Hà Nội: Chủ động phòng, chống úng ngập và tầm nhìn dài hạn thích ứng bền vững

Thành phố sẽ tập trung triển khai Đề án Xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026 - 2030, xây dựng kịch bản ứng phó với biến đổi khí hậu theo mô hình RCP8.5. Ảnh: N.LY

Quyết tâm giải quyết các “điểm nghẽn” ngập úng

Trong những năm gần đây, dưới tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và mưa lớn bất thường xảy ra thường xuyên đã gây ra tình trạng úng ngập nặng nề, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, tài sản và đời sống của người dân tại nhiều đô thị lớn, trong đó có Thủ đô Hà Nội.

Qua công tác rà soát, đánh giá, các cơ quan chức năng xác định nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống thoát nước chưa được thực hiện theo đúng quy hoạch; các công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu, việc kết nối hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. Cụ thể, công suất các công trình đầu mối mới chỉ đạt khoảng 20%, trong khi diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,7% so với quy hoạch năm 2013.

Từ thực trạng đó, Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố đã xác định úng ngập là một trong 5 "điểm nghẽn" cần tập trung giải quyết với quyết tâm chính trị rất cao của toàn hệ thống. Ngay trước mùa mưa năm 2026, Thành phố đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó ưu tiên thực hiện 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp (bao gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa) nhằm đưa vào vận hành kịp thời. Mục tiêu của các dự án khẩn cấp này là từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường kết nối với hệ thống hiện có, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, qua đó góp phần giảm số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với các trận mưa có cường độ tương đương trong những năm trước.

Song song với các dự án khẩn cấp, công tác duy tu, duy trì vận hành hệ thống thoát nước đô thị, công tác phối hợp vận hành hệ thống thoát nước giữa khu vực đô thị và nông thôn, cũng như việc chuyển đổi 21 mương tiêu nông nghiệp trong khu vực phát triển đô thị phục vụ tiêu thoát nước đô thị đã được hoàn thành trước ngày 30/4. Ngày 29/4/2026, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 2280/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành mùa mưa năm 2026, chỉ đạo huy động 100% nhân lực và thiết bị ứng trực để vận hành.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, ngay trước mùa mưa năm 2026, hàng loạt giải pháp cấp bách đã được triển khai, nổi bật là việc đầu tư xây dựng 10 dự án công trình khẩn cấp (gồm 5 dự án hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa). Đến nay, các dự án này đã cơ bản hoàn thành và đi vào vận hành hiệu quả, bao gồm các hồ điều hòa như Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, Thụy Phương cùng các dự án cải tạo hạ lưu Kim Ngưu, kênh Thụy Phương, hệ thống thoát nước Đại lộ Thăng Long, khu vực Ngoại Giao Đoàn, Resco Ecohome, Tây Hồ Tây và trạm bơm hồ điều tiết mực nước khu vực Tô Lịch. Bên cạnh đó, 2 dự án hồ điều hòa Chèm và Liên Mạc 1 cũng đang được đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư.

Sự "góp sức" kịp thời của các công trình này đã giúp tăng dung tích điều hòa thêm khoảng 4,8 triệu m3 (gồm 1,4 triệu m3 từ việc hạ mực nước hồ hiện trạng và 3,4 triệu m3 từ 5 hồ xây dựng mới), nâng cao đáng kể năng lực liên thông thoát nước cho các lưu vực trọng điểm. Nhờ vậy, khoảng 120 trong tổng số 160 điểm úng ngập cục bộ trước đây tại 35 phường thuộc các lưu vực Tô Lịch, Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ và Long Biên đã được kiểm soát tốt.

Thực tế qua những trận mưa lớn gần đây với lượng mưa trên 100mm, hệ thống thoát nước đã thể hiện rõ sự cải thiện: nhiều khu vực từng là "rốn ngập" nay nước chỉ dâng nhẹ 15-20cm và nhanh chóng rút đi chỉ sau khoảng 30 phút tạnh mưa. Dù một số trận mưa cực đoan vượt quá tần suất thiết kế trong thời gian ngắn (như trận mưa sáng 25/7 hay 27/7) vẫn gây ngập cục bộ tại một số tuyến phố trũng, song nhìn chung không để xảy ra tình trạng ngập sâu kéo dài hay ách tắc giao thông nghiêm trọng, khẳng định hiệu quả bước đầu rất đáng ghi nhận của các giải pháp trước mắt.

Ứng phó cao điểm mùa mưa bão và định hướng chiến lược dài hạn

Không dừng lại ở những kết quả trước mắt, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa các giải pháp dài hạn nhằm giải quyết triệt để bài toán úng ngập, gắn liền với định hướng phát triển bền vững của Thủ đô.

Thành phố đang tích cực đẩy nhanh tiến độ 12 dự án thoát nước lớn theo quy hoạch như các trạm bơm Phương Trạch, Vĩnh Thanh, Bộ Đầu, Văn Khê, Yên Nghĩa, Đông Mỹ, Cự Khối, Đào Nguyên, Yên Thái, cùng hệ thống thoát nước các lưu vực Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ, Liên Mạc. Đặc biệt, các dự án trọng điểm như cải tạo đê điều, xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ (giai đoạn 2026-2029) theo hình thức PPP hay sông Cầu Bây (giai đoạn 2026-2028) đã được HĐND Thành phố phê duyệt chủ trương đầu tư, hứa hẹn tạo ra những đột phá mới trong công tác thủy lợi và cải thiện môi trường nước.

Bước đi chiến lược trong tương lai sẽ được định hình qua đồ án Quy hoạch cao độ nền và thoát nước Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Theo đó, Thành phố sẽ tập trung triển khai Đề án Xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026 - 2030, xây dựng kịch bản ứng phó với biến đổi khí hậu theo mô hình RCP8.5, đồng thời ứng dụng hệ thống điều hành thông minh kết hợp kiểm soát chặt chẽ quy hoạch cao độ nền của các khu đô thị mới. Một điểm nhấn tiến bộ là việc từng bước áp dụng mô hình “Thành phố bọt biển” – xu hướng đô thị hiện đại trên thế giới không chỉ nhằm tiêu thoát nước nhanh mà còn chú trọng giữ nước, thấm nước, điều tiết và tái sử dụng nguồn nước mưa.

Song song với hạ tầng kỹ thuật, công tác quản lý nhà nước, nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên theo Chỉ thị số 18-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy cũng được thắt chặt. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng với 100% lực lượng ứng trực, duy trì vận hành hiệu quả các trạm bơm, nạo vét kênh mương cùng các kịch bản phân luồng giao thông ứng phó với 4 mức độ ngập tại 141 điểm trọng yếu đã tạo nên một thế trận chủ động, đồng bộ. Với quyết tâm cao và tầm nhìn dài hạn, Hà Nội đang từng bước xây dựng thành công một không gian đô thị an toàn, văn minh, thích ứng linh hoạt trước mọi thử thách của thiên nhiên.