dầu. Ông đánh giá thế nào về diễn biến vi phạm đối với mặt hàng này trên địa bàn Thủ đô hiện nay?

Ông Dương Mạnh Hùng: Ngày 30/11/2024, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 về hoạt động chất vấn tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, trong đó có nội dung "Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội".

Để làm rõ thực trạng, các điểm nghẽn nghiệp vụ và giải pháp đồng bộ nhằm bẻ gãy chuỗi cung ứng bất hợp pháp thuốc lá điện tử, Báo Sức khỏe và Đời sống đã có cuộc trao đổi với ông Dương Mạnh Hùng – Phó Chi Cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội. Ảnh: Bảo Loan.

Do đó, tình hình kinh doanh thuốc lá điện tử trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay đã giảm mạnh, không còn diễn ra công khai rầm rộ tại các cửa hàng mặt phố như trước đây, tuy nhiên một số đối tượng đã chuyển sang hình thức kinh doanh lén lút, chỉ phục vụ đối tượng "khách quen". Đáng lo ngại, nhiều loại tinh dầu trong các thiết bị thuốc lá điện tử bị nghi ngờ có phối trộn các chất ma túy tổng hợp, tân dược gây nghiện, nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe tinh thần của người sử dụng. Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng trong một bộ phận thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên vẫn ở mức cao do tâm lý đám đông và các chiêu trò quảng cáo sai sự thật của đối tượng kinh doanh.

Dưới sự chỉ đạo sát sao của UBND TP Hà Nội và Sở Công Thương, Chi cục QLTT TP Hà Nội thường xuyên chỉ đạo các Đội Quản lý thị trường tập trung kiểm tra, kiểm soát thị trường, nhất là các cơ sở kinh doanh, kho chứa hàng hóa, các điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng...

Qua đó, trong 08 tháng đầu năm 2026, số lượng tang vật vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng lên đến 377 lọ tinh dầu, 69 dụng cụ/máy hút thuốc lá điện tử, 831 sản phẩm thuốc lá điện tử, đồng thời chuyển cơ quan điều tra 01 vụ việc xem xét xử lý hình sự …góp phần làm trong sạch môi trường kinh doanh cũng như giảm tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Theo báo cáo, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử có xu hướng diễn biến lén lút, phân tán và gắn liền với các khu vực trung tâm (như Hoàn Kiếm, Cửa Nam) qua các điểm giao nhận nhỏ lẻ. Lực lượng chức năng đã nhận diện những phương thức, thủ đoạn ngụy trang tinh vi mới nào của các đối tượng hiện nay?

Ông Dương Mạnh Hùng: Qua quá trình nắm bắt địa bàn và xử lý thực tế tại các khu vực trung tâm, lực lượng Quản lý thị trường nhận diện được các thủ đoạn ngụy trang mới rất tinh vi nhằm lẩn trốn, né tránh lực lượng chức năng như sau:

Thứ nhất, sử dụng điểm trung chuyển và thay đổi bao bì để ngụy trang: Các đối tượng không tàng trữ, cất giấu hàng tại điểm bán. Hàng hóa được xé lẻ, cất giấu tại các khu chung cư, phòng trọ ngõ ngách, hoặc ngụy trang dưới dạng đồ dùng học tập (hộp bút, chì màu), đồ chơi trẻ em, thỏi son, bình nước … Thanh toán được thực hiện qua các tài khoản trung gian, nhiều lớp và thường xuyên thay đổi để tránh bị cơ quan chức năng phát hiện.

Theo ông Dương Mạnh Hùng, qua quá trình nắm bắt địa bàn và xử lý thực tế tại các khu vực trung tâm, lực lượng Quản lý thị trường nhận diện được các thủ đoạn ngụy trang mới rất tinh vi nhằm lẩn trốn, né tránh lực lượng chức năng. Ảnh: Chi Cục QLTT Hà Nội cung cấp.

