Hà Nội tăng tốc chống úng ngập trước mùa mưa 2026

Toàn cảnh công trường Dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp cải tạo tuyến hạ lưu sông Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với Trạm bơm Yên Sở (đoạn qua địa bàn xã Đại Thanh). Ảnh: Đỗ Tâm

Chạy đua với mùa mưa

Những ngày đầu tháng 5, tại nhiều công trường thoát nước trên địa bàn Hà Nội, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Tại dự án hồ điều hòa Phú Đô, máy móc hoạt động liên tục để hoàn thiện các hạng mục kè hồ, hệ thống thu gom và điều tiết nước trước cao điểm mùa mưa. Ở khu vực tuyến thoát nước DT4 kết nối khu đô thị Tây Hồ Tây với đường Hoàng Quốc Việt, công nhân cũng đang tăng ca để đẩy nhanh tiến độ đấu nối hệ thống.

Sau trận mưa lịch sử năm 2025, bài toán úng ngập đô thị trở thành một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất của Hà Nội. Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, toàn thành phố từng ghi nhận tới 220 điểm úng ngập tại 54 phường, xã khi xuất hiện mưa lớn trên 100mm/giờ.

Để ứng phó mùa mưa năm nay, thành phố đã triển khai 10 công trình khẩn cấp nhằm tăng năng lực tiêu thoát nước. Trong đó có 5 dự án nâng cao năng lực hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa để tăng dung tích chứa nước, điều tiết dòng chảy và giảm áp lực cho hệ thống cống thoát nước nội đô.

Ông Lê Văn Du, Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, đến cuối tháng 4-2026, nhiều hạng mục chính phục vụ tiêu thoát nước đã cơ bản hoàn thành và đưa vào vận hành thử nghiệm. Riêng 3 dự án do Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố triển khai đã cơ bản hoàn thành các hạng mục trọng điểm.

Đáng chú ý, ngày 28-4, thành phố đã vận hành thử đồng loạt 15 trạm bơm để hạ mực nước hồ và kết nối hệ thống tiêu thoát nước. Theo ghi nhận của cơ quan chức năng, trong trận mưa đêm 2-5 và rạng sáng 3-5, có nơi lượng mưa vượt 80mm nhưng nhiều điểm ngập cũ đã không còn tái diễn.

Tại khu vực Nguyễn Khuyến - một trong những “rốn ngập” quen thuộc nhiều năm trước, mặt đường đã thông thoáng hơn sau mưa. Anh Nguyễn Văn Hải, người dân sinh sống tại quận Đống Đa, cho biết trước đây chỉ cần mưa lớn khoảng 30 phút là nước đã tràn vào nhà. “Năm nay có mưa lớn nhưng nước rút nhanh hơn hẳn. Người dân chúng tôi rất mong các công trình tiếp tục được hoàn thiện để không còn cảnh cứ mưa là lo ngập”, anh Hải chia sẻ.

Cũng theo ông Lê Văn Du, hiệu quả bước đầu từ các công trình khẩn cấp cho thấy hướng đi của thành phố là đúng. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận, với những trận mưa cực đoan vượt công suất thiết kế, úng ngập vẫn có thể xảy ra nhưng số điểm ngập và thời gian tiêu thoát sẽ giảm đáng kể. Theo tính toán của Sở Xây dựng, các công trình hiện nay có thể giảm khoảng 60% tác động về diện và số điểm ngập.

Dù vậy, áp lực với hệ thống hạ tầng tiêu thoát nước của Hà Nội vẫn rất lớn. Hiện nay, hệ thống thoát nước mới chỉ đạt khoảng 24% so với quy hoạch đến năm 2030. Diện tích hồ điều hòa toàn thành phố mới đạt khoảng 600ha trên tổng số khoảng 4.000ha theo quy hoạch; trong khi các công trình đầu mối như trạm bơm thoát nước cũng mới đạt khoảng 25% yêu cầu.

Theo các chuyên gia, tốc độ đô thị hóa nhanh trong nhiều năm qua khiến bề mặt thấm nước tự nhiên ngày càng thu hẹp. Nhiều khu vực dân cư, hạ tầng giao thông phát triển nhanh nhưng hệ thống tiêu thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ, dẫn tới tình trạng “mưa là ngập” tại nhiều điểm.

