Hà Nội: Đồng bộ giải pháp xử lý úng ngập

Xử lý điểm nghẽn bằng các giải pháp đồng bộ

Trong những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan với các trận mưa lớn bất thường diễn ra thường xuyên, gây úng ngập, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, tài sản và đời sống của người dân, nhất là tại các đô thị, trong đó có Thủ đô Hà Nội.

Điểm ngập úng trong trận mưa ngày 27-7. Ảnh: PV

Qua rà soát, đánh giá, các nguyên nhân chủ yếu được xác định là hệ thống thoát nước chưa được thực hiện theo quy hoạch; các công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu; việc khớp nối hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. Hiện công suất các công trình đầu mối mới đạt khoảng 20%, diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,7% so với quy hoạch năm 2013.

Từ thực trạng đó, Thành ủy, HĐND và UBND thành phố Hà Nội xác định úng ngập là một trong năm điểm nghẽn được tập trung chỉ đạo giải quyết với quyết tâm chính trị cao của cả hệ thống. Trước mắt, thành phố triển khai đồng bộ 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp, gồm 5 dự án hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026. Mục tiêu là từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường kết nối với hệ thống hiện có, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, góp phần giảm số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với những trận mưa có cường độ tương đương các năm trước.

Dự án hồ điều hòa Đồng Bông. Ảnh: Phạm Hùng

Cùng với việc triển khai các dự án khẩn cấp, công tác duy tu, duy trì vận hành hệ thống thoát nước đô thị; phối hợp vận hành hệ thống thoát nước đô thị và nông thôn; chuyển đổi 21 mương tiêu nông nghiệp trong khu vực phát triển đô thị phục vụ tiêu thoát nước đô thị đã được hoàn thành trước ngày 30-4-2026. UBND thành phố đồng thời ban hành Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành mùa mưa năm 2026, chỉ đạo tổ chức 100% nhân lực, thiết bị ứng trực vận hành hệ thống xử lý úng ngập trên địa bàn thành phố.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, 10 dự án khẩn cấp giai đoạn I gồm 5 dự án hồ điều hòa Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, Thụy Phương và 5 dự án hệ thống gồm cải tạo hạ lưu Kim Ngưu; cải tạo kênh Thụy Phương nối với sông Tô Lịch; cải tạo trạm bơm và hệ thống thoát nước giải quyết úng ngập khu vực dọc Đại lộ Thăng Long; xử lý úng ngập khu vực Ngoại Giao Đoàn, Resco Ecohome, Tây Hồ Tây; bổ sung trạm bơm hồ điều tiết mực nước khu vực Tô Lịch đã cơ bản hoàn thành và đưa vào vận hành phục vụ các trận mưa vừa qua. Hai dự án khẩn cấp giai đoạn II gồm hồ điều hòa Chèm và Liên Mạc 1 đang được triển khai đầu tư từ nguồn vốn xã hội hóa.

Theo Sở Xây dựng, việc triển khai 10 dự án khẩn cấp có ba nhiệm vụ chính. Trước hết là tăng tỷ lệ thực hiện các dự án thoát nước theo quy hoạch được duyệt, đồng thời tăng năng lực tiêu thoát nước và kết nối hệ thống. Theo đó, các dự án hình thành các tuyến kết nối như Võ Chí Công - Ciputra - Trạm bơm Phú Thượng - sông Hồng; khu Tây Hồ Tây - Nguyễn Văn Huyên - sông Tô Lịch; khu Ngoại Giao Đoàn, Resco, Eco Home - kênh Thụy Phương, Hoàng Minh Thảo, Võ Chí Công - sông Nhuệ, sông Tô Lịch; Đại lộ Thăng Long - trạm bơm Cầu Ngà 1, Đồng Tếp, Bắc An Khánh - sông Cầu Ngà; khu Mỹ Đình - hồ Phú Đô; khu đô thị Khai Sơn - trạm bơm cầu Đông Trù; sông Nhuệ - kênh La Khê - trạm bơm Yên Nghĩa; khu vực An Khánh - kênh La Khê.

Trạm bơm Cầu Ngà 1 vận hành góp phần tăng năng lực tiêu thoát nước. Ảnh: Duy Khánh

Nhiệm vụ thứ hai là tăng dung tích điều hòa của hệ thống với khoảng 4,8 triệu m³, trong đó việc bơm hạ mực nước các hồ hiện trạng giúp tăng khoảng 1,4 triệu m³ và 5 hồ điều hòa xây dựng mới bổ sung khoảng 3,4 triệu m³ dung tích chứa.

Nhiệm vụ thứ ba là nâng cao năng lực tiêu thoát nước của hệ thống nhằm giảm thiểu ngập lụt tại khoảng 120 trong tổng số 160 điểm úng ngập cục bộ thuộc 35 phường, tập trung tại các lưu vực Tô Lịch, Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ và Long Biên; đồng thời góp phần điều tiết nước mưa và cải thiện môi trường.

