Hà Nội và TP.HCM nằm trong nhóm 50 thành phố có rủi ro nhiệt cao nhất thế giới

Nghiên cứu mới của Đại học Oxford công bố trên tạp chí Sustainable Cities and Society, cho thấy Hà Nội và TP.HCM nằm trong nhóm 50 thành phố có rủi ro nhiệt cao nhất thế giới.

Danh sách 50 thành phố có rủi ro nhiệt cao nhất thế giới. (Ảnh chụp màn hình)

Nghiên cứu phân tích 205 thành phố khắp thế giới có dân số trên một triệu người, để đánh giá xem người dân ở những khu vực nào có nguy cơ cao nhất bị ảnh hưởng bởi sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu và các mối nguy hiểm liên quan đến nhiệt.

Theo đó, TP.HCM đạt điểm rủi ro nhiệt tổng hợp (Composite Risk) 0,7, trong khi Hà Nội đạt 0,65, xếp lần lượt thứ 16 và 34 trong danh sách 50 đô thị chịu rủi ro nhiệt cao nhất toàn cầu.

Nghiên cứu đánh giá rủi ro nhiệt dựa trên ba nhóm tiêu chí gồm mức độ hiểm họa nắng nóng, mức độ dễ bị tổn thương của dân cư và khả năng ứng phó của địa phương.

Theo nhóm tác giả, rủi ro do nhiệt không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ mà còn liên quan chặt chẽ tới chất lượng hạ tầng đô thị, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng bảo vệ các nhóm dân cư dễ tổn thương.

Ở quy mô toàn cầu, nghiên cứu xác định Al Basrah (Iraq) là thành phố có rủi ro nhiệt cao nhất thế giới. Hơn 95% trong số các thành phố có mức độ rủi ro cao nhất tập trung tại Nam Á, Đông Nam Á và khu vực châu Phi cận Sahara.

Các quốc gia có nhiều thành phố nằm trong nhóm rủi ro cao nhất gồm Ấn Độ, Pakistan, Nigeria và Ghana. Nhiều trung tâm du lịch và kinh doanh lớn như Cairo (Ai Cập), Bangkok (Thái Lan), Jaipur (Ấn Độ) cũng xuất hiện trong danh sách này.

Nethmi Jayaratne Kariyawasam, tác giả chính của nghiên cứu hiện là nghiên cứu sinh tại Trường Doanh nghiệp và Môi trường Smith thuộc Đại học Oxford, cho biết rủi ro nhiệt không đơn thuần đến từ nền nhiệt cao.

"Ở nhiều thành phố lớn, đặc biệt tại châu Á và châu Phi, nắng nóng cực đoan thường đi kèm với mức độ dễ tổn thương cao và khả năng ứng phó hạn chế. Sự kết hợp này có thể làm gia tăng đáng kể rủi ro do nhiệt và trong một số trường hợp có thể đe dọa tính mạng", bà nói.

Khu vực phố đi bộ Hồ Gươm, Hà Nội, vắng người qua lại trong ngày cuối tuần nắng gắt.

Nghiên cứu được công bố trong bối cảnh các nhà khoa học cảnh báo biến đổi khí hậu đang khiến các đợt nắng nóng trở nên khắc nghiệt và xảy ra thường xuyên hơn.

Nắng nóng cực đoan hiện được xem là dạng thời tiết cực đoan gây tử vong nhiều nhất thế giới, khiến khoảng 500.000 người thiệt mạng mỗi năm.

Các nghiên cứu cho thấy hơn một phần ba số ca tử vong liên quan đến nắng nóng hiện có thể quy cho biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, nhóm của Kariyawasam cho rằng rủi ro nhiệt không phải là yếu tố cố định. Nhiều thành phố có mức phơi nhiễm nhiệt cao nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro nhờ hệ thống hạ tầng và các biện pháp thích ứng hiệu quả.

Bangkok, Kuala Lumpur và Jeddah là những ví dụ điển hình. Dù thường xuyên đối mặt với nền nhiệt cao, các thành phố này có mức rủi ro tổng thể thấp hơn nhờ khả năng tiếp cận tốt hơn với hạ tầng làm mát, không gian xanh đô thị và nguồn năng lượng có chi phí phù hợp.

Ngược lại, Karachi, Faisalabad hay Kaduna phải đối mặt với rủi ro nhiệt nghiêm trọng dù mức độ phơi nhiễm không quá cao.

Theo nghiên cứu, nghèo đói, cơ cấu dân số dễ tổn thương và năng lực thích ứng hạn chế đã làm gia tăng tác động của các đợt nắng nóng cực đoan tại những đô thị này.

Nhóm tác giả cảnh báo dân số đô thị toàn cầu sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới. Tỷ lệ dân số sống tại thành phố được dự báo tăng từ khoảng một nửa hiện nay lên hai phần ba vào năm 2050.

Trong bối cảnh đó, việc thích ứng với nhiệt độ cực đoan sẽ trở thành một trong những thách thức quan trọng nhất đối với các đô thị.

Nghiên cứu nhấn mạnh việc cắt giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch là giải pháp căn bản để ngăn nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng.

Bên cạnh đó, các thành phố cần triển khai các biện pháp thích ứng như mở rộng diện tích cây xanh, xây dựng hệ thống cảnh báo nắng nóng, tăng khả năng chống chịu của lưới điện và áp dụng các giải pháp làm mát thụ động.

Theo các nhà nghiên cứu, điều hòa không khí có thể giúp giảm tác động của nắng nóng đối với những người có khả năng chi trả, nhưng đồng thời cũng làm tăng tiêu thụ năng lượng, thải thêm nhiệt ra môi trường xung quanh và góp phần gia tăng phát thải khí nhà kính.

Phó giáo sư Radhika Khosla tại Đại học Oxford cho rằng nhu cầu sử dụng điều hòa đang tăng nhanh trên toàn cầu nhưng không phải tối ưu.

"Nếu phụ thuộc quá nhiều vào hình thức làm mát tiêu tốn năng lượng này, chúng ta có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng nóng lên toàn cầu trong một vòng luẩn quẩn. Các giải pháp làm mát thụ động và công nghệ tiêu thụ ít năng lượng như quạt điện hoặc thiết bị làm mát nên được ưu tiên trước", bà Khosla nói.

Nghiên cứu cũng ghi nhận một số thành phố đã chủ động triển khai các kế hoạch ứng phó với nắng nóng, trong đó có Ahmedabad của Ấn Độ và Karachi của Pakistan. Các biện pháp được áp dụng tập trung vào bảo vệ nhóm dân cư dễ tổn thương, tăng cường cảnh báo sớm và giảm thiểu các tác động tới sức khỏe cộng đồng.