Hà Nội vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Thông suốt, hiệu quả, vì nhân dân phục vụ

Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở Thủ đô đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành để xây dựng thành phố ngày càng văn minh, hiện đại. Ảnh Quang Thái

1. Bám sát các nghị quyết, kết luận, chỉ đạo của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Ban Thường vụ Thành ủy đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo với tinh thần nghiêm túc, chủ động, bài bản, khoa học và bám sát thực tiễn Thủ đô.

Theo đó, thành phố Hà Nội đã sắp xếp từ 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 xã, phường; giảm 400 đơn vị hành chính cấp xã, tương ứng khoảng 76%; đồng thời kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã. Thành phố cũng hoàn thành sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm bám sát chủ trương của Trung ương và phù hợp với yêu cầu quản trị Thủ đô. Tổ chức bộ máy các cơ quan Đảng, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội từ thành phố để xã, phường được kiện toàn, vận hành ổn định, thông suốt.

Thành phố đã rà soát, cơ cấu lại và phân bổ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo hướng giảm đầu mối trung gian, tăng cường nguồn lực cho cấp trực tiếp tổ chức thực hiện nhiệm vụ và phục vụ nhân dân. Đến tháng 5-2026, toàn thành phố có 128.795 cán bộ, công chức, viên chức; trong đó cấp xã có 109.800 người, chiếm khoảng 85% tổng số cán bộ, công chức, viên chức toàn thành phố.

Việc phân bổ biên chế và số lượng người làm việc sau sắp xếp cơ bản phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm bộ máy hoạt động liên tục, thông suốt và không làm gián đoạn việc giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp. Cơ cấu đội ngũ được chuyển dịch theo hướng giảm nguồn lực ở tầng nấc trung gian, tăng cường trực tiếp cho cấp xã - cấp gần dân, sát dân và trực tiếp tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Đáng chú ý là về công tác cán bộ, thành phố đã hoàn thành kiện toàn đội ngũ lãnh đạo, quản lý cấp xã với 2.935 Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ, 1.324 Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, 126 Bí thư Đảng ủy, 252 Phó Bí thư Đảng ủy, 126 Chủ tịch và 247 Phó Chủ tịch UBND xã, phường. Đồng thời, thành phố thực hiện chuyển đổi 1.890 cán bộ, công chức cấp xã cũ sang thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức thuộc khối Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội theo quy định. Thông qua điều động, luân chuyển, bố trí lại nguồn nhân lực và tăng cường cán bộ từ thành phố về cơ sở, thành phố cơ bản khắc phục tình trạng thiếu hụt cán bộ lãnh đạo, quản lý và công chức chuyên môn tại các xã, phường mới thành lập, bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành liên tục, không để gián đoạn công việc.

Về cơ bản, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã ở Thủ đô không chỉ góp phần tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn tạo lập không gian phát triển mới, mở rộng dư địa tăng trưởng, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, tăng cường liên kết vùng, liên kết đô thị - nông thôn và tạo điều kiện triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù của Thủ đô.

2. Ban Thường vụ Thành ủy xác định rõ việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sắp xếp lại đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy, mà là quá trình tái cấu trúc mô hình quản trị, phân bổ lại nguồn lực và đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành trong toàn hệ thống chính trị.

Nổi bật là công tác phân cấp, ủy quyền tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng giao rõ nhiệm vụ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng tính chủ động của cơ sở, giảm khâu trung gian trong giải quyết công việc. Trên cơ sở rà soát chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, thành phố đã hoàn thành việc phân định 2.007 nhiệm vụ quản lý nhà nước, 76 nhiệm vụ thuộc lĩnh vực xây dựng Đảng.

Trong đó, tổng số nhiệm vụ Ban Thường vụ Thành ủy phân cấp cho đảng ủy cấp xã thực hiện là 73 nhiệm vụ thuộc lĩnh vực kiểm tra, giám sát, công tác cán bộ và tổ chức thực hiện chế độ chính sách. UBND thành phố phân cấp, ủy quyền các nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với cấp xã là 929 nhiệm vụ. Cùng với phân cấp, phân quyền, thành phố đã thực hiện ủy quyền 671 thủ tục hành chính theo nhiều hình thức...

Việc phân cấp, phân quyền, ủy quyền tập trung vào các lĩnh vực có khối lượng công việc lớn, tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và quản trị địa bàn, như: Nội vụ, y tế, văn hóa thể thao, tài nguyên môi trường... Công tác phân cấp, phân quyền, ủy quyền đã tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức và vận hành bộ máy. Việc ủy quyền đã giúp rút ngắn trung bình từ 3-5 ngày giải quyết đối với mỗi thủ tục hành chính, tiết kiệm khoảng 571.925 giờ công lao động, tương đương khoảng 63,48 tỷ đồng chi phí xã hội, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản trị của chính quyền các cấp.

