Hà Nội chủ động ứng phó mưa lớn, hạn chế úng ngập

Trước thực tế đó, Hà Nội đang từng bước chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa thông qua đầu tư hạ tầng, nâng cao năng lực điều hành và triển khai đồng bộ các giải pháp chống ngập ngay từ đầu mùa mưa.

Sẵn sàng ứng phó mưa lớn

Chiều 9-7, nhiều khu vực trên địa bàn thành phố xuất hiện mưa lớn với lượng mưa phân bố không đồng đều. Theo số liệu từ hệ thống trạm đo mưa tự động của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, lượng mưa cao nhất ghi nhận tại khu vực Từ Liêm đạt 36,6mm; tiếp đến là Cầu Giấy 36mm, Ô Chợ Dừa 34,7mm và Tây Hồ 33,5mm. Trong khi khu vực phía Tây thành phố có mưa khá lớn thì nhiều điểm phía Đông chỉ ghi nhận lượng mưa vài milimét, đòi hỏi công tác điều hành phải được thực hiện linh hoạt theo từng lưu vực.

Xí nghiệp Thoát nước số 3 triển khai xe bơm CP10 tại cụm chân cầu Vĩnh Tuy trong cơn mưa chiều 9-7. Ảnh: Lại Tấn

Ngay khi mưa xuất hiện, trên đường Lê Quang Đạo (khu vực Sân vận động Mỹ Đình), công nhân Xí nghiệp Thoát nước số 2 (Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội) nhanh chóng đặt biển cảnh báo, theo dõi diễn biến mực nước, sẵn sàng mở ga thu nước để tăng khả năng tiêu thoát. Trên tuyến Võ Chí Công, Xí nghiệp Thi công Cơ giới bố trí xe chuyên dụng cùng lực lượng ứng trực, bảo đảm xử lý ngay khi phát sinh tình huống.

Không chỉ ứng phó với các trận mưa đầu mùa, Hà Nội còn chủ động chuẩn bị trước ảnh hưởng của bão số 1 (Maysak). Các đơn vị chức năng đã triển khai chế độ ứng trực 24/24 giờ trên toàn hệ thống. Ban lãnh đạo Công ty trực tiếp theo dõi diễn biến thời tiết, lượng mưa và tình hình vận hành hệ thống tiêu thoát nước để điều phối lực lượng, phương tiện giữa các đơn vị.

Số liệu các trạm đo mưa tự động trong cơn mưa chiều 9-7. Ảnh: Cơ quan chức năng cung cấp

Tại Trung tâm Điều hành hệ thống thoát nước, các thông số về lượng mưa, mực nước trên sông, hồ điều hòa, trạm bơm và các công trình đầu mối được cập nhật liên tục. Đồng thời, các xí nghiệp tăng cường kiểm tra hệ thống cống, mương, cửa điều tiết, trạm bơm, khơi thông dòng chảy, xử lý vật cản và bố trí lực lượng tại những điểm có nguy cơ úng ngập nhằm bảo đảm giao thông và hạn chế thấp nhất thiệt hại do mưa lớn gây ra.

Đầu tư hạ tầng để nâng cao khả năng chống chịu

Trước đây công tác chống ngập chủ yếu tập trung xử lý khi mưa xảy ra. Hiện nay, Hà Nội đang từng bước xây dựng năng lực chống chịu ngay từ hạ tầng.

Thành phố đã triển khai 12 lệnh xây dựng khẩn cấp, gồm 10 dự án đầu tư công và 2 dự án theo hình thức đối tác công - tư với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng. Hàng loạt công trình như hồ điều hòa, tuyến cống, trạm bơm được đẩy nhanh tiến độ để kịp phát huy hiệu quả ngay trong mùa mưa năm nay.

Dự án hồ điều hóa Phú Đô đã đủ điều kiện tiếp nước mùa mưa năm 2026. Ảnh: PV

Một trong những công trình tiêu biểu là hồ điều hòa Phú Đô với tổng mức đầu tư hơn 1.166 tỷ đồng. Hiện lòng hồ rộng 31,5ha đã có thể tích nước, các hạng mục chính như kè hồ, cống điều tiết và trạm bơm cơ bản hoàn thành.

Theo ông Nguyễn Chương Dương, Trưởng phòng Quản lý dự án Hạ tầng môi trường, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội, ngay trong trận mưa ngày 28-5 với lượng mưa khoảng 90mm trong hai giờ, hồ Phú Đô đã phát huy tác dụng khi tiếp nhận khoảng 500m³ nước, góp phần giảm tải cho trạm bơm Đồng Bông. Nhờ đó, thời gian tiêu thoát nước tại một số khu vực ở Từ Liêm giảm từ khoảng 15-20 giờ xuống chỉ còn 1-2 giờ.

Cùng với hồ Phú Đô, các hồ điều hòa Thụy Phương 2, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2 đang từng bước hoàn thiện, bổ sung thêm hơn 2,7 triệu m³ dung tích trữ nước cho hệ thống tiêu thoát nước của thành phố. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành những “lá chắn” quan trọng, góp phần giảm áp lực cho hệ thống cống và các trạm bơm trong điều kiện xuất hiện các trận mưa có cường suất lớn.

Chủ động thích ứng với thời tiết cực đoan

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, những trận mưa có cường độ lớn trong thời gian ngắn được dự báo sẽ xuất hiện với tần suất ngày càng cao. Điều đó đồng nghĩa hệ thống thoát nước đô thị sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn so với các tiêu chuẩn thiết kế trước đây.

Đự án bể ngầm chống ngập chợ Hàng Da đã hoàn thành trong tháng 5, có dung tích chứa khoảng 2.500m³ nước. Ảnh: Duy Khánh

GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường cho rằng, việc mở rộng hệ thống cống hay tăng công suất trạm bơm chỉ là một phần của bài toán chống ngập. Về lâu dài, Hà Nội cần chuyển từ tư duy "thoát nước nhanh" sang "quản lý nước mưa", kết hợp hồ điều hòa, không gian xanh, các khu vực trữ nước và hạ tầng xanh để nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Những trận mưa đầu mùa và ảnh hưởng của bão số 1 là phép thử đầu tiên đối với hệ thống chống ngập của Hà Nội. Kết quả bước đầu cho thấy việc kết hợp đầu tư hạ tầng với đổi mới phương thức điều hành đang giúp thành phố nâng cao năng lực ứng phó. Trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu, đây là nền tảng quan trọng để Hà Nội từng bước xây dựng đô thị có khả năng chống chịu tốt hơn trước ngập úng.