Hà Nội khơi thông nút thắt pháp lý để mở rộng không gian ngầm

Hà Nội nhìn từ trên cao.

Vai trò của không gian ngầm trong đô thị hiện đại

Trong tiến trình phát triển đô thị toàn cầu, không gian ngầm không còn đơn thuần là những công trình phụ trợ ẩn dưới lòng đất, mà đã trở thành một tài nguyên chiến lược vô giá. Đối với các siêu đô thị, việc khai thác chiều sâu lòng đất là giải pháp căn cơ để mở rộng không gian sinh tồn khi quỹ đất bề mặt đã cạn kiệt.

Vai trò cốt lõi của không gian ngầm thể hiện ở khả năng tối ưu hóa cấu trúc không gian đô thị. Thay vì tiếp tục mở rộng ranh giới hành chính một cách cơ học theo kiểu vết dầu loang gây tốn kém nguồn lực và làm thu hẹp đất đai nông nghiệp, phát triển không gian ngầm giúp đô thị tăng trưởng theo chiều sâu. Hệ thống này cho phép tích hợp đồng bộ các mạng lưới hạ tầng kỹ thuật phức tạp, từ đường ống cấp thoát nước, cáp viễn thông, lưới điện cho đến các tuyến giao thông khối lượng lớn.

Qua đó, không gian ngầm đóng vai trò giảm tải áp lực trực tiếp lên bề mặt, bảo tồn cảnh quan kiến trúc phía trên và gia tăng diện tích cho các không gian công cộng, cây xanh, phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao chất lượng sống của cư dân.

Yêu cầu cấp bách kiến tạo đô thị đa tầng

Hà Nội định hướng xây dựng 5 trung tâm phát triển không gian ngầm.

Đối với Hà Nội, phát triển không gian ngầm mang ý nghĩa sống còn. Là trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học và kinh tế lớn của cả nước, Hà Nội đang phải gánh chịu những xung đột gay gắt giữa bảo tồn và phát triển. Khu vực nội đô với những di sản kiến trúc giá trị không cho phép xây dựng các công trình cao tầng hay mở rộng các đại lộ. Do đó, việc chuyển dịch các công trình hạ tầng xuống lòng đất là con đường duy nhất để vừa giữ gìn nét cổ kính, vừa đáp ứng năng lực tăng trưởng hiện đại.

Về mặt giao thông, hệ thống đường ngầm và đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị (Metro) đi ngầm chính là chìa khóa cốt lõi để cải thiện tình trạng ùn tắc giao thông lâu nay tại Hà Nội. Các ga ngầm này không chỉ là nút giao thông đơn thuần, mà còn là hạt nhân kích hoạt các không gian công cộng ngầm quy mô lớn, tích hợp trung tâm thương mại, bãi đỗ xe thông minh. Sự kết nối đồng bộ giữa công trình ngầm với các tòa nhà trên mặt đất tạo nên một hệ sinh thái đô thị đa tầng, khép kín và an toàn trước các tác động của biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, việc ngầm hóa toàn bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật sẽ giúp Hà Nội xóa bỏ hình ảnh hoàn toàn hệ thống dây điện chằng chịt mất mỹ quan, giảm thiểu tình trạng ngập lụt nghiêm trọng mỗi khi có mưa lớn, đồng thời kiểm soát an toàn môi trường một cách khoa học và chặt chẽ hơn.

Bước đột phá về cơ chế đặc thù của Hà Nội

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Hà Nội Trần Thế Cương điều hành nội dung thảo luận ngày 15/6, tại kỳ họp thứ tư (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố Hà Nội. Ảnh: Thành Thái

Nhận thức rõ tầm quan trọng và những khoảng trống pháp lý hiện hành, ngày 15/6/2026, tại kỳ họp thứ tư (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố Hà Nội đã chính thức thông qua Nghị quyết quy định về loại quy hoạch; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm; hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, hoạt động kiến trúc trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đây được xem là cột mốc mở đường, tháo gỡ những "nút thắt" thể chế bấy lâu nay.

Trước đây, khó khăn lớn nhất là pháp luật chưa có quy định đầy đủ về thủ tục và chi phí cho các công trình hạ tầng kỹ thuật chạy dài dưới lòng đất. Để khơi thông, Nghị quyết mới bổ sung quy định lập hồ sơ tỷ lệ 1/500 riêng cho loại công trình này, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng giúp thành phố vừa dễ quản lý, vừa đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Nghị quyết cũng mang lại quyền chủ động rất lớn cho UBND thành phố để xóa bỏ quy trình "chờ đợi nhau" và cắt giảm thủ tục hành chính nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Thay vì phải đợi quy hoạch lớn của thành phố duyệt xong mới được làm quy hoạch nhỏ, thì nay thành phố cho phép lập đồng thời. Quy hoạch nhỏ làm xong trước sẽ được duyệt trước, rồi cập nhật vào quy hoạch lớn sau. Bên cạnh đó, thành phố được quyền duyệt các quy hoạch chi tiết có nội dung khác biệt với quy hoạch chung khi đáp ứng điều kiện điều chỉnh cục bộ, đồng thời giảm thời gian lấy ý kiến, bỏ bớt yêu cầu lập nhiệm vụ quy hoạch ở nhiều cấp và cho phép tự thực hiện quy hoạch.

Song song với quy hoạch ngầm, lĩnh vực kiến trúc cũng được nới lỏng linh hoạt khi thành phố được lập quy chế quản lý riêng cho từng khu vực đặc thù. Nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án, thành phố được quyết định không tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc ở một số trường hợp đặc biệt, miễn là có sự kiểm soát chất lượng từ Hội đồng tư vấn chuyên môn. Cuối cùng, cơ chế mới cho phép thuê tư vấn bên ngoài lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị, giúp công tác bảo tồn di sản văn hóa của Thủ đô không bị chậm trễ bởi các thủ tục hành chính phức tạp.

Nghị quyết với những cơ chế đặc thù vượt trội đã mở ra cánh cửa lớn, nhưng để những quy định pháp lý này thực sự đi vào cuộc sống lại là một bài toán triển khai thực tế. Trước mắt, Hà Nội cần nhanh chóng xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu địa chất đô thị 3D tích hợp, đồng thời chuẩn hóa các quy chuẩn kỹ thuật về an toàn, phòng cháy chữa cháy, thông gió và kiểm soát môi trường dưới lòng đất.

Sự kết nối hài hòa trên mặt đất và dưới lòng đất không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là tư duy tổ chức cuộc sống đô thị hiện đại. Với bước đi vững chắc về mặt thể chế này của Hà Nội, người dân Thủ đô hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một Hà Nội hiện đại, rộng mở và kết nối thông minh dưới lòng đất, nhưng vẫn giữ vẹn nguyên nét văn hiến, thanh bình và xanh tươi trên bề mặt.