Thứ hai, sử dụng công nghệ, giao nhận qua các đơn vị vận chuyển trung gian, cụ thể là sử dụng các ứng dụng giao hàng công nghệ (Grab, ShopeeFood, Lalamove...). Đơn hàng được đặt qua mạng thông qua các tài khoản ảo, nhóm kín ẩn danh… thanh toán chuyển khoản trước, hàng gửi tại các điểm gửi xe, vỉa hè hoặc điểm nhận hàng công cộng để shipper đến lấy, hạn chế tối đa sự xuất hiện của chủ hàng.

Thứ ba, sử dụng mạng lưới cộng tác viên chính là học sinh, sinh viên làm "cộng tác viên" bán hàng truyền tay trong trường học, câu lạc bộ, quán bar, pub, karaoke…

Những phương thức, thủ đoạn tinh vi trên của các đối tượng đỏi hỏi các lực lượng chức năng như Công an, Hải quan, Quản lý thị trường… phải thường xuyên phối hợp, tăng cường khả năng nhận diện để phát hiện các hoạt động vi phạm này.

"Chặn đứng từ gốc, ngăn chặn từ cửa ngõ"

Hiện nay, phần lớn các giao dịch phân phối thuốc lá điện tử đã dịch chuyển sang các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, nhóm kín và chuyển phát qua dịch vụ giao hàng nhanh/logistics. Đâu là rào cản lớn nhất của lực lượng chức năng khi truy vết kho hàng thực tế, nguồn cung và xác định chủ thể vi phạm?

Ông Dương Mạnh Hùng: Đúng như vậy, có thể nói đây là bài toán nan giải đối với lực lượng chức năng nói chung và lực lượng QLTT nói riêng. Một số khó khăn, rào cản mà lực lượng QLTT gặp phải như sau:

Một là, xác định chủ thể trên không gian mạng: Các tài khoản bán hàng trên TikTok, Facebook, Telegram thường là tài khoản ảo, dùng SIM rác, địa chỉ IP ẩn danh hoặc đặt máy chủ ở nước ngoài. Khi phát hiện bị theo dõi, các đối tượng ngay lập tức xóa tài khoản, giải tán nhóm kín. Do đó rất khó khăn trong việc theo dõi, truy vết cũng như xác định đối tượng vi phạm.

Hai là, khó khăn trong việc kiểm tra, khám xét địa điểm cất giữ: Kho hàng thực tế thường là nhà riêng, phòng trọ, căn hộ chung cư cao cấp, khép kín. Theo quy định của pháp luật, việc khám nơi ở, nhà riêng đòi hỏi quy trình thủ tục rất chặt chẽ, phải có căn cứ xác định và phê duyệt theo đúng thẩm quyền.

Video ghi lực lượng chức năng Hà Nội xử lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Video: Chi Cục QLTT Hà Nội cung cấp.

Ba là, trách nhiệm của các đơn vị bưu chính, giao hàng nhanh: Nhiều đơn vị vận chuyển chưa có cơ chế kiểm soát nội dung gói hàng (khai báo hàng hóa không trung thực nhưng không kiểm tra thực tế), chưa phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng. Do đó vô tình trở thành kênh phát tán hàng cấm/hàng lậu nhanh chóng.

Trong thời gian tới, lực lượng QLTT sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các lực lượng an ninh mạng, đơn vị bưu chính và chính quyền địa phương để xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu, quyết tâm triệt phá các đường dây kinh doanh thuốc lá điện tử lậu ngay từ không gian mạng.

Thời gian tới, Chi cục có kế hoạch mở rộng cơ chế phối hợp chia sẻ dữ liệu với cơ quan Hải quan và các đơn vị bưu chính, chuyển phát nhanh ra sao để ngăn chặn từ khâu vận chuyển đầu vào?

Ông Dương Mạnh Hùng: Bên cạnh việc triển khai các hoạt động kiểm tra, kiểm soát độc lập theo chức năng, nhiệm vụ được giao, các lực lượng chức năng như Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế… đã tăng cường phối hợp kiểm tra liên ngành theo Kế hoạch kiểm tra liên ngành của Ban Chỉ đạo 389 Thành phố hàng năm và theo đề xuất phối hợp của các cơ quan chức năng trong công tác phòng, chống thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt tại những địa bàn, khu vực tiềm ẩn nguy cơ cao.

