Ðưa nông sản Ðồng Nai ra thế giới (Bài cuối)

>>> Bài 2: Doanh nghiệp “kéo” nông dân vào chuỗi

>>> Bài 3: Hợp tác xã nối nhịp nhà nông

Bài cuối: Vào bếp ăn toàn cầu

Ðồng Nai có nhiều sản phẩm nông nghiệp đã vào được chuỗi xuất khẩu nhưng giá trị gia tăng chưa cao. Nguyên nhân là do đa số nông sản vẫn xuất khẩu thô. Bài toán đặt ra với nông nghiệp Ðồng Nai là phải hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu, tăng lợi nhuận cho nông dân, doanh nghiệp (DN).

Đối tác Hàn Quốc tìm hiểu các sản phẩm chế biến từ thịt gà xuất khẩu tại sự kiện xuất khẩu lô thịt gà đầu tiên của Công ty cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam vào thị trường Hàn Quốc.

Làm thế nào để một tấn nông sản tạo ra nhiều giá trị hơn, nông dân có thu nhập tốt hơn và DN có thêm động lực đầu tư vào vùng nguyên liệu, công nghệ và thị trường là vấn đề mà ngành nông nghiệp thành phố phải tìm bằng được câu trả lời.

Chế biến để giữ lại giá trị lớn

Nhìn vào quá trình phát triển nông nghiệp của Đồng Nai những năm qua có thể thấy chuyển biến rõ nét là sản xuất hàng hóa đang dần gắn với DN và thị trường. Thu nhập của nông dân Đồng Nai cao hơn nhiều so với bình quân chung của cả nước.

Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức (xã Phú Hòa) là một ví dụ. Từ cây ca cao chưa là cây trồng phổ biến, DN đã liên kết xây dựng vùng nguyên liệu quy mô hàng ngàn hécta, đồng thời đầu tư chế biến sâu. Hai sản phẩm chế biến của doanh nghiệp đã đạt OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 5 sao cấp quốc gia và xuất khẩu. Điều đáng nói ở mô hình này không chỉ là sản phẩm đã ra thị trường nước ngoài. Giá trị nằm ở chỗ hạt ca cao không dừng lại ở khâu thu hoạch. Từ nguyên liệu của nông dân, DN đầu tư công nghệ để tạo ra sản phẩm chế biến, xây dựng thương hiệu và tìm đầu ra. Nông dân và DN cùng tham gia vào chuỗi giá trị và tạo ra giá trị gia tăng cao cho ngành ca cao. Đây là hướng đi cần được nhân rộng để Đồng Nai nâng giá trị cho nông sản.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Đồng Nai đạt hơn 34,64 tỷ USD. Trong đó, hạt điều đạt gần 2,8 tỷ USD, cà phê gần 1,6 tỷ USD, cao su hơn 1,35 tỷ USD; sầu riêng, chuối mang về vài trăm triệu USD. Những con số nêu trên cho thấy sức sản xuất lớn của nông dân, DN và khả năng tham gia thị trường quốc tế của nông sản Đồng Nai.

Tuy nhiên, xuất khẩu nhiều chưa đồng nghĩa với giá trị giữ lại lớn. Một tấn nguyên liệu nếu chỉ bán ở khâu đầu của chuỗi sẽ khác xa với một tấn nguyên liệu được chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu đến các quốc gia. Phần giá trị gia tăng cao thường ở những công đoạn sau thu hoạch. Đó là khâu ngành nông nghiệp Đồng Nai còn nhiều dư địa để khai thác. Theo đánh giá của nhiều tập đoàn, DN đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản trên địa bàn, Đồng Nai có vị trí thuận lợi, công nghiệp, thương mại, dịch vụ phát triển và kết nối với nhiều thị trường tiêu thụ lớn.

Thực tế, nhiều tập đoàn, DN trong và ngoài nước đã đầu tư vào nông nghiệp theo chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ. Đơn cử như: C.P., Nestlé, Cargill, Masan, Ajinomoto, Vedan… Những DN này góp phần hình thành các chuỗi sản xuất, chế biến quy mô lớn cho nông sản Đồng Nai.

Chỉ tính riêng lĩnh vực sản xuất thức ăn chăn nuôi, toàn thành phố có 63 DN đầu tư với sản lượng khoảng 5 triệu tấn/năm. Nhiều nhà máy ứng dụng công nghệ sản xuất thuộc tốp đầu thế giới. Bên cạnh đó, chương trình OCOP cũng mở thêm  hướng đi. Từ những sản phẩm địa phương, DN và hợp tác xã có thể đầu tư vào chế biến, xây dựng thương hiệu để mở rộng thị trường tiêu thụ. Hiện toàn thành phố có 451 sản phẩm OCOP, trong đó có 11 sản phẩm 5 sao, 89 sản phẩm 4 sao. Sản phẩm OCOP của các xã, phường trong thành phố được phân phối qua hệ thống siêu thị, cửa hàng và hơn 90 sản phẩm tham gia các sàn thương mại điện tử. Kết quả nêu trên cho thấy nông nghiệp Đồng Nai không thiếu sản phẩm. Điều cần làm tiếp theo là nâng giá trị của sản phẩm sau khi rời khỏi cánh đồng.

