Hà Nội: Giám sát thế nào khi thí điểm cho thuê vỉa hè?

Chuyện mưu sinh trên vỉa hè chật hẹp

8h sáng, đoạn đầu phố Hoa Lư giao với Đại Cồ Việt rất đông người và xe cộ. Trong quán bún riêu nhỏ nằm sát mặt đường, chị Hà tất bật chuẩn bị từng bát bún cho khách quen. Căn nhà rộng chưa đầy 6m² chỉ kê vừa vài bộ bàn ghế, nên khách đến đông một chút là chật kín.

Việc thí điểm khai thác vỉa hè kỳ vọng tạo thêm không gian dịch vụ nhưng vẫn cần bảo đảm trật tự đô thị và không gian đi bộ cho người dân.

Chị Hà cho biết, trước đây khoảng vỉa hè phía trước là nơi chị đặt thêm 2 chiếc bàn nhỏ và vài chiếc ghế nhựa cho khách ngồi ăn sáng. Sau khi chính quyền tăng cường lập lại trật tự đô thị, toàn bộ bàn ghế phải dọn vào trong nhà.

"Giờ chỉ bán trong nhà nên nhiều lúc khách đến không còn chỗ ngồi, họ lại đi quán khác. Nghe nói thành phố đang có chủ trương cho thuê vỉa hè. Nếu có quy định rõ ràng, mức phí hợp lý và quản lý chặt chẽ thì người dân sẵn sàng đóng phí để kinh doanh ổn định", chị Hà nói.

Không chỉ những quán ăn nhỏ, nhiều hộ kinh doanh dịch vụ đêm tại khu vực phố cổ cũng rất quan tâm đến dự thảo Nghị quyết mới của HĐND TP Hà Nội về việc thí điểm quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm.

Tại phố Tạ Hiện, anh Hùng, chủ một cửa hàng kinh doanh ăn uống cho biết: "Khách nước ngoài rất thích ngồi ngoài trời, trải nghiệm phố đêm. Nếu thành phố có cơ chế rõ ràng, quy hoạch cụ thể, vừa quản lý được, vừa tạo điều kiện cho người dân kinh doanh", anh Hùng nói.

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, một doanh nghiệp nhỏ hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ du lịch tại phường Hoàn Kiếm cũng cho rằng, Hà Nội đang thiếu những không gian công cộng được tổ chức bài bản để phát triển kinh tế đêm theo hướng chuyên nghiệp.

Theo ông Hiệp, vỉa hè nếu được tổ chức tốt sẽ tạo thêm sản phẩm du lịch. Quan trọng nhất là quản trị như thế nào để không biến vỉa hè thành nơi lộn xộn, nhếch nhác.

Không phải vấn đề mới

Theo dự thảo Nghị quyết của HĐND TP Hà Nội, thành phố sẽ thí điểm quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị và kinh tế đêm trong thời gian 5 năm.

Dự thảo nêu rõ, việc sử dụng lòng đường, vỉa hè phải bảo đảm nguyên tắc ưu tiên phục vụ giao thông, không ảnh hưởng lối đi bộ, hạ tầng kỹ thuật, an ninh trật tự và mỹ quan đô thị. Thành phố sẽ triển khai theo từng giai đoạn, bắt đầu từ khu vực trung tâm rồi mở rộng sau khi đánh giá hiệu quả thực tế.

Trong tờ trình gửi HĐND thành phố, UBND TP Hà Nội cho biết, việc khai thác vỉa hè phục vụ kinh doanh không phải là vấn đề hoàn toàn mới. Năm 2023, Thành ủy Hà Nội đã giao UBND thành phố xây dựng Đề án quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè ngoài mục đích giao thông.

Tổ soạn thảo đề án sau đó đã được thành lập; hàng trăm tuyến phố được khảo sát; thậm chí ngoài TP.HCM, Hội An, còn nghiên cứu kinh nghiệm quản lý vỉa hè tại nhiều nước phát triển.

Đề án cũng từng được tổ chức hội thảo lấy ý kiến chuyên gia, phản biện xã hội và xin ý kiến nhiều Bộ, ngành Trung ương. Tuy nhiên, do các quy định pháp luật hiện hành không còn cho phép kinh doanh trên vỉa hè nên đề án chưa thể triển khai thực tế.

Đến khi Luật Thủ đô 2026 được Quốc hội thông qua với cơ chế cho phép Hà Nội thực hiện các mô hình quản lý đô thị đặc thù, thành phố mới có cơ sở pháp lý để tiếp tục nghiên cứu thí điểm.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng cho biết, phường đồng tình với chủ trương này.

"Thành phố nên khai thác thêm nguồn lực đô thị, vừa phát triển kinh tế vừa bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, đây mới là thí điểm nên cần triển khai theo lộ trình, đánh giá kỹ từng giai đoạn", ông Hùng nói.

Vẫn đang nghiên cứu, rà soát

Theo dự thảo Nghị quyết, tuyến phố muốn được thí điểm phải đáp ứng nhiều tiêu chí chặt chẽ như không thuộc khu vực bảo tồn di tích lịch sử, không có ùn tắc giao thông, vỉa hè rộng tối thiểu 3m và vẫn bảo đảm lối đi bộ tối thiểu 1,5m sau khi bố trí hạ tầng kỹ thuật. Đặc biệt, tuyến phố chỉ được triển khai khi có ít nhất 50% hộ dân, tổ chức tại khu vực đồng thuận.

