Hạ tầng giao thông TP.Hồ Chí Minh: 'Đòn bẩy' tái cấu trúc tăng trưởng kinh tế xã hội

Sự phát triển hạ tầng không chỉ là chuyện “đường xá” mà là một nhân tố quyết định trong thay đổi cấu trúc kinh tế xã hội. Trong ảnh: Nút giao ngã ba Cát Lái, TP.HCM

Trong nhiều thập niên qua, hạ tầng giao thông của TP.Hồ Chí Minh đã chứng kiến những bước tiến rõ nét, từ các trục đường huyết mạch như đại lộ Mai Chí Thọ, đường Võ Văn Kiệt cho đến các dự án cao tốc hướng tâm như TP.Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây.

LỢI THẾ CHIẾN LƯỢC TỪ HẠ TẦNG

Những nỗ lực nêu trên không chỉ phục vụ nhu cầu vận tải của cư dân thành phố mà còn góp phần vào kết nối toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, với tổng vốn hơn 43,7 ngàn tỷ đồng, dài gần 20 km, đã hoàn thành và đưa vào khai thác thương mại từ cuối năm 2024. Đây là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của TP.Hồ Chí Minh, được kỳ vọng vận chuyển 160.000 hành khách/ngày trong giai đoạn đầu vận hành. Trong ngày đầu tiên khai thác cách nay hơn một năm, lượng hành khách đạt khoảng 150.000 lượt, cho thấy nhu cầu lớn của người dân đối với phương tiện công cộng hiện đại.

Không dừng lại ở đó, TP.Hồ Chí Minh đã và đang khởi động hoặc đẩy nhanh tiến độ hàng loạt dự án lớn khác như metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, tổng vốn gần 47,9 ngàn tỷ đồng; dự án đường Vành đai 3 dài hơn 76 km, tổng vốn hơn 75,3 ngàn tỷ đồng; cùng các dự án cao tốc như TP.Hồ Chí Minh - Mộc Bài và TP.Hồ Chí Minh - Chơn Thành…

Chính quyền thành phố cũng đã phê duyệt Kế hoạch phát triển mô hình định hướng giao thông công cộng (TOD) tại 11 khu vực dọc các tuyến metro và đường Vành đai 3 nhằm thúc đẩy phát triển đô thị theo trục giao thông công cộng theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM, Nghị quyết số 188/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP.Hà Nội và TPHCM, thay vì trải rộng không kiểm soát.

TÁC ĐỘNG ĐẾN KINH TẾ XÃ HỘI

Sự phát triển hạ tầng không chỉ là chuyện “đường xá” mà là một nhân tố quyết định trong thay đổi cấu trúc kinh tế xã hội. Trong năm 2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của TP.Hồ Chí Minh tăng lên khoảng 684,8 ngàn tỷ đồng, tăng gần 11,9 % so với năm trước; trong đó, đầu tư công cho hạ tầng chiếm tỷ trọng quan trọng và tăng mạnh nhất với gần 41,4 % so với cùng kỳ. Đây là tín hiệu cho thấy hạ tầng giao thông đang đóng vai trò quan trọng trong thu hút vốn đầu tư tư nhân và nước ngoài.

Việc hoàn thiện giao thông kết nối giữa các khu vực ở TP.Hồ Chí Minh còn góp phần mở rộng không gian kinh tế xã hội. Các tuyến đường vành đai, cao tốc liên vùng và metro tạo tiền đề cho sự hình thành các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu dịch vụ hậu cần và các khu chức năng đô thị; từ đó phân bố lại hoạt động kinh tế, thay vì tập trung quá nhiều vào lõi trung tâm. Cơ chế đó giúp giảm ùn tắc, tăng tính cạnh tranh của thành phố trong thu hút đầu tư trong nước và quốc tế, cũng như nâng cao năng suất lao động và chất lượng sống cho cư dân.

Theo ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Giao thông vận tải TP.Hồ Chí Minh, metro là trục ‘xương sống’ của hệ thống hạ tầng giao thông vận tải, và việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị không chỉ giúp giảm ùn tắc giao thông mà còn tạo động lực phát triển các ngành dịch vụ, kinh tế đô thị bền vững.