Chi cục xác định công tác "chặn đứng từ gốc, ngăn chặn từ cửa ngõ" là giải pháp then chốt. Trong thời gian tới, thực hiện tinh thần chỉ đạo từ các văn bản liên quan, Chi cục sẽ chủ động mở rộng và nâng tầm cơ chế phối hợp với cơ quan Hải quan và các doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh qua các giải pháp trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục công tác phối hợp và chia sẻ thông tin giữa cơ quan Công an, Thuế, Quản lý thị trường... tổ chức nhiều cuộc kiểm tra liên ngành, các chuyên đề phối hợp và các đợt cao điểm đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả, đặc biệt tại các điểm nóng, kinh doanh trọng điểm.

Hai là, đề nghị các cơ quan Hải quan chia sẻ, trao đổi thông tin nghiệp vụ, trong công tác giám sát sau thông quan, khi có thông tin hàng hóa ký gửi, bưu kiện có dấu hiệu nghi vấn là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Chi cục QLTT TP Hà Nội xác định công tác "chặn đứng từ gốc, ngăn chặn từ cửa ngõ" là giải pháp then chốt. Ảnh: Chi Cục QLTT Hà Nội cung cấp.

Ba là, chúng tôi sẽ tổ chức xem xét ký quy chế phối hợp với các doanh nghiệp bưu chính, công ty chuyển phát, giao hàng công nghệ để dễ dàng chia sẻ thông tin các đơn hàng, bưu kiện không rõ nguồn gốc, khai báo thông tin giả mạo có dấu hiệu vi phạm, để từ đó làm căn cứ ngăn chặn, kiểm tra, xử lý ngay trong khâu lưu thông hàng hóa.

Việc thiết lập chuỗi phối hợp chặt chẽ này giúp tạo ra quy trình kiểm soát liên tục: từ khâu giám sát thông quan tại cửa khẩu, sàng lọc khi trung chuyển bưu chính, cho đến khâu kiểm tra xử lý tại địa bàn nội địa. Sự chủ động này được kỳ vọng sẽ chặn đứng dòng dịch chuyển của hàng lậu ngay từ ban đầu, từng bước thu hẹp nguồn cung thuốc lá điện tử bất hợp pháp trên thị trường.

Trước nhận định cho rằng siêu lợi nhuận từ buôn bán thuốc lá điện tử vượt trội so với mức xử phạt hành chính hiện hành, Chi cục có kiến nghị hoặc đề xuất sửa đổi, bổ sung chế tài pháp lý nào để nâng cao tính răn đe?

Ông Dương Mạnh Hùng: Như chúng ta đã biết, thuốc lá điện tử đã trở thành mặt hàng cấm kinh doanh, nhập khẩu, sử dụng, vận chuyển từ năm 2025 nhưng đến nay vẫn chưa được luật hóa, chưa được đưa vào Luật Phòng chống tác hại thuốc lá.

Dù các mức xử phạt đối với việc kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng mặt hàng này đã cơ bản đủ tính răn đe đối với đối tượng vi phạm, tuy nhiên Chi cục QLTT TP Hà Nội kiến nghị cần xử lý nghiêm hành vi tiếp tay trên không gian mạng; Đề xuất bổ sung chế tài xử phạt nặng, dành riêng cho mặt hàng thuốc lá điện tử, tăng cả mức xử phạt đối với người sử dụng, hút thuốc lá điện tử ở nơi công cộng.

Ngoài ra, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền rà soát, xem xét quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ lưu trữ, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc dịch vụ vận chuyển (Logistics) nếu không chủ động ngăn chặn, cố tình tiếp tay cho việc phát tán, giao nhận thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép.

Chống thuốc lá điện tử: Học sinh, sinh viên phải trở thành 'mắt xích' giám sát nơi học đường

Bên cạnh công tác kiểm tra theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đối tượng tiếp cận thuốc lá điện tử phần lớn là giới trẻ, học sinh, sinh viên. Lực lượng Quản lý thị trường có giải pháp phối hợp cụ thể nào với ngành giáo dục và các địa phương để đẩy mạnh phòng ngừa, cảnh báo từ sớm?