Hiệu quả bước đầu được khẳng định qua các trận mưa

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, sau hơn 4 tháng thi công, các dự án thoát nước gồm 10 dự án khẩn cấp cùng các công trình như trạm bơm Phú Thượng, hồ Cự Khối… đã cơ bản hoàn thành và đưa vào sử dụng, phục vụ tiêu thoát nước trong mùa mưa năm 2026. Qua thực tế vận hành, các công trình bước đầu phát huy hiệu quả theo mục tiêu đề ra, góp phần giảm số điểm ngập, thời gian ngập, độ sâu ngập và diện ngập trên địa bàn thành phố.

Qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua, trong đó có những khu vực ghi nhận lượng mưa trên 100 mm, nhiều điểm ngập đã được kiểm soát tốt hơn, thời gian rút nước giảm, năng lực vận hành của hệ thống được cải thiện rõ rệt. Ghi nhận tại các khu vực Võ Chí Công, Resco, Eco Home và Mỹ Đình, tình trạng ngập chỉ ở mức khoảng 15-20 cm và nước rút trong khoảng 30 phút sau khi mưa kết thúc. Tại các khu vực Đại lộ Thăng Long, Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Resco, Eco Home, Ciputra và An Khánh, khả năng tiêu thoát nước cũng được cải thiện, không phát sinh ngập hoặc chỉ ngập cục bộ trong thời gian ngắn.

Dự án hồ điều hòa Phú Đô. Ảnh: Phạm Hùng

Sở Xây dựng cho biết, trên địa bàn thành phố không xuất hiện các điểm ngập sâu và thời gian ngập kéo dài gây ảnh hưởng lớn đến giao thông như những năm trước. Trong khi đó, theo số liệu thống kê các năm trước, với trận mưa có cường độ từ 70-100 mm/giờ thường xuất hiện 71 điểm úng ngập cục bộ, trong đó khoảng 40 điểm nằm trên các tuyến đường phố chính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông.

Bên cạnh những kết quả đạt được, một số vị trí vẫn xuất hiện úng ngập cục bộ trong các trận mưa cuối tháng 7. Cụ thể, trong trận mưa sáng 25/7, tình trạng úng ngập xảy ra tại khu vực Nguyễn Gia Bồng; ngã năm Bà Triệu - Nguyễn Du - Hồ Xuân Hương; phố Phú Xá; phố Vĩnh Hưng; phố Đinh Tiên Hoàng - Phùng Hưng; khu vực Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt; Thái Hà, ngõ 165 Thái Hà; Nguyễn Đình Tứ, Lệ Mật... Tuy nhiên, sau khi mưa kết thúc khoảng 15-30 phút, nước đã rút do lượng mưa vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống, với lượng mưa trong 30 phút đạt từ 30-60 mm.

Xí nghiệp Thoát nước số 4 vận hành trạm bơm tại 165 Thái Hà khi trời mưa. Ảnh: PV

Đối với trận mưa ngày 27/7, một số điểm còn xảy ra ngập như khu vực dốc La Pho - Thụy Khuê và ngõ 42 Giang Văn Minh. Trong đó, khu vực dốc La Pho - Thụy Khuê ngập khoảng 20-25 cm; khu vực ngõ 42 Giang Văn Minh thông với ngõ 100 Đội Cấn ngập khoảng 35-40 cm. Theo Sở Xây dựng, nguyên nhân là do ảnh hưởng của việc thi công tuyến cống hóa mương Thụy Khuê và mương Ngọc Hà.

Theo đánh giá của Sở Xây dựng, ngay cả tại các đô thị hiện đại trên thế giới như Thượng Hải, Seoul, London hay New York, những trận mưa có cường độ khoảng 100 mm/giờ cũng chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngập úng. Vì vậy, các giải pháp hiện nay hướng đến mục tiêu giảm thiểu thiệt hại và rút ngắn thời gian ngập, thay vì triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng ngập trong điều kiện mưa cực đoan.

Tiếp tục hoàn thiện

Để chủ động ứng phó với mưa bão trong giai đoạn cao điểm của mùa mưa năm 2026, UBND thành phố Hà Nội tiếp tục chỉ đạo triển khai Quyết định số 2280/QĐ-UBND ngày 29/4/2026 về Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành. Theo đó, công tác chống úng ngập được xác định là nhiệm vụ liên ngành, liên lưu vực, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm phát huy hiệu quả các dự án đã đầu tư, đồng thời giảm thiểu ảnh hưởng do mưa bão gây ra trên địa bàn thành phố.

Công nhân cống ngầm nạo vét, duy tu hệ thống cống. Ảnh: Lại Tấn

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục bảo dưỡng các trạm bơm, nạo vét, duy tu hệ thống cống, kênh, mương, sông và hồ điều hòa; bố trí 100% lực lượng ứng trực tại các điểm ngập trọng yếu, đồng thời cập nhật các kịch bản vận hành hạ mực nước đệm của hệ thống trước, trong và sau mưa. Thành phố cũng tiếp tục hoàn thiện quy trình vận hành các dự án khẩn cấp, đánh giá sau từng trận mưa để kịp thời điều chỉnh phương án vận hành, phát huy tối đa năng lực tiêu thoát nước của các công trình mới kết hợp với hệ thống hiện trạng.