Không gian vỉa hè, quán cà phê và hoạt động đường phố là một trong những nét đặc trưng khiến nhiều du khách quốc tế yêu thích trải nghiệm tại Hà Nội.

Các trường hợp ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh trật tự, mỹ quan đô thị hoặc triển khai vi phạm sẽ bị đình chỉ hoặc chấm dứt thí điểm.

Theo dự thảo, giai đoạn đầu sẽ triển khai tại một số tuyến phố thuộc phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam. Giai đoạn sau mới mở rộng ra khu vực Vành đai 1 và Vành đai 3.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Chủ tịch UBND phường Cửa Nam cho biết: "Quan điểm của phường là đồng tình với chủ trương chung của thành phố. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều nội dung cần nghiên cứu thêm".

Theo ông Nguyễn Hồng Dũng, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và đô thị, phường Cửa Nam, hiện phường mới giao các bộ phận chuyên môn nghiên cứu, đánh giá hiện trạng và tham khảo ý kiến chuyên gia để xây dựng phương án phù hợp.

"Hiện vẫn đang trong chiến dịch trả lại vỉa hè cho người đi bộ, nên trước mắt phải xử lý dứt điểm các tồn tại, sau đó mới tính đến các phương án khai thác phù hợp", ông Dũng nói.

Tại phường Định Công, ông Ngô Quốc Thắng, Phó trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị cho biết, phường đã triển khai nhiều đợt ra quân lập lại trật tự đô thị và bước đầu đạt kết quả tích cực. Còn việc góp ý dự thảo Nghị quyết hiện đang được địa phương nghiên cứu, bảo đảm phù hợp với thực tiễn quản lý tại cơ sở.

Về tiến độ chung, ông Trần Hữu Bảo, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, hiện Sở vẫn đang tiếp tục tổng hợp ý kiến các sở, ngành, xã, phường để rà soát. "Hiện còn nhiều ý kiến khác nhau, nên Sở Xây dựng đang tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp để báo cáo, giải trình cụ thể", ông Bảo nói.

Áp dụng triệt để công nghệ trong quản lý

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Nghị quyết là yêu cầu các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh được phép sử dụng vỉa hè phải lắp đặt hệ thống camera giám sát toàn bộ phạm vi sử dụng. Đây được xem là giải pháp nhằm tăng tính minh bạch và kiểm soát tình trạng lấn chiếm vượt phạm vi cho phép.

Theo ông Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cần áp dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quá trình quản lý, vận hành và giám sát hoạt động khai thác vỉa hè. Hà Nội nên xây dựng cơ sở dữ liệu số cho từng tuyến phố, từng vị trí vỉa hè được cấp phép. Đồng thời số hóa các thông tin về diện tích sử dụng, đơn vị thuê, thời hạn khai thác, mức phí và các điều kiện vận hành.

"Quản lý thủ công rất khó kiểm soát khi triển khai trên diện rộng. Việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi trực tuyến, xử lý nhanh các vấn đề phát sinh và hạn chế tình trạng sử dụng sai mục đích hoặc lấn chiếm vượt phạm vi cho phép", ông Tiến phân tích.

Từ thực tế quản lý tại địa bàn, ông Nguyễn Hồng Dũng, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và đô thị phường Cửa Nam cho biết, hiện phường đang sử dụng dữ liệu camera từ Công an thành phố. Các hình ảnh vi phạm đều được trích xuất để chuyển công an phường xử lý. Việc này đem lại hiệu quả rất rõ rệt trong chiến dịch "giành lại vỉa hè" thời gian qua.

Khai thác có điều kiện thay vì cấm đoán

Theo ông Nguyễn Hồng Tiến, việc Hà Nội xây dựng lộ trình triển khai theo từng giai đoạn là hướng tiếp cận phù hợp.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc "cho thuê vỉa hè", mà là thay đổi tư duy quản lý không gian công cộng đô thị theo hướng khai thác có điều kiện thay vì cấm đoán như trước đây.

Tuy nhiên, đây là vấn đề nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến giao thông, mỹ quan đô thị, sinh kế người dân và trật tự xã hội nên cần triển khai theo lộ trình thận trọng, không thể mở rộng đại trà ngay từ đầu.

Việc Hà Nội chia làm 3 giai đoạn triển khai cho thấy thành phố đang lựa chọn cách làm từng bước, vừa thí điểm vừa đánh giá hiệu quả để tránh phát sinh bất cập.

"Nếu quản lý tốt ở khu vực có yêu cầu cao nhất về hạ tầng và trật tự đô thị thì mới có cơ sở mở rộng ra các khu vực khác", ông Tiến nhận định và cho rằng, giai đoạn đầu cũng là bước kiểm tra năng lực quản trị của chính quyền đô thị, từ cơ chế cấp phép, xác định diện tích được sử dụng, thời gian hoạt động cho đến công tác giám sát và xử lý vi phạm.

Ông Tiến nhấn mạnh, nguyên tắc quan trọng nhất là phải bảo đảm không gian dành cho người đi bộ. Vỉa hè trước hết là hạ tầng giao thông đô thị chứ không phải mặt bằng kinh doanh, nên những tuyến phố nhỏ hẹp, thường xuyên ùn tắc hoặc thiếu hạ tầng đồng bộ không nên đưa vào diện thí điểm.

Đối với khu vực Vành đai 3, đây có thể trở thành mô hình khai thác hiệu quả tài sản công nếu được tổ chức bài bản, đồng bộ với giao thông, bãi đỗ xe, cây xanh và hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, thành phố cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể cho từng tuyến phố, tránh áp dụng "cào bằng".