Hà Nội nâng chuẩn nông thôn mới, hướng tới những miền quê hiện đại, xanh và số hoá

Phân nhóm để nâng chất lượng

Theo Bộ tiêu chí ban hành kèm Quyết định, xã nông thôn mới của Hà Nội giai đoạn 2026- 2030 được đánh giá trên 10 nhóm tiêu chí, gồm: quy hoạch; hạ tầng kinh tế - xã hội; phát triển kinh tế nông thôn; đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh xã hội; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; tiếp cận pháp luật và an ninh, quốc phòng.

Đáng chú ý, Bộ tiêu chí phân định yêu cầu đối với xã nhóm 1 và xã nhóm 2, qua đó đặt ra các mức chuẩn phù hợp với đặc điểm và định hướng phát triển của từng nhóm địa bàn.Trong lĩnh vực hạ tầng, yêu cầu không dừng ở việc cứng hóa đường giao thông. rong nhóm tiêu chí về hạ tầng kinh tế - xã hội, yêu cầu đối với giao thông đã có bước chuyển rõ nét.

Đối với xã nhóm 1, đường xã phải đạt tiêu chuẩn đường đô thị, phù hợp với tốc độ đô thị hóa; đường thôn, ngõ, xóm được cứng hóa 100%. Với xã nhóm 2, tỷ lệ đường thôn, ngõ, xóm được cứng hóa phải đạt từ 90% trở lên. Đáng chú ý, cả hai nhóm xã đều phải bảo đảm ít nhất 50% số km đường xã được trồng cây xanh dọc tuyến. Như vậy, tiêu chí giao thông không còn chỉ được đo bằng khả năng đi lại hay tỷ lệ đường được cứng hóa, mà đã gắn với yêu cầu xây dựng cảnh quan và môi trường sống.

Một góc xã Tam Hưng. Ảnh: Minh Phú 

Một điểm mới nổi bật khác là hạ tầng số được xác định như một thành tố của nông thôn mới. Các xã phải bảo đảm hạ tầng viễn thông phủ sóng, internet đến 100% khu dân cư nông thôn và vùng sản xuất. Nếu giai đoạn trước, xây dựng nông thôn mới thường được nhắc đến với những thay đổi rõ nét về hạ tầng, thì bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 đặt trọng tâm lớn hơn vào chất lượng phát triển kinh tế và thu nhập của người dân.

Tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người được đặt ở mức từ 9,5-12%/năm. Trong đó, xã nhóm 1 phải đạt từ 10,5%/năm, còn xã nhóm 2 từ 9,5%/năm.

Bên cạnh đó đối với nhóm xã 1 phải ít nhất 01 sản phẩm OCOP 4 sao trở lên còn thời hạn, hoặc có ít nhất 02 sản phẩm OCOP 3 sao còn thời hạn và có lộ trình cụ thể trong kế hoạch để phát triển ít nhất 01 sản phẩm OCOP 4 sao trở lên.

Cùng với tăng thu nhập, các vùng nguyên liệu tập trung đối với cây trồng, vật nuôi chủ lực phải được chứng nhận chất lượng, gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm chuyển sản xuất nông nghiệp từ tư duy chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng tham gia chuỗi thị trường.

Môi trường trở thành tiêu chí của chất lượng sống

Nhóm tiêu chí thứ tám về môi trường và cảnh quan nông thôn đặt ra yêu cầu xây dựng không gian sống xanh, sạch, đẹp và an toàn.

Các xã phải bảo đảm hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải; tăng tỷ lệ chất thải sinh hoạt được phân loại, thu gom và xử lý; đồng thời kiểm soát lượng chất thải phải chôn lấp trực tiếp. Đối với chất thải chăn nuôi, chất thải hữu cơ và phụ phẩm nông nghiệp, tiêu chí khuyến khích thu gom, xử lý, tái chế thành sản phẩm, nguyên liệu, nhiên liệu hoặc phân bón. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom, xử lý phải đạt từ 80% trở lên, trong khi tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt chôn lấp trực tiếp không vượt quá 50% tổng lượng phát sinh. Tỷ lệ chất thải chăn nuôi, chất thải hữu cơ và phụ phẩm nông nghiệp được thu gom, xử lý, tái chế thành sản phẩm, nguyên liệu, nhiên liệu hoặc phân bón phải đạt từ 90% trở lên. Bên cạnh xử lý chất thải, các xã phải có phương án thoát nước, thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt; đồng thời xây dựng cảnh quan, không gian xanh - sạch - đẹp, an toàn và có mô hình cải tạo, phục hồi cảnh quan, xử lý chất lượng nước mặt ao hồ, kênh mương.

Đây cũng là điểm giao thoa giữa xây dựng nông thôn mới với phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đối với nước thải sinh hoạt, yêu cầu tỷ lệ được thu gom, xử lý bằng biện pháp phù hợp đạt từ 50% trở lên. Riêng xã nhóm 1 phải có ít nhất một công trình xử lý nước thải sinh hoạt áp dụng biện pháp phù hợp.

Bên cạnh các chỉ tiêu phân hóa, nhiều yêu cầu được đặt ra đồng đều cho cả hai nhóm xã, như có quy hoạch phù hợp; xã có hợp tác xã hoạt động hiệu quả; đạt tiêu chí về văn hóa, giáo dục, y tế; 100% hộ có nhà ở kiên cố; bảo đảm an toàn thực phẩm; xây dựng hệ thống chính trị hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên; Trung tâm phục vụ hành chính công hoạt động hiệu quả; đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và bảo đảm an ninh, trật tự, quốc phòng. Đặc biệt, cả hai nhóm xã đều phải có hệ thống camera AI giám sát an ninh trên địa bàn toàn xã.

Việc phân thành hai nhóm với các mức yêu cầu khác nhau cho thấy Bộ tiêu chí xã nông thôn mới Hà Nội giai đoạn 2026-2030 hướng tới đánh giá sát thực tế, đồng thời tạo lộ trình nâng dần chất lượng nông thôn.