Hà Nội: Điểm sáng trong phổ biến, lan tỏa pháp luật tới nhân dân

Không chỉ giúp người dân nâng cao hiểu biết, ý thức chấp hành pháp luật, thành phố đang từng bước chuyển từ tuyên truyền, phổ biến sang xây dựng văn hóa tự giác tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội, góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, kỷ cương.

Đổi mới phương thức, đưa pháp luật đến gần người dân

Xác định công tác PBGDPL là cầu nối đưa pháp luật vào cuộc sống, là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thành phố Hà Nội luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo triển khai nhiệm vụ này với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Hằng năm, UBND thành phố kịp thời ban hành các kế hoạch, văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, bảo đảm công tác PBGDPL được triển khai đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 tại Trường THCS Kim Giang (phân hiệu 1), phường Khương Đình ngày 9-1. Ảnh: Hồng Thái

Những năm qua, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố đã tập trung quán triệt sâu sắc Luật PBGDPL và nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác này đến các cấp, các ngành, đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức. Trên cơ sở đó, Hội đồng Phối hợp PBGDPL thành phố chủ động tham mưu UBND thành phố ban hành kế hoạch hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam hằng năm; đồng thời hướng dẫn các cơ quan, đơn vị, địa phương tổ chức hoạt động với nội dung, hình thức đa dạng, thiết thực.

Điểm đáng chú ý là công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của Hà Nội không dừng lại ở việc truyền đạt các quy định mà ngày càng chú trọng tính tương tác, khả năng tiếp cận và giải quyết những vấn đề người dân quan tâm. Các hoạt động tuyên truyền được triển khai thông qua hội nghị, tọa đàm, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, hệ thống truyền thanh cơ sở, các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số.

Đặc biệt, thành phố đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong PBGDPL, mở rộng các kênh cung cấp thông tin, tạo điều kiện để người dân chủ động tìm hiểu, tra cứu quy định pháp luật khi có nhu cầu. Những cách làm mới đã góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống, khắc phục tình trạng tuyên truyền một chiều, thiếu tính tương tác.

Đáng chú ý, Hà Nội có nhiều cách làm mới, sáng tạo trong hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, nổi bật là tổ chức Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia, thu hút hơn 2 triệu lượt người tham gia. Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, đổi mới phương thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật, từng bước nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật của người dân.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận, đánh giá cao những kết quả Hà Nội đạt được trong công tác PBGDPL và hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam. Thành phố đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ các hoạt động; phát huy vai trò của Hội đồng Phối hợp PBGDPL và các cơ quan tư pháp.

Những kết quả đó cho thấy PBGDPL đã từng bước trở thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn với hoạt động quản lý, điều hành của chính quyền và nhu cầu thực tiễn của người dân, doanh nghiệp. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, hạn chế vi phạm, phòng ngừa tranh chấp và củng cố niềm tin của nhân dân đối với việc thực thi pháp luật.

Từ nhận thức đến hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác PBGDPL không chỉ là giúp người dân biết, hiểu các quy định mà quan trọng hơn là hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật, đưa việc tuân thủ pháp luật trở thành thói quen, chuẩn mực ứng xử trong đời sống xã hội.

Bà Phan Thị Thu Trang, Phó Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý thành phố Hà Nội tuyên truyền, phổ biến pháp luật và giao lưu với học sinh Trường THCS Kim Giang. Ảnh: Hồng Thái

Theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, đổi mới công tác thi hành pháp luật không chỉ dừng ở việc bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm mà còn hướng tới xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội.

Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Vũ Thị Thanh Tú cho rằng, điểm cốt lõi của xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là pháp luật phải trở thành nhu cầu tự thân, là chuẩn mực ứng xử được mỗi người tự giác lựa chọn. Khi người dân chủ động tìm hiểu, mong muốn thực hiện đúng pháp luật; các tổ chức, doanh nghiệp coi tuân thủ pháp luật là nền tảng hoạt động thì hiệu quả quản trị xã hội sẽ được nâng lên.

