Hà Nội định hình không gian công nghiệp cho kỷ nguyên đổi mới sáng tạo

Bài 1:Những trụ cột tăng trưởng của Thủ đô

Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm giai đoạn 2026 - 2035, và kinh tế số chiếm khoảng 50% GRDP vào năm 2035, việc phát triển các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thế hệ mới là nền tảng để Thủ đô chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo ra những động lực phát triển dài hạn cho nền kinh tế trong nhiều thập niên tới.

Sản xuất linh kiện điện tử tại Công ty TNHH Katolec Việt Nam, Khu công nghiệp Quang Minh, Hà Nội. Ảnh: Đỗ Tâm

Khu công nghệ cao Hòa Lạc - hạt nhân đổi mới sáng tạo

Nếu trước đây, khu công nghiệp (KCN) chủ yếu được nhìn nhận là nơi tập trung sản xuất và thu hút đầu tư, thì trong Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, vai trò này đã được định nghĩa lại. Không gian công nghiệp không chỉ tạo ra giá trị sản xuất mà còn trở thành nơi hội tụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ và hình thành các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Sự thay đổi này phản ánh bước chuyển trong tư duy phát triển của Hà Nội, từ cạnh tranh bằng quy mô đất đai và lao động sang cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Trong bức tranh đó, Khu công nghệ cao (KCNC) Hòa Lạc được xác định là “hạt nhân khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” của Thủ đô.

Theo Quy hoạch, KCNC Hòa Lạc sẽ được tổ chức theo chuỗi khép kín từ nghiên cứu, đào tạo, nghiên cứu - phát triển (R&D), sản xuất thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm công nghệ. Mô hình này gắn với phát triển đô thị dịch vụ hiện đại, tạo nên một hệ sinh thái hoàn chỉnh thay vì chỉ là một khu sản xuất công nghệ cao như trước đây.

Đặc biệt, đây sẽ là nơi triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ, giải pháp và mô hình kinh doanh mới, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Đây được xem là nền tảng để các công nghệ mới được kiểm chứng trong môi trường thực tiễn trước khi mở rộng áp dụng trên quy mô lớn.

Theo ông Lê Thanh Sơn, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội, Quy hoạch Thủ đô tạo tiền đề để Hòa Lạc phát triển theo mô hình KCNC thế hệ mới. Mô hình này tích hợp nghiên cứu, đào tạo, hạ tầng thử nghiệm, R&D, sản xuất thử nghiệm, thương mại hóa, phát triển doanh nghiệp công nghệ cùng hạ tầng số và không gian sống cho chuyên gia, nhà khoa học và người lao động. Qua đó, KCNC Hòa Lạc sẽ phát huy vai trò trung tâm hội tụ nguồn lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và đầu tư, trở thành cực tăng trưởng mới của Thủ đô, đóng góp vào mục tiêu xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Song song với KCNC Hòa Lạc, Hà Nội cũng quy hoạch phát triển KCNC sinh học tại Thượng Cát, các công viên công nghệ số và khu công nghệ hỗn hợp tại Tây Tựu, Phú Diễn; đồng thời hình thành mạng lưới "thung lũng công nghệ" dọc các cực tăng trưởng và các trục động lực như Nhật Tân - Nội Bài. Cách tiếp cận này cho thấy định hướng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên phạm vi toàn Thành phố, thay vì tập trung vào một khu vực đơn lẻ.

Phát triển KCN sinh thái gắn với khoa học, công nghệ cao

Bên cạnh đó, Quy hoạch Thủ đô đặt mục tiêu tái cấu trúc toàn bộ hệ thống KCN. Thay vì phát triển theo chiều rộng, Hà Nội định hướng chuyển đổi các KCN và cụm công nghiệp hiện hữu thành KCN công nghệ cao, KCN sinh thái, KCN số và KCN thông minh. Các cơ sở sản xuất sử dụng công nghệ lạc hậu hoặc gây ô nhiễm sẽ từng bước được di dời khỏi khu vực nội đô, nhường chỗ cho các ngành công nghệ sạch và có giá trị gia tăng cao.

Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Ông Tô Xuân Thọ, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, cho rằng, với Hà Nội, chuyển đổi mô hình công nghiệp không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế mà còn là giải pháp giải quyết những thách thức của quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, từ ô nhiễm môi trường đến áp lực nhà ở cho người lao động.

“Chuyển đổi là yêu cầu bắt buộc. Nếu không, các KCN sẽ không đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị và mất khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài”, TS. Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Đại học Bách khoa Hà Nội, bày tỏ.

