Hà Nội làm gì để kiểm soát ô nhiễm không khí trước mùa Đông - Xuân?

Ô nhiễm không khí không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả tác động tổng hợp của nhiều nguồn phát thải từ hoạt động của con người và các yếu tố thời tiết, đặc biệt trong mùa đông - xuân, đồng thời có tính lan truyền liên vùng.

Trước giai đoạn có nguy cơ ô nhiễm cao, thành phố đang triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải, mở rộng quan trắc, hoàn thiện kiểm kê phát thải, tăng cường dự báo và phối hợp liên vùng.

Theo số liệu tổng hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường từ ngày 1.1 đến ngày 11.8.2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức Tốt và Trung bình đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% tại kỳ báo cáo 6 tháng đầu năm và đang tiến gần mục tiêu 75% của năm 2026.

Hà Nội đang chủ động kiểm soát ô nhiễm không khí. Nguồn: Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội

Giá trị PM2.5 trung bình theo số liệu tổng hợp trong thời gian trên là 40,95 µg/m³. Tuy nhiên, đây là số liệu tại thời điểm báo cáo; chất lượng không khí có thể biến động đáng kể theo thời gian, không gian, cường độ hoạt động của các nguồn phát thải và điều kiện khí tượng.

Các yếu tố như tốc độ gió, lượng mưa, độ ẩm và hiện tượng nghịch nhiệt có thể làm thay đổi khả năng khuếch tán hoặc tích tụ chất ô nhiễm.

Thực tế cho thấy ô nhiễm không khí Hà Nội chịu tác động đồng thời từ nhiều nhóm nguồn.

Theo số liệu được công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4.6.2026, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27% PM2.5; giao thông vận tải 23%; xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%; công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Các tỉ lệ trên cho thấy không thể quy ô nhiễm không khí cho riêng một nguồn phát thải.

Việc cải thiện chất lượng không khí đòi hỏi phải kiểm soát đồng thời các hoạt động giao thông, xây dựng, sản xuất, đốt mở và các nguồn dân sinh; đồng thời theo dõi sát diễn biến thời tiết để lựa chọn biện pháp ứng phó phù hợp theo từng thời điểm.

Từ ngày 1.7.2026, Hà Nội triển khai thí điểm Vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm trong Vành đai 1.

Trong giai đoạn đầu, trọng tâm được xác định là tuyên truyền, hướng dẫn, hoàn thiện tổ chức giao thông, hạ tầng, hệ thống giám sát và các chính sách hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp từng bước thích ứng.

Thành phố hiện có 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện; 171 trạm, điểm xe đạp, xe điện công cộng với khoảng 1.820 phương tiện. Hạ tầng sạc, đổi pin và hệ thống camera phục vụ quản lý Vùng phát thải thấp cũng đang tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện.

Từ ngày 1.7.2026, các tuyến xe buýt hoạt động trong khu vực Vùng phát thải thấp đã được bố trí phương tiện xanh; chính sách miễn vé trên một số tuyến buýt trong phạm vi Vành đai 1 cũng được triển khai nhằm tạo thêm lựa chọn đi lại cho người dân.

Do thời gian triển khai thí điểm chưa dài, hiệu quả của Vùng phát thải thấp đang tiếp tục được theo dõi thông qua các nhóm chỉ tiêu về chất lượng không khí, lưu lượng phương tiện, mức độ ùn tắc, sử dụng giao thông công cộng và phản hồi của người dân, doanh nghiệp.

Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để thành phố xem xét điều chỉnh các biện pháp trong từng giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh giao thông, thành phố tiếp tục tăng cường kiểm soát bụi từ hoạt động xây dựng và vận chuyển vật liệu, khí thải công nghiệp, đốt rơm rạ, đốt rác và các hoạt động đốt mở. Đây đều là những nhóm nguồn cần được kiểm soát chặt chẽ, nhất là trong các tháng cuối năm.

Theo số liệu do các địa phương tổng hợp từ đầu năm đến thời điểm báo cáo, 573 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực môi trường đã được xử lý với tổng số tiền khoảng 5,07 tỉ đồng.

Đối với các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm, thành phố đang tiếp tục rà soát theo lộ trình. Trong đợt rà soát đầu tiên có 53 cơ sở; 7 cơ sở đã được kiểm tra, trong đó 2 cơ sở được yêu cầu dừng hoạt động, thực hiện di dời và một cơ sở đã hoàn thành di dời.