Metro là trục ‘xương sống’ của hệ thống hạ tầng giao thông vận tải, không chỉ giúp giảm ùn tắc giao thông mà còn tạo động lực phát triển các ngành dịch vụ, kinh tế đô thị bền vững. Trong ảnh: Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, TP.HCM

Tương tự, ông Lương Minh Phúc, Giám đốc Ban quản lý các Dự án Đầu tư xây dựng công trình giao thông và quản lý đầu tư TP. Hồ Chí Minh, cũng nhận định rằng việc hoàn thành và đưa vào khai thác các tuyến vành đai chủ chốt như Vành đai 3 sẽ giảm áp lực giao thông cửa ngõ, tạo điều kiện mở rộng hoạt động logistics và thúc đẩy phát triển kinh tế nội vùng, góp phần đưa TP.Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kết nối của khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam.

CƠ HỘI PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN VÀ KẾT NỐI TƯƠNG LAI

Không thể phủ nhận hạ tầng giao thông đã mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn. Các tuyến metro mới không chỉ giúp số hóa lưu lượng di chuyển trong nội đô, mà còn gắn kết các vùng như Thủ Đức, Củ Chi, Nhà Bè và các tỉnh lân cận. Việc kết nối đường bộ, đường sắt đô thị và các tuyến cao tốc liên vùng tạo điều kiện cho hoạt động thương mại, dịch vụ mở rộng. Từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tái phân bố lực lượng lao động một cách linh hoạt.

Trong khi trước đây hạ tầng hạn chế buộc người dân và doanh nghiệp phụ thuộc vào các tuyến quốc lộ và đường nội đô cũ vốn đã quá tải, thì nay mạng lưới giao thông mới đang giảm đáng kể tình trạng ùn tắc và chi phí vận tải. Điều này còn kéo theo gia tăng hoạt động bất động sản khu vực ngoại ô và vùng lân cận, tạo ra hiệu ứng “lan tỏa” cho thị trường nhà ở và dịch vụ thương mại, một chỉ báo quan trọng của việc phát triển kinh tế bền vững.

Các tuyến giao thông chiến lược hướng tâm và liên vùng cũng giúp thành phố tận dụng lợi thế cảng biển, sân bay quốc tế, và các trung tâm logistics trong vùng, giảm thời gian và chi phí vận chuyển hàng hóa. Đây là yếu tố trọng yếu giúp TP.Hồ Chí Minh cải thiện năng lực cạnh tranh so với các đô thị lớn trong khu vực.

Mặc dù hạ tầng đang phát triển mạnh, TP.Hồ Chí Minh vẫn đối diện thách thức trong việc cân đối nguồn lực và tiến độ thi công. Theo một số báo cáo đánh giá, mạng lưới giao thông của Thành phố vẫn chưa đạt tiêu chuẩn phổ biến quốc tế, với mật độ đường bộ ở một số khu vực nội đô còn thấp so với yêu cầu, và tiến độ các dự án metro khác vẫn chậm so với kế hoạch ban đầu. Những vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, nhà đầu tư, và cộng đồng dân cư để đảm bảo tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Để “giải bài toán” hạ tầng trong dài hạn, các chuyên gia cho rằng TP.Hồ Chí Minh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế huy động vốn, đẩy mạnh hợp tác công tư, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ giữa các tuyến giao thông và quy hoạch đô thị. Việc ưu tiên nguồn lực cho các dự án chiến lược, đồng bộ với các chính sách phát triển kinh tế xã hội sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ hạ tầng đối với tăng trưởng.

Trong bối cảnh nền kinh tế sau đại dịch phục hồi nhanh và mở rộng không gian đô thị sau sáp nhập, hạ tầng giao thông được xem là “bệ phóng” không thể thiếu để TP.Hồ Chí Minh chuyển mình thành siêu đô thị hiện đại, linh hoạt và bền vững. Các dự án metro, vành đai và cao tốc không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, mà còn góp phần tạo nên một mạng lưới kết nối xuyên suốt từ trung tâm đến ngoại vi và vùng lân cận, mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu người.

Tương lai của TP.Hồ Chí Minh - về mặt không gian, kinh tế và xã hội - sẽ phụ thuộc nhiều vào cách thành phố tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, phối hợp với quy hoạch đô thị, và biến những tuyến đường này thành động lực tăng trưởng bền vững trong nhiều thập niên tới.

Thiên Ân