Ông Dương Mạnh Hùng: Chi cục QLTT TP Hà Nội luôn xác định: "Phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa" là giải pháp căn cơ, mang tính cốt lõi. Kiểm tra, xử phạt chỉ là phần ngọn, điều quan trọng nhất là phải cắt đứt được "nguồn cầu" và nâng cao "sức đề kháng" của học sinh, sinh viên trước các chiêu trò lôi kéo, dụ dỗ.

Trong thời gian tới, Chi cục QLTT TP Hà Nội sẽ triển khai các giải pháp phối hợp đồng bộ với lực lượng Công an và chính quyền các địa phương tăng cường kiểm tra, kiểm soát xung quanh khu vực trường học như các cơ sở kinh doanh, quán nước, tiệm tạp hóa, quán game...

Yêu cầu chủ cơ sở ký cam kết tuyệt đối không tàng trữ, không kinh doanh, không làm "điểm trung chuyển" hay bán tiếp tay thuốc lá điện tử cho học sinh.

Những tháng cuối năm 2026, phương hướng nhiệm vụ của Chi cục QLTT TP Hà Nội là: tiếp tục thực hiện nghiêm những chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương, UBND Thành phố... trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường. Ảnh: Chi Cục QLTT Hà Nội cung cấp.

Cùng với đó, chúng tôi đề nghị ngành giáo dục, các nhà trường tổ chức các buổi chuyên đề tăng cường tuyên truyền trực tiếp đến tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Lực lượng quản lý thị trường sẽ phối hợp tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật, hướng dẫn học sinh, phụ huynh và giáo viên cách nhận diện các dạng ngụy trang tinh vi của thuốc lá điện tử dưới vỏ bọc đồ dùng học tập, đồ chơi (như hình thỏi son, hộp bút, bình nước...).

Mục tiêu lớn nhất của công tác phối hợp là vận động, khơi dậy ý thức trách nhiệm để mỗi học sinh, sinh viên chủ động trở thành một "mắt xích" giám sát. Chính các em sẽ là những người tiên phong phát hiện, phát đi cảnh báo và kiên quyết nói "không" với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, bảo vệ môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Trong phương hướng 6 tháng cuối năm, thuốc lá điện tử tiếp tục được xác định là một trong những mặt hàng trọng điểm cần tăng cường kiểm soát. Xin ông chia sẻ về các đợt cao điểm hoặc biện pháp nghiệp vụ đột phá mà Chi Cục sẽ triển khai để siết chặt triệt để mặt hàng này trong thời gian tới?

Ông Dương Mạnh Hùng: Những tháng cuối năm 2026, phương hướng nhiệm vụ của Chi cục QLTT TP Hà Nội là: tiếp tục thực hiện nghiêm Chỉ thị, văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương, UBND Thành phố, Ban Chỉ đạo 389 Thành phố trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường; xác định công tác kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn hành vi vi phạm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và hiệu quả.

Triển khai các biện pháp nghiệp vụ về giám sát, quản lý thông tin theo lĩnh vực, địa bàn được giao; kịp thời phát hiện các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá thế hệ mới (bao gồm máy hút, tinh dầu và phụ kiện) nhập lậu.

Cùng với đó, lực lượng QLTT sẽ từng bước chuyển dịch phương thức giám sát từ truyền thống sang môi trường số. Chúng tôi phối hợp với lực lượng An ninh mạng, thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu trực thời gian thực với các nền tảng thương mại điện tử và doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh. Từ "tọa độ đen" trên mạng, lực lượng sẽ truy vết ngược dòng tiền qua ví điện tử, tài khoản ngân hàng để triệt phá tận gốc các tổng kho ẩn danh để xử lý nghiêm hành vi buôn lậu siêu lợi nhuận này.

Song song với quá trình kiểm tra, kiểm soát, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân hoạt động thương mại trên địa bàn thực hiện nghiêm việc cam kết không kinh doanh, buôn bán, tàng trữ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cảnh báo cho người tiêu dùng các nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe con người từ việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.