Từ nay đến cuối năm, nhiều công trình xây dựng đẩy nhanh tiến độ thi công, kéo theo nguy cơ gia tăng bụi, khí thải và tần suất vận chuyển vật liệu.

Vì vậy, việc kiểm soát bụi công trường được thực hiện theo hướng nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, kiểm soát chặt phương tiện vận chuyển, duy trì vệ sinh khu vực thi công và tăng ứng dụng công nghệ trong giám sát.

Chất lượng không khí Hà Nội có dấu hiệu cải thiện so với một số thời điểm trước nhưng kết quả chưa thực sự ổn định

Cùng thời điểm, hoạt động sản xuất, vận tải, thương mại và sinh hoạt phục vụ nhu cầu cuối năm có xu hướng gia tăng.

Khi gặp điều kiện ít gió, không mưa kéo dài hoặc nghịch nhiệt, các chất ô nhiễm khó khuếch tán và có thể tích tụ gần mặt đất.

Do đó, kiểm soát nguồn phát thải trong các tháng cuối năm và mùa đông - xuân là nhiệm vụ cần được tập trung, triển khai liên tục.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng Hà Nội đang triển khai là kiểm kê nguồn phát thải trên phạm vi toàn thành phố.

Đến nay, thành phố đã chuẩn hóa, kiểm soát chất lượng dữ liệu và hoàn thành công tác kiểm kê theo kế hoạch.

Kết quả kiểm kê sẽ cung cấp thêm cơ sở khoa học để đánh giá mức đóng góp của từng nguồn, xây dựng bản đồ phát thải và mô hình lan truyền ô nhiễm.

Trên cơ sở đó, thành phố có thể xác định rõ hơn nguồn phát thải nội tại, nguồn có khả năng tác động từ khu vực lân cận và lựa chọn giải pháp kiểm soát phù hợp với từng khu vực, từng nhóm nguồn.

Song song với đó, thành phố đang triển khai đầu tư 15 trạm quan trắc môi trường không khí tự động; phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường bổ sung các thiết bị cảm biến chất lượng không khí.

Các hệ thống dự báo chất lượng không khí như HanoiAir và mô hình dự báo PM2.5 nhiều ngày cũng đang được nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, phục vụ cảnh báo sớm và hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động triển khai biện pháp ứng phó.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, chất lượng không khí Hà Nội có dấu hiệu cải thiện so với một số thời điểm trước nhưng kết quả chưa thực sự ổn định.

Mùa đông - xuân thường là giai đoạn có nguy cơ ô nhiễm không khí cao do điều kiện khí tượng bất lợi làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm.

Nguy cơ này càng đáng lưu ý khi hoạt động xây dựng, sản xuất, vận tải và sinh hoạt cuối năm đồng thời gia tăng.

Ô nhiễm không khí có tính lan truyền và không bị giới hạn bởi địa giới hành chính. Dưới tác động của hướng gió và các điều kiện khí tượng, chất ô nhiễm từ một khu vực có thể vận chuyển, ảnh hưởng đến khu vực khác.

Vì vậy, cùng với việc kiểm soát chặt các nguồn phát thải trong thành phố, cần có sự phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa Hà Nội, các tỉnh trong Vùng Thủ đô, thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh và các địa phương liên quan.

Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các tỉnh, thành phố liên quan để thống nhất quy trình phối hợp vùng trong cảnh báo và ứng phó với ô nhiễm không khí, đặc biệt trong mùa đông - xuân.

Quy trình sẽ hướng tới kết nối, chia sẻ dữ liệu quan trắc và dự báo; nhận diện sớm nguy cơ; thống nhất phương án thông tin, cảnh báo; đồng thời phối hợp kiểm soát các nguồn phát thải khi xuất hiện đợt ô nhiễm có phạm vi ảnh hưởng liên tỉnh, liên vùng.

Mục tiêu xuyên suốt là chuyển dần từ xử lý các tình huống ô nhiễm riêng lẻ sang quản lý chất lượng không khí dựa trên dữ liệu, dự báo sớm và kiểm soát đồng bộ nhiều nguồn phát thải; qua đó nâng cao năng lực chủ động ứng phó trong mùa ô nhiễm và từng bước cải thiện bền vững chất lượng không khí của Thủ đô và khu vực lân cận.