Chống ngập phải bắt đầu từ quy hoạch bền vững

Không chỉ tập trung giải quyết tình huống trước mắt, Hà Nội hiện chuyển mạnh sang tư duy chống ngập theo hướng chủ động thích ứng dài hạn.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng), chống úng ngập đô thị không thể chỉ dựa vào việc nâng công suất cống hay lắp thêm máy bơm. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, gắn với quy hoạch phát triển đô thị và thích ứng biến đổi khí hậu.

Ông Nguyễn Hồng Tiến cho rằng, nhiều đô thị hiện nay phát triển quá nhanh, bê tông hóa mạnh nhưng chưa dành đủ không gian cho hồ điều hòa, hành lang thoát nước và vùng trữ nước tự nhiên. Điều này khiến khả năng tiêu thoát nước suy giảm rõ rệt mỗi khi xuất hiện mưa lớn. “Chống ngập không chỉ là câu chuyện xử lý khi có mưa mà phải được nhìn như một yêu cầu về năng lực chống chịu của đô thị”, ông Tiến nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia này, Hà Nội cần tiếp tục bảo vệ hệ thống sông, hồ hiện có; đồng thời phát triển thêm các hồ điều hòa mới, tăng diện tích mặt nước và không gian xanh để hỗ trợ điều tiết nước mưa tự nhiên. Bên cạnh đó, việc kiểm soát chặt quy hoạch xây dựng, mật độ bê tông hóa và phát triển đô thị theo năng lực hạ tầng cũng là yếu tố then chốt.

Trên thực tế, ngoài các giải pháp trước mắt, Hà Nội hiện đang triển khai nhiều dự án trung và dài hạn nhằm hoàn thiện hệ thống tiêu thoát nước theo quy hoạch. Trong đó có các dự án lớn như hệ thống kênh La Khê kết nối trạm bơm Yên Nghĩa; trạm bơm Liên Mạc; hệ thống thoát nước lưu vực Tả Nhuệ giai đoạn 1; lưu vực Hữu Nhuệ; các hồ điều hòa tại phía Tây thành phố…

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố hiện triển khai đồng thời các giải pháp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Trước mắt là tăng năng lực hệ thống thông qua 10 công trình khẩn cấp để giảm ngập ngay trong mùa mưa 2026. Về lâu dài, Hà Nội sẽ từng bước hoàn thiện đồng bộ hệ thống cống, kênh, mương, sông, hồ điều hòa và các công trình đầu mối tiêu thoát nước theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

“Điều quan trọng nhất là từ quy hoạch đến triển khai thực tế phải bảo đảm đồng bộ với tốc độ phát triển đô thị. Nếu hạ tầng thoát nước tiếp tục chậm hơn tốc độ đô thị hóa, nguy cơ tái diễn úng ngập sẽ rất khó tránh khỏi”, ông Lê Văn Du khẳng định.

Cùng với đầu tư công trình, thành phố cũng yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, duy tu hệ thống cống rãnh, nạo vét kênh mương, xử lý các điểm tắc nghẽn trước mùa mưa. Công tác phối hợp giữa ngành xây dựng, giao thông, môi trường và các địa phương được đặt ra chặt chẽ hơn nhằm hạn chế tình trạng “mạnh ai nấy làm”.

Giới chuyên gia cho rằng, biến đổi khí hậu đang khiến thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều với cường độ khó dự báo. Vì vậy, bài toán chống ngập của Hà Nội không chỉ là xử lý kỹ thuật mà còn là yêu cầu về năng lực quản trị đô thị.

Một đô thị có khả năng thích ứng bền vững không chỉ cần hệ thống cống lớn hay thêm nhiều máy bơm, mà còn cần quy hoạch hợp lý, không gian xanh đủ rộng, hệ thống hồ điều hòa hiệu quả và cơ chế quản lý đồng bộ giữa các ngành, các cấp.

Trong bối cảnh mùa mưa đang cận kề, những chuyển động khẩn trương tại các công trường thoát nước cho thấy Hà Nội đang nỗ lực không để bị động. Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ bài toán úng ngập, thành phố vẫn cần một lộ trình dài hơi, đồng bộ và kiên trì trong nhiều năm tới.