Hà Nội có thể cho thuê vỉa hè đối với hộ kinh doanh

Sau nhiều năm loay hoay giữa bài toán lập lại trật tự đô thị và nhu cầu mưu sinh của người dân, Hà Nội đang tính đến phương án đưa hoạt động kinh doanh vỉa hè vào khuôn khổ bằng cơ chế thu phí chính thức.

Hà Nội tính thí điểm cho thuê vỉa hè để kinh doanh.

Đề xuất mới không chỉ tác động tới hàng quán nhỏ lẻ mà còn có thể mở ra một hướng vận hành mới cho kinh tế đường phố của Thủ đô.

Sở Xây dựng Hà Nội hiện lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố về việc thí điểm quản lý và khai thác một phần lòng đường, vỉa hè phục vụ kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị và kinh tế ban đêm.

Theo đề xuất, các tổ chức, cá nhân và hộ kinh doanh có thể trả phí để sử dụng tạm thời một phần vỉa hè hoặc lòng đường cho hoạt động buôn bán. Mức phí dự kiến dao động từ 20.000 đồng đến 45.000 đồng mỗi m2 mỗi tháng, tùy vị trí và khu vực.

Trong đó, mức cao nhất 45.000 đồng mỗi m2 mỗi tháng áp dụng tại các tuyến phố trung tâm thuộc Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng và Đống Đa, cũng như các tuyến phố ẩm thực, chợ đêm.

Các Phường như Thanh Xuân, Cầu Giấy, Tây Hồ, Long Biên, Hoàng Mai, Hà Đông... có mức dự kiến khoảng 40.000 đồng.

Đối với những tuyến phố còn lại và khu vực ngoại thành, mức phí được đề xuất từ 20.000 đồng đến 25.000 đồng mỗi m2 mỗi tháng. Đây cũng là khung giá đang được Hà Nội áp dụng theo Nghị quyết 06/2020 về thu phí và lệ phí, duy trì từ năm 2016 đến nay.

Theo dự thảo, UBND cấp phường sẽ là đơn vị tiếp nhận hồ sơ đề xuất thuê vỉa hè từ các hộ kinh doanh và doanh nghiệp trên địa bàn. Thời gian cho thuê tối đa mỗi lần không quá một năm, nhưng có thể được xem xét gia hạn nhiều lần.

Tuy nhiên, không phải tuyến phố nào cũng đủ điều kiện triển khai. Thành phố dự kiến chỉ cho phép thí điểm tại những khu vực không nằm trong phạm vi bảo tồn di tích lịch sử văn hóa, không xảy ra ùn tắc giao thông và có vỉa hè rộng tối thiểu 3m.

Ngoài diện tích dành cho hoạt động kinh doanh, phần còn lại phải bảo đảm lối đi bộ tối thiểu 1,5 m cho người dân. Các khu vực thí điểm cũng được yêu cầu lắp camera giám sát nhằm theo dõi hoạt động sử dụng lòng đường và vỉa hè.

Một điều kiện đáng chú ý khác là phải có ít nhất 50% hộ dân, hộ kinh doanh và tổ chức tại tuyến phố đồng thuận thì việc thí điểm mới được triển khai. Quy định này được xem là cách để hạn chế xung đột lợi ích giữa cư dân và các hoạt động kinh doanh trên phố.

Theo kế hoạch của Sở Xây dựng, chương trình thí điểm sẽ được triển khai theo ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung tại một số tuyến phố thuộc khu vực Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Sau đó, phạm vi sẽ mở rộng ra các phường trong khu vực Vành đai 1 trước khi tiến tới Vành đai 3.

Cơ quan soạn thảo cho rằng việc cho thuê vỉa hè có thu phí sẽ giúp giảm tình trạng lấn chiếm tự phát vốn tồn tại nhiều năm qua. Thay vì kinh doanh “chui”, các hộ buôn bán có thể hoạt động hợp pháp hơn, đồng thời góp phần tăng nguồn thu ngân sách cho thành phố.

Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh Hà Nội thời gian gần đây tăng cường siết chặt trật tự đô thị và xử lý vi phạm vỉa hè. Nhiều hàng quán nhỏ phải thu hẹp không gian kinh doanh, trong khi không ít chuỗi cửa hàng lớn buộc thay đổi mô hình vận hành để thích nghi.

Thực tế cho thấy nhu cầu sử dụng vỉa hè để kinh doanh tại Hà Nội rất lớn. Từ quán trà đá, hàng ăn sáng cho tới các mô hình cà phê và dịch vụ lưu động, kinh tế vỉa hè từ lâu đã trở thành một phần của nhịp sống đô thị.

Với nhiều tiểu thương, vài mét vuông mặt tiền không chỉ là nơi bán hàng mà còn là nguồn sinh kế chính của cả gia đình. Vì vậy, việc thành phố cân nhắc cơ chế cho thuê hợp pháp được nhiều hộ kinh doanh xem là tín hiệu tích cực sau thời gian dài hoạt động trong tình trạng thiếu ổn định.

Ở góc độ quản lý, việc hợp pháp hóa có điều kiện cũng giúp cơ quan chức năng dễ kiểm soát hơn về vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và trật tự giao thông.

Mô hình khai thác kinh tế vỉa hè thực tế không mới trên thế giới. Tại Thailand, Singapore hay Taiwan, kinh tế đường phố được quy hoạch thành những khu vực riêng, có cấp phép và quy định hoạt động cụ thể. Nhờ đó, hoạt động buôn bán vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa trở thành điểm hút du lịch và tiêu dùng.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng bài toán lớn nhất của Hà Nội sẽ nằm ở khâu thực thi. Nếu thiếu giám sát đồng bộ, việc cho thuê vỉa hè rất dễ biến tướng thành tình trạng chiếm dụng tràn lan, gây áp lực lên giao thông và không gian công cộng.

Nếu được thông qua, nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong vòng 5 năm. Riêng thời gian thí điểm tại từng tuyến phố tối đa là 2 năm và có thể được xem xét gia hạn thêm hai lần, mỗi lần không quá 2 năm. Điều này cho thấy Hà Nội đang chọn hướng tiếp cận thận trọng trước khi mở rộng mô hình kinh tế vỉa hè có quản lý trên quy mô lớn hơn.