Đáng chú ý, Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm định hướng phát triển KCN theo mô hình sinh thái, gắn với khoa học, công nghệ cao được cụ thể hóa theo từng không gian phát triển. Khu vực phía Bắc gồm Đông Anh, Mê Linh và Sóc Sơn sẽ phát triển các KCN công nghệ cao gắn với hàng không, điện tử, logistics và đô thị sân bay Nội Bài. Trong khi đó, khu vực phía Nam gồm Phú Xuyên và Ứng Hòa được quy hoạch trở thành trung tâm logistics, cảng cạn (ICD), KCN công nghệ cao, công nghiệp sạch và công nghiệp hỗ trợ vận tải đường sắt, tạo dư địa phát triển khi hình thành sân bay thứ hai của vùng Thủ đô.

Cùng với việc tái cấu trúc không gian công nghiệp, tiêu chí thu hút đầu tư cũng được nâng lên. Hà Nội ưu tiên các dự án bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghệ cao có giá trị gia tăng lớn, sử dụng đất, năng lượng và tài nguyên hiệu quả.

Theo đó, tiêu chí thu hút đầu tư cũng được nâng lên. Thành phố ưu tiên các dự án trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghệ cao có khả năng tạo giá trị lớn nhưng sử dụng đất tiết kiệm, tiêu hao ít năng lượng và tài nguyên hơn.

Cơ chế mới mở đường cho đổi mới sáng tạo

Ngay sau khi Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được phê duyệt, trên cơ sở các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026, TP. Hà Nội đã khẩn trương ban hành các chính sách nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp theo mô hình mới. Trong đó, HĐND thành phố thông qua Nghị quyết số 40/2026/NQ-HĐND quy định về một số cơ chế, chính sách quản lý và phát triển KCNC trên địa bàn Thành phố; UBND thành phố ban hành Quyết định 80/2026/QĐ-UBND quy định tiêu chí KCN, cụm công nghiệp sinh thái và cơ chế hỗ trợ chuyển đổi các KCN, cụm công nghiệp hiện hữu sang mô hình sinh thái.

Ông Lê Thanh Sơn, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội, cho rằng đây là những quyết sách quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý để hiện thực hóa các mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra trong Quy hoạch Thủ đô.

“Các cơ chế mới sẽ giúp KCNC Hòa Lạc thu hút các dự án R&D và công nghệ cao có sức lan tỏa lớn; đồng thời là động lực để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi các KCN hiện hữu sang mô hình sinh thái. Qua đó, Hà Nội từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới”, ông Sơn nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, Quy hoạch Thủ đô và các cơ chế đặc thù đã mở ra nền tảng để Hà Nội phát triển các KCNC và KCN thế hệ mới. Tuy nhiên, để những định hướng này trở thành động lực tăng trưởng thực sự, yếu tố quyết định sẽ nằm ở khâu tổ chức thực hiện. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, cho rằng việc hiện thực hóa mô hình KCNC và KCN thế hệ mới đòi hỏi một lộ trình rõ ràng, nguồn lực đủ mạnh và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành. "Quy hoạch đã xác định đúng hướng đi, nhưng năng lực thực thi sẽ quyết định tốc độ và hiệu quả chuyển hóa các định hướng đó thành những cực tăng trưởng mới của Thủ đô", ông nhận định.

Bí thư Thành ủy Hà Nội TRẦN ĐỨC THẮNG: Hòa Lạc chỉ hấp dẫn các tập đoàn công nghệ hàng đầu khi phát triển đồng bộ

Tại cuộc làm việc với Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội chiều 10/7/2026, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong phát triển KCNC Hòa Lạc, đặt khu vực này trong tổng thể phát triển phía Tây Thủ đô và gắn kết chặt chẽ với hệ thống giao thông, Đại học Quốc gia Hà Nội, các trường đại học, sân bay Hòa Lạc, đường sắt đô thị và các khu đô thị lân cận.

Theo Bí thư Thành ủy, Hòa Lạc chỉ có thể trở thành điểm đến của các tập đoàn công nghệ hàng đầu khi hình thành hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, từ nguồn nhân lực, mạng lưới đại học đến hạ tầng giao thông, điện, y tế, giáo dục, nhà ở và các thiết chế văn hóa, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, phát triển lâu dài.

Ông yêu cầu khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn, trước hết là hoàn thành giải phóng mặt bằng, rà soát cơ chế, chính sách thu hút đầu tư và cải cách thủ tục hành chính. Đồng thời, kiểm tra toàn bộ dự án đang triển khai, kiên quyết chấm dứt những dự án chậm tiến độ hoặc không đáp ứng tiêu chí để tạo quỹ đất sạch thu hút nhà đầu tư mới.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội TRƯƠNG VIỆT DŨNG: Phát triển Hòa Lạc thành đô thị khoa học, công nghệ hiện đại