Bên cạnh đó, thành phố yêu cầu thực hiện nghiêm Chỉ thị số 18-CT/TU ngày 28/6/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về tăng cường trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trong giải quyết 5 điểm nghẽn trên địa bàn. Trong đó, vai trò của Trưởng ban Chỉ đạo xử lý điểm nghẽn úng ngập tại các địa phương được xác định có ý nghĩa quan trọng trong việc chỉ đạo triển khai các giải pháp xử lý úng ngập theo phân cấp; đồng thời chỉ đạo các chủ đầu tư thực hiện duy tu hệ thống thoát nước, bảo đảm việc khớp nối hệ thống thoát nước nội khu với khu vực, tránh gây áp lực lên hệ thống hiện hữu và phát sinh úng ngập cục bộ.

Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội từng bước đẩy mạnh cơ giới hóa công tác duy tu, nạo vét hệ thống cống. Ảnh: Lại Tấn

Cùng với đó, thành phố tiếp tục triển khai phương án tổ chức phân luồng, bảo đảm giao thông ứng với các kịch bản mưa, bão gây ngập trên địa bàn. Bốn phương án được xây dựng tương ứng với các mức ngập dưới 10 cm, từ 10-20 cm, từ 20-30 cm và trên 30 cm tại 141 điểm úng ngập đã từng xuất hiện trước đây, đồng thời tổ chức diễn tập theo các phương án đã đề ra.

Về lâu dài, Sở Xây dựng cho biết, việc đầu tư hoàn thiện hệ thống tiêu thoát nước theo quy hoạch đòi hỏi nguồn lực rất lớn, triển khai trên diện rộng, qua nhiều địa bàn và phải bảo đảm tính kết nối đồng bộ của toàn hệ thống. Vì vậy, bên cạnh các giải pháp trước mắt, thành phố sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp trung hạn và dài hạn.

Trước hết, thành phố sẽ đẩy nhanh tiến độ 12 dự án thoát nước theo quy hoạch đang triển khai, gồm các dự án xây dựng, nâng cấp trạm bơm Phương Trạch; hệ thống thoát nước, hồ điều hòa, trạm bơm Vĩnh Thanh; cụm công trình đầu mối trạm bơm Bộ Đầu; trạm bơm Văn Khê và hệ thống tiêu ra sông Hồng; hệ thống thoát nước mưa lưu vực Tả sông Nhuệ giai đoạn I; cụm công trình đầu mối Liên Mạc giai đoạn I; hệ thống thoát nước lưu vực Hữu Nhuệ; dự án cải thiện hệ thống tiêu nước khu vực phía Tây với trạm bơm Yên Nghĩa; nâng cấp trạm bơm Đông Mỹ; trạm bơm Cự Khối cùng các tuyến mương, hồ điều hòa; nâng cấp trạm bơm Đào Nguyên và trạm bơm Yên Thái. Trong đó, tuyến kênh La Khê kết nối sông Nhuệ với trạm bơm Yên Nghĩa đang được hoàn thiện để sẵn sàng phục vụ tiêu hạ mực nước sông Nhuệ. Thành phố cũng sẽ rà soát, tháo gỡ kịp thời các khó khăn về vốn, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và tổ chức thi công đối với các dự án chậm tiến độ.

Cán bộ vận hành hệ thống tại trạm bơm Cầu Ngà trong trận mưa ngày 27-7. Ảnh: Duy Khánh

Song song với đó, Hà Nội ưu tiên đầu tư các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm, kênh dẫn có tác động lớn đến các lưu vực Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ, Long Biên, Bắc sông Hồng, Hà Đông và khu vực phía Tây thành phố. Đối với trục tiêu thoát nước sông Nhuệ, dự án cải tạo hệ thống đê điều và xử lý ô nhiễm môi trường theo hình thức đối tác công tư (PPP) đã được HĐND thành phố phê duyệt chủ trương đầu tư. Trục tiêu sông Cầu Bây cũng đã được HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư theo hình thức PPP. Đối với sông Đáy, thành phố đang nghiên cứu ý tưởng phát triển dòng chảy văn hóa di sản gắn với mục tiêu khôi phục dòng sông, cải tạo đê điều, thủy lợi, phát triển hạ tầng giao thông và thu gom, xử lý nước thải, cải thiện môi trường.

Tăng cường giải pháp tiêu thoát nước góp phần hạn chế tình trạng ngập úng. Ảnh: PV

Về định hướng lâu dài, các giải pháp xuyên suốt sẽ được nghiên cứu triển khai trong Quy hoạch cao độ nền thoát nước Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Trong đó có việc tổ chức thực hiện Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030; triển khai phương án thoát nước, phòng chống thiên tai ứng với các trận lũ vượt thiết kế gắn với thích ứng biến đổi khí hậu; kiểm soát chặt quy hoạch cao độ nền, hồ điều hòa và hệ thống thoát nước trong các dự án phát triển đô thị; từng bước áp dụng mô hình "thành phố bọt biển"; đồng thời tăng cường quản lý nhà nước, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương trong quản lý, vận hành và bảo vệ hệ thống thoát nước nhằm bảo đảm hệ thống hoạt động an toàn, hiệu quả và bền vững.