Hà Nội xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đồng bộ

Nhiều ý kiến đóng góp tại hội thảo. Ảnh PV

Quốc hội vừa thông qua Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 với nhiều cơ chế đặc thù dành cho Hà Nội. Luật Thủ đô có 9 chương, 36 điều, trong đó chương V (Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số) có 3 điều (18, 19, 20). Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Để triển khai Luật Thủ đô, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đang lấy ý kiến đối với 5 dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố liên quan lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội cho rằng, các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị như: Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 59-NQ/TW… đã đặt ra yêu cầu rất cao đối với các địa phương trong xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội để thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Tiến sĩ Lê Xuân Rao, Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, tập trung đông đảo đội ngũ trí thức, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và lực lượng thanh niên sáng tạo. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa lớn.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Thủ đô vẫn còn nhiều hạn chế như cơ chế hỗ trợ chưa đồng bộ; liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học còn hạn chế; năng lực bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ chưa tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp khởi nghiệp còn khó khăn trong tiếp cận vốn, mặt bằng, thị trường và dịch vụ hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Từ đó, việc xây dựng Nghị quyết của HĐND thành phố về phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa chiến lược, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế tri thức của Thủ đô.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung góp ý vào các nhóm chính sách liên quan đến hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa công nghệ, cơ chế tài chính, quỹ đầu tư, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, cơ chế liên kết giữa nhà nước - nhà trường - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Tiến sĩ Phạm Hồng Quách, Viện Thống kê và Đánh giá khoa học phát biểu tại hội thảo. Ảnh PV

Đáng chú ý, Tiến sĩ Phạm Hồng Quách, Viện Thống kê và Đánh giá khoa học (Cục Thông tin, Thống kê - Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là cơ chế định giá tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học.

Theo ông Quách, dù Việt Nam đang thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ viện, trường vẫn rất thấp, chỉ khoảng 10-15% đề tài có ứng dụng thực tiễn và dưới 5% được thương mại hóa thành công. Hà Nội hiện có hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, chiếm khoảng 26% cả nước, song tình trạng “treo” sáng chế vẫn phổ biến do vướng mắc trong định giá và quản lý tài sản công.

Ông cho rằng dự thảo Nghị quyết cần tận dụng tối đa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) theo Luật Thủ đô để tháo gỡ xung đột pháp lý giữa Luật Quản lý tài sản công với yêu cầu linh hoạt của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Trong đó, cần làm rõ bản chất pháp lý của tài sản trí tuệ dùng để góp vốn; xác định rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng, trách nhiệm khai thác và cơ chế xử lý khi thương mại hóa không thành công.

Tiến sĩ Phạm Hồng Quách cũng đề xuất bổ sung cơ chế “định giá phân tầng”, cho phép định giá sơ bộ tài sản trí tuệ theo thỏa thuận ở giai đoạn đầu để đẩy nhanh hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, sau đó định giá lại theo các vòng gọi vốn hoặc mức độ trưởng thành công nghệ. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm thực chất cho nhà khoa học nếu đã tuân thủ đúng quy trình nhưng dự án thất bại do yếu tố thị trường khách quan.

Bà Lê Thanh Hiếu, đại diện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội phát biểu tại hội thảo. Ảnh PV

Trong khi đó, bà Lê Thanh Hiếu, đại diện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, đề nghị dự thảo Nghị quyết cần được thiết kế theo hướng liên thông hơn giữa hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, phát triển thị trường đổi mới sáng tạo và bảo vệ, khai thác tài sản trí tuệ. Chính sách hỗ trợ không chỉ dừng ở hỗ trợ đầu vào mà phải gắn với kết quả đầu ra, khả năng ứng dụng thực tế và thương mại hóa sản phẩm.

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp trưởng thành tái đầu tư cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; xây dựng cơ chế đánh giá, hậu kiểm và bộ tiêu chí rõ ràng nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước.

Tiến sĩ Lê Xuân Rao phát biểu tại hội thảo. Ảnh PV

Góp ý trực tiếp vào dự thảo Nghị quyết, Tiến sĩ Lê Xuân Rao đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng giảm các quy định mang tính nguyên tắc, tăng tiêu chí định lượng và chú trọng hỗ trợ theo vòng đời dự án đổi mới sáng tạo.

Theo Tiến sĩ Lê Xuân Rao, dự thảo cần thống nhất phạm vi điều chỉnh theo ba trục chính gồm: Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; hỗ trợ đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, tổ chức; hỗ trợ đăng ký, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.

Bên cạnh đó, cần lượng hóa cụ thể các tiêu chí như mức độ sẵn sàng công nghệ, khả năng thương mại hóa, năng lực đối ứng của doanh nghiệp, khả năng tạo doanh thu, việc làm và tài sản trí tuệ để tránh tình trạng đánh giá cảm tính.

Đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Tiến sĩ Lê Xuân Rao cho rằng chính sách cần mở rộng từ hỗ trợ xác lập quyền sang quản trị, bảo vệ, khai thác, định giá và giao dịch tài sản trí tuệ. Đồng thời, Hà Nội cần xây dựng cơ chế “một cửa số hóa” để tiếp nhận hồ sơ, theo dõi tiến độ và hậu kiểm, giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.

Kết luận hội thảo, Ban Tổ chức cho biết các ý kiến góp ý sẽ được tổng hợp gửi cơ quan soạn thảo nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng đồng bộ, khả thi, có tính đột phá, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước và khu vực.