Từ yêu cầu đó, trách nhiệm của chính quyền không chỉ dừng ở kiểm tra, xử lý vi phạm mà cần chủ động hướng dẫn, cung cấp thông tin, hỗ trợ người dân thực hiện đúng quy định. Theo đó, người dân cần được tạo điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trước khi thực hiện các giao dịch, hoạt động có liên quan. Đây cũng là hướng tiếp cận thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản lý nhà nước: Lấy việc hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật làm trọng tâm, kết hợp giữa tuyên truyền, hướng dẫn, phòng ngừa với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, Hà Nội đã lựa chọn xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm để thí điểm xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Đây là bước đi cụ thể nhằm chuyển hóa nhận thức thành hành động, từng bước hình thành cộng đồng dân cư văn minh, kỷ cương, tự quản và thượng tôn pháp luật.

Đề án hướng tới xây dựng chính quyền cơ sở thông minh, trong sạch, minh bạch, kiến tạo, phục vụ người dân và doanh nghiệp; đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin pháp luật thuận tiện, hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và tự giác thực hiện. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải gương mẫu trong thực thi công vụ; các tranh chấp, vi phạm được chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý từ sớm, từ xa.

Điểm mới của mô hình là thành phố đặt yêu cầu xây dựng Bộ tiêu chí văn hóa tuân thủ pháp luật tại hai địa bàn thí điểm với 5 trụ cột: Chính quyền tuân thủ; người dân hiểu luật và làm đúng luật; cộng đồng tự quản theo pháp luật; doanh nghiệp, hộ kinh doanh liêm chính và tuân thủ; không gian số pháp lý an toàn.

Năm trụ cột này bao quát các chủ thể, lĩnh vực quan trọng trong đời sống xã hội, từ hoạt động quản lý nhà nước, sinh hoạt cộng đồng đến sản xuất, kinh doanh và tương tác trên môi trường số. Qua đó, việc tuân thủ pháp luật không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan chức năng mà trở thành yêu cầu chung đối với mỗi cá nhân, tổ chức và cộng đồng dân cư.

Phát huy vai trò tiên phong, xây dựng Thủ đô thượng tôn pháp luật

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Thủ đô khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 về xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, cùng với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Luật Thủ đô năm 2026. Những định hướng và cơ chế mới đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ nhân dân.

Lãnh đạo Bộ Tư pháp, thành phố Hà Nội và các đại biểu bấm nút phát động triển khai Đề án thí điểm xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật tại 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm. Ảnh: Khánh Huy

Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Duy Hoàng Dương cho biết, trong bối cảnh đó, công tác PBGDPL cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, gắn với yêu cầu phát triển của Thủ đô và những nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Thành phố xác định tiếp tục thể chế hóa, triển khai hiệu quả Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị; đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện thể chế, cụ thể hóa Luật Thủ đô gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Cùng với đó, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật; đẩy mạnh truyền thông chính sách; đổi mới, đa dạng hóa nội dung, hình thức PBGDPL, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Thành phố cũng chú trọng huy động các nguồn lực xã hội tham gia công tác này, tạo sức mạnh tổng hợp trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Đặc biệt, trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức được xác định là yếu tố quan trọng. Mỗi cán bộ phải thực sự gương mẫu trong chấp hành và thực thi pháp luật; mỗi cơ quan, đơn vị phải trở thành môi trường thực hành văn hóa thượng tôn pháp luật. Đây không chỉ là yêu cầu về kỷ luật, kỷ cương hành chính mà còn là cơ sở để củng cố niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Đồng quan điểm về yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị Hà Nội tiếp tục lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm trong công tác truyền thông chính sách, PBGDPL; chú trọng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Đồng thời, thành phố cần triển khai hiệu quả việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật gắn với đề án thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội và tăng cường tham vấn, tiếp thu, giải trình đối với những chính sách tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.

“Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ dừng lại trong một ngày mà phải trở thành ý thức thường xuyên, được thể hiện bằng những hành động thiết thực trong suốt 365 ngày. Khi mỗi người dân tự giác tìm hiểu, chấp hành pháp luật; mỗi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp coi việc tuân thủ pháp luật là nền tảng hoạt động, tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ thực sự lan tỏa trong đời sống”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh.

Đó cũng là nền tảng quan trọng để Hà Nội tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, với nếp sống văn minh và cốt cách thanh lịch của người Hà Nội.