Hạ tầng logistics cần đi trước một bước

Kết nối hạ tầng logistics nhằm khắc phục các điểm nghẽn và giảm chi phí. Ảnh: Hoàng Thanh

Khả năng kết nối kém

Những năm gần đây, hạ tầng logistics Việt Nam có bước phát triển đáng kể. Hệ thống giao thông và các đầu mối vận tải tiếp tục được đầu tư; kho bãi, trung tâm logistics, trung tâm phân phối từng bước hình thành. Nhiều cảng biển, cửa khẩu, tuyