Hà Nội xây thêm gần 1.000 trường học, có giải được bài toán thiếu trường, lớp học quá tải?

Tình trạng "thiếu trường, lớp quá tải" xảy ra nhiều năm trên địa bàn Thủ đô Hà Nội. Ảnh minh họa

Kỳ vọng từ đến từ việc xây thêm gần 1.000 ngôi trường mới

Trong 2 ngày, 27 và 28/8/2022, tại trụ sở UBND phường Hoàng Liệt (quận Hoàng Mai cũ, Hà Nội) đã diễn ra một sự kiện hi hữu lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử giáo dục nước nhà đó là việc khoảng 700 phụ huynh phải bốc thăm để có thể giành suất cho trẻ vào học tại Trường Mầm non Hoàng Liệt.

Ở Việt Nam, việc bố mẹ xuyên đêm xếp hàng chờ mua hồ sơ nhập học cho con không phải chuyện hiếm nhưng nó diễn ra ở những bậc học cao hơn với những ngôi trường tư thục hoặc những ngôi trường công lập chất lượng. Còn chuyện dựa vào những lá thăm để quyết định trẻ có được học tập tại một ngôi trường mầm non công lập hay không là chuyện chưa từng xảy ra trước đó.

Tình trạng thiếu trường, lớp học quá tải kéo dài nhiều năm ở thủ đô Hà Nội và ảnh hưởng lớn đến nhu cầu học tập chính đáng của người dân.

Phụ huynh bốc thăm giành suất cho trẻ vào học tại Trường Mầm non Hoàng Liệt. Ảnh: Nguyễn Hưởng

Mới đây, thông tin thành phố dự kiến xây dựng thêm 1.000 trường học từ nay đến năm 2045 đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Theo dự thảo quy hoạch, Hà Nội sẽ tập trung bổ sung trường học tại 33 phường, xã đang thiếu hụt nghiêm trọng cơ sở giáo dục. Phần lớn các địa bàn này nằm ở những khu vực đô thị hóa nhanh, dân số tăng mạnh trong những năm gần đây.

Danh sách gồm nhiều khu vực đông dân như: Cầu Giấy, Nghĩa Đô, Yên Hòa, Khương Đình, Thanh Xuân, Khương Liệt, Hoàng Mai, Vĩnh Hưng, Tương Mai, Định Công, Hoàng Liệt, Yên Sở, Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề, Việt Hưng, Phúc Lợi, Tây Hồ, Phú Thượng, Tây Tựu, Phú Diễn, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc, Thượng Cát, Từ Liêm, Xuân Phương, Tây Mỗ, Đại Mỗ, Hà Đông, Dương Nội, Yên Nghĩa, Phú Lương, Kiến Hưng.

Đây đều là những khu vực có tốc độ phát triển đô thị nhanh, kéo theo nhu cầu trường lớp tăng mạnh, đặc biệt ở bậc mầm non và tiểu học. Theo tính toán của thành phố, nhu cầu trường lớp được xác định dựa trên quy mô dân số. Trung bình cứ 1.000 người dân sẽ có số lượng học sinh tương ứng ở từng cấp học.

Cụ thể: Mầm non có khoảng 70-75 trẻ/1.000 dân, Tiểu học có khoảng 70 học sinh/1.000 dân; THCS với khoảng 60 học sinh/1.000 dân; THPT có khoảng 40-45 học sinh/1.000 dân. Từ các dự báo này, Hà Nội cần bổ sung 986 trường học trong giai đoạn 2031-2045. Trong đó cần 441 trường mầm non, 288 trường tiểu học, 166 trường THCS, 91 trường THPT. Theo quy hoạch, mỗi xã, phường hoặc khu đô thị mới phải có ít nhất một trường mầm non, tiểu học và THCS, còn khu vực có quy mô 30.000-50.000 dân sẽ bố trí một trường THPT.

Chị Nguyễn Thu Quỳnh (chung cư VP6, phường Hoàng Liệt, Hà Nội) có con học lớp 2 tại Trường Tiểu học Hoàng Liệt, chia sẻ: "Mỗi sáng đưa con đến trường, tôi thấy lớp học đông nghịt, bàn ghế kê sát nhau. Giáo viên rất vất vả mà học sinh cũng khó tiếp thu tốt. Gia đình tôi rất mong thành phố sớm xây thêm trường để giảm tải".