Phần lớn các nhiệm vụ phân cấp, ủy quyền được triển khai ổn định, không làm gián đoạn hoạt động quản lý nhà nước. Trong các lĩnh vực nội vụ, giáo dục, văn hóa, xây dựng, tài chính, nông nghiệp và môi trường, việc phân cấp, ủy quyền cơ bản phù hợp, phát huy hiệu quả tích cực, tạo điều kiện để cấp xã giải quyết công việc nhanh hơn, sát dân hơn và kịp thời hơn. Qua đó, từng bước hình thành phương thức quản trị mới theo hướng “Thành phố kiến tạo - cơ sở chủ động - người dân được phục vụ tốt hơn”, phù hợp mục tiêu xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Hà Nội đang từng bước hình thành phương thức quản trị mới theo hướng “Thành phố kiến tạo - cơ sở chủ động - người dân được phục vụ tốt hơn”. Ảnh Quang Thái

Bên cạnh đó, thành phố hoàn thiện thể chế, quy trình và mở rộng cung ứng dịch vụ cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; tập trung rà soát, đơn giản hóa, chuẩn hóa, tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính và mở rộng cung cấp dịch vụ công trên môi trường số. Đến nay, thành phố đã công bố, công khai 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của các cấp chính quyền; cung cấp 2.075 dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 921 dịch vụ công trực tuyến một phần và 34 dịch vụ cung cấp thông tin trực tuyến; hoàn thành tái cấu trúc 1.172 thủ tục hành chính, chuẩn hóa hơn 2.000 quy trình nội bộ, quy trình điện tử; 100% thủ tục hành chính được phê duyệt quy trình nội bộ, quy trình điện tử và cấu hình thực hiện trên môi trường điện tử. Việc chuẩn hóa quy trình, dữ liệu và hồ sơ điện tử đã tạo nền tảng quan trọng để vận hành thống nhất mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên toàn thành phố.

Từ ngày 1-1 đến 15-5-2026, thành phố tiếp nhận 1.152.242 hồ sơ; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,49%. Đặc biệt, thành phố đã giải quyết 619.214 hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính, góp phần giảm thời gian đi lại, giảm chi phí thực hiện thủ tục và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công ở mọi địa điểm trên địa bàn Thủ đô. Thành phố đã chuyển mạnh từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động của cơ quan nhà nước.

Thành phố cũng thực hiện hiệu quả việc phân bổ ngân sách, nguồn lực (kinh phí, con người) bảo đảm cho cấp xã thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền. Đồng thời, thành phố đẩy mạnh sắp xếp, đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao mức độ tự chủ, giảm chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công. Thành phố cũng chỉ đạo đẩy mạnh xã hội hóa các lĩnh vực khu vực tư nhân có khả năng tham gia hiệu quả, nhất là y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và một số dịch vụ công thiết yếu...

Đặc biệt, thành phố quán triệt nguyên tắc xây dựng chính quyền số gắn với vận hành mô hình mới theo hướng giảm tầng nấc trung gian, giảm xử lý thủ công, tăng điều hành trên môi trường số; đồng thời không làm phát sinh thêm phần mềm, tài khoản hoặc chế độ báo cáo đối với cơ sở. Trên cơ sở đó, Ban Thường vụ Thành ủy và các cơ quan trong 4 trục của hệ thống chính trị (Đảng, HĐND, UBND và Mặt trận) đã ban hành 286 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Một kết quả nổi bật là trong năm đầu vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, thành phố cơ bản duy trì ổn định tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh. Năm 2025, GRDP tăng 8,16%, mức cao nhất trong nhiều năm gần đây. GRDP quý I-2026 tiếp tục tăng 7,87%. Kết quả này cho thấy việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả điều hành và tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô.

Từ thực tiễn một năm vận hành có thể khẳng định, việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sắp xếp tổ chức bộ máy mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị địa phương, từ đó bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chính trị đề ra một cách hiệu quả và bền vững.

3. Qua thực tiễn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn đối với quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên phạm vi toàn quốc.

Trước hết là giữ vững vai trò lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của cấp ủy; bảo đảm sự thống nhất cao trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành giữa 4 trục (Đảng, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc).

Thứ hai là, thành công của mô hình phải được đo bằng năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn, chất lượng quản trị địa phương và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thứ ba là, trong điều kiện không còn cấp huyện, cấp xã phải thực sự trở thành trung tâm quản trị địa bàn.

Thứ tư là, phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi đôi với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực hiện.

Thứ năm là, đối với đô thị đặc biệt như Hà Nội, không thể quản trị theo tư duy bình quân, đồng nhất giữa các địa bàn.

Thứ sáu là, hiệu quả của mô hình phải được kiểm chứng bằng khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại kéo dài và tạo động lực phát triển mới.

Thứ bảy là, đối với đô thị đặc biệt như Hà Nội, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà phải trở thành phương thức quản trị mới.

Phát huy những bài học quý đã đúc rút, trong thời gian tới, Đảng bộ, chính quyền Thủ đô tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương, định hướng của Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn. Đặc biệt, thành phố phát huy vai trò tiên phong của Thủ đô trong đổi mới quản trị và phát triển bền vững. Thành phố xác định 3 khâu đột phá là: Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cơ sở, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; phát triển đồng bộ hạ tầng số, dữ liệu số và chính quyền số; tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đất đai, quy hoạch, đầu tư, giải phóng mặt bằng và nguồn nhân lực, khơi thông nguồn lực cho phát triển.