Mở đường cho đầu tư

Hiện nay, Đồng Nai còn nhiều dư địa để phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. Sau khi điều chỉnh đơn vị hành chính, thành phố có lợi thế về đất đai, vùng nguyên liệu, chăn nuôi, cây công nghiệp, cây ăn trái cùng hệ thống công nghiệp chế biến. Vấn đề là liên kết nông dân, hợp tác xã, DN hình thành các chuỗi từ sản xuất đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu, tạo thêm giá trị gia tăng cho nông sản để có thêm lợi nhuận cho nông dân, doanh nghiệp và nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Mục tiêu trên có thêm cơ sở từ những chủ trương mới của Trung ương và thành phố. Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị số về xây dựng, phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 mở ra không gian phát triển mới, trong đó Đồng Nai hướng tới một đô thị kết nối toàn cầu, phát huy lợi thế của Cảng hàng không quốc tế Long Thành và hệ thống hạ tầng giao thông, logistics. Với nông nghiệp, các chính sách trên tạo thuận lợi cho giao thông, logistics, công nghiệp chế biến và dịch vụ cùng phát triển, nông sản giảm được thời gian, chi phí vận chuyển đến các thị trường và tăng khả năng cạnh tranh.

Tuy nhiên, điều quan trọng là cách tổ chức thực hiện ra sao để đạt hiệu quả. Nghị quyết số 05-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm đặt yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả thực hiện. Với DN nông nghiệp, những chủ trương này cần được chuyển thành những việc làm cụ thể như: Thủ tục đầu tư thuận lợi hơn, vùng nguyên liệu ổn định hơn, hạ tầng phục vụ sản xuất và chế biến tốt hơn; những chính sách hỗ trợ phải đủ sức khuyến khích DN đầu tư lâu dài.

Câu chuyện của Ca cao Trọng Đức cho thấy điều đó. Ông Đặng Tường Khanh, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức, cho rằng: Thành công của DN có vai trò lớn từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, nhất là chính sách khuyến khích đầu tư cánh đồng lớn, chế biến sâu. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là “cú hích” để DN mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong chế biến sâu theo hướng xanh, tuần hoàn.

Không chỉ tăng sản lượng

Sau sáp nhập, Đồng Nai có quỹ đất nông nghiệp lớn, tổng đàn chăn nuôi thuộc tốp đầu cả nước và nhiều cây công nghiệp, cây ăn trái có diện tích, sản lượng lớn đang xuất khẩu tốt như: Điều, hồ tiêu, sầu riêng, chuối, cao su… Đây tiếp tục là lợi thế để thành phố thu hút đầu tư vào trồng trọt, chăn nuôi và chế biến nông sản.

Đáng chú ý, thành phố đang triển khai “siêu dự án” chăn nuôi, sản xuất và chế biến nông sản tập trung ứng dụng công nghệ cao quy mô 1,5 ngàn hécta tại xã Thuận Lợi. Mục tiêu là hình thành khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao quy mô lớn, tích hợp chăn nuôi - trồng trọt - chế biến theo chuỗi giá trị khép kín.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam nhận xét: Đồng Nai là địa phương đón nhận dòng đầu tư vào chăn nuôi từ rất sớm. Nhiều tập đoàn kinh tế lớn đầu tư vào lĩnh vực chăn nuôi tại Việt Nam đều có quá trình phát triển từ Đồng Nai. Nhờ vậy, việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong chăn nuôi trên địa bàn tương đối tốt, từ sản xuất thức ăn, con giống, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến sâu.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Đồng Nai cần tiếp tục phát huy thế mạnh chăn nuôi công nghệ cao, đi đầu trong chuyển đổi số, phát triển kinh tế tuần hoàn theo chuỗi giá trị, tăng cường hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư chất lượng cao. Mục tiêu là hình thành chuỗi chăn nuôi, chế biến sâu gắn với thị trường xuất khẩu.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Thắng, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Đồng Nai tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, chính sách để thu hút đầu tư từ sơ chế, bảo quản đến chế biến sâu nông sản gắn với vùng nguyên liệu. Thành phố cũng quan tâm thu hút đầu tư vào những ngành chế biến nông sản có công nghệ hiện đại để tăng giá trị cho nông sản.