Là một phụ huynh có con đang học tiểu học tại Hà Nội, khi nghe thông tin thành phố dự kiến xây thêm gần 1.000 trường học đến năm 2045, tôi thực sự cảm thấy mừng, và kỳ vọng rất nhiều. Bởi lẽ, câu chuyện thiếu trường lớp, sĩ số đông từ lâu đã trở thành nỗi lo thường trực của không ít gia đình.

Chị Dương Ngọc Ánh (chung cư Hateco Apolo, phường Xuân Phương, Hà Nội) có con theo học lớp 3 Trường Tiểu học Di Trạch (Hà Nội) cũng bày tỏ sự ủng hộ với chính quyền Thủ đô để quyết tâm đầu tư cho giáo dục, đẩy lùi tình trạng thiếu trường, thiếu lớp vẫn tồn tại nhiều năm qua.

"Con tôi học tập tại khu vực ngoại thành nhưng sĩ số đã lên đến hơn 40 học sinh/lớp. Đây là con số vượt quá so với tiêu chuẩn của một trường chuẩn quốc gia. Điều này không chỉ gây áp lực cho giáo viên mà còn khiến việc học của các con bị ảnh hưởng ít nhiều. Là một phụ huynh, đã nhiều lần tôi tự hỏi, liệu con mình có thực sự được quan tâm đầy đủ trong một lớp học đông như vậy hay không. Rất nhiều phụ huynh khác cũng có chung nỗi trăn trở ấy", chị Ánh chia sẻ.

Chị Dương Ngọc Ánh bày tỏ sự ủng hộ với việc xây gần 1.000 trường học mới của Hà Nội

Chính vì vậy, kế hoạch xây thêm gần 1.000 trường học của Hà Nội trong thời gian tới mang lại cho chị Ánh và nhiều phụ huynh khác, rằng con có thể được quan tâm sâu sát hơn khi sĩ số lớp không vượt quá nhiều so với quy định. Không chỉ vậy, việc mỗi khu dân cư, mỗi phường đều có đủ các cấp học như định hướng quy hoạch sẽ giúp phụ huynh bớt vất vả trong việc đưa đón con, con cái cũng được học gần nhà, an toàn hơn.

"Tôi mong chờ viễn cảnh không còn cảnh "chạy trường, chạy lớp" mỗi mùa tuyển sinh. Những ngày xếp hàng nộp hồ sơ, những lo lắng về việc con có đủ điều kiện vào trường công hay không thực sự là áp lực lớn đối với các gia đình. Khi hệ thống trường lớp được mở rộng, cơ hội học tập công bằng sẽ đến gần hơn với mọi học sinh, kể cả những gia đình không có điều kiện cho con học trường tư", chị Ánh cho biết thêm.

Tăng số lượng nhưng cần đảm bảo chất lượng

Theo các chuyên gia giáo dục và quy hoạch đô thị, mục tiêu xây thêm gần 1.000 trường học đến năm 2045 là cần thiết nhưng đi kèm với đó là không ít thách thức. Trong đó, đáng nói đến là quỹ đất thực hiện. Để thực hiện mục tiêu xây, Hà Nội dự kiến dành khoảng 5% quỹ đất công cộng tại các phường để xây dựng trường học.

Ngoài ra, thành phố cũng sẽ tận dụng nhiều nguồn đất khác như đất sau cải tạo chung cư cũ, đất chưa khai thác, quỹ đất sau khi di dời trụ sở cơ quan. Với những trường học hiện có, thành phố sẽ nghiên cứu cho phép nâng tầng, tăng mật độ xây dựng, đặc biệt tại các quận nội thành như Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Cầu Giấy, Thanh Xuân và Hoàng Mai là nơi quỹ đất hạn chế nhưng nhu cầu học tập rất lớn. Bên cạnh đó, Hà Nội cũng khuyến khích doanh nghiệp và chủ đầu tư tham gia thành lập trường tư thục, nhằm chia sẻ áp lực với hệ thống trường công lập.

Nhiều vị trí được quy hoạch xây dựng trường ở Hà Nội bị bỏ hoang

Có 10 năm công tác trong lĩnh vực quy hoạch đô thị, Thạc sĩ Nguyễn Huy Hiệp (Công ty Cổ phần tư vấn quy hoạch xây dựng và hạ tầng đô thị Phú Sơn) cho biết, quỹ đất cho giáo dục không đơn thuần là vấn đề thiếu hay đủ, mà là hệ quả của một quá trình phát triển đô thị kéo dài nhiều năm. Trong giai đoạn đô thị hóa nóng, không ít khu đất "vàng" đã được ưu tiên cho nhà ở, thương mại, trong khi đất dành cho trường học chưa được đảm bảo tương xứng. Điều này dẫn đến nghịch lý dân cư tăng nhanh nhưng hạ tầng giáo dục lại "đi sau".

"Khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm quỹ đất mới, mà còn ở chi phí giải phóng mặt bằng rất lớn, đặc biệt tại khu vực nội đô. Thực tế cho thấy, việc thu hồi đất để xây trường thường vấp phải nhiều rào cản pháp lý và sự đồng thuận của người dân. Vì vậy, đây là thách thức mang tính dài hạn", ông Hiệp chia sẻ.

Bên cạnh quỹ đất, ông Hiệp cho rằng, khó khăn tiếp theo liên quan đến việc xây thêm gần 1.000 trường học của Hà Nội sẽ là nguồn lực về tài chính. Theo ông Hiệp, bên cạnh chi phí chủ yếu đến từ việc xây dựng trường lớp thì chi phí vận hành cũng sẽ là gánh nặng lâu dài đối với chính quyền Thủ đô. Một ngôi trường sau khi hoàn thành còn cần trang thiết bị hiện đại, chi phí bảo trì, và đặc biệt là trả lương cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý.

"Với quy mô 1.000 trường, tổng mức đầu tư không chỉ dừng ở hàng chục nghìn tỷ đồng mà còn kéo dài trong nhiều năm. Điều này đặt ra áp lực lớn lên ngân sách công, vốn đã phải chia sẻ cho nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, xã hội hóa là xu hướng tất yếu, nhưng cũng đi kèm bài toán kiểm soát làm sao huy động được nguồn lực tư nhân mà vẫn đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục, tránh tình trạng "thương mại hóa" quá mức", ông Hiệp chia sẻ.

Bên cạnh số lượng, Hà Nội cũng cần quan tâm đến chất lượng trường học sau khi đưa vào vận hành. Ảnh minh họa

Hiệu trưởng một trường THCS trên địa bàn phường Cầu Giấy (Hà Nội) đánh giá đề xuất xây thêm gần 1.000 trường học đến năm 2045 của Hà Nội là một chủ trương đúng hướng bởi nó đánh trúng vào vấn đề cốt lõi hiện nay của giáo dục Thủ đô đó là quá tải trường lớp. "Thực tế, nhiều trường nội thành đang phải duy trì sĩ số 50–60 học sinh/lớp, vượt chuẩn và gây áp lực lớn cho cả dạy và học. Ở góc độ quản lý nhà trường, điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy mà còn làm giảm hiệu quả đổi mới giáo dục, đặc biệt là các phương pháp dạy học cá thể hóa", vị hiệu trưởng nói.

Bên cạnh việc giảm sĩ số, vị này còn cho biết việc xây thêm trường sẽ là cơ hội tái cấu trúc hệ thống giáo dục Hà Nội. Theo đó, khi số lượng trường tăng, việc phân tuyến tuyển sinh sẽ hợp lý hơn. Học sinh được học gần nhà, giảm áp lực giao thông và thời gian. Nhà trường cũng có điều kiện tổ chức hoạt động giáo dục toàn diện, thay vì chỉ "dạy cho kịp chương trình". "Đây là cơ hội để chúng ta chuyển từ tư duy 'đủ chỗ học' sang 'học tốt'", vị này kỳ vọng.

Dù ủng hộ chủ chương xây dựng trường nhưng vị hiệu trưởng cũng bày tỏ sự thận trọng. Theo bà, điều đáng lo không nằm ở số lượng trường, mà là chất lượng thực tế sau khi đưa vào vận hành. "Nếu xây dựng ồ ạt, liệu có đảm bảo đồng bộ về cơ sở vật chất? Đội ngũ giáo viên có kịp bổ sung cả về số lượng lẫn chất lượng? Có xảy ra tình trạng trường mới nhưng thiếu học sinh, trong khi nơi khác vẫn quá tải? Hà Nội cần đưa ra cái nhìn tổng thể cũng như có phương án giải quyết những khó khăn có thể đưa tới nếu muốn việc xây dựng trường học đạt được kết quả tốt ưu", vị này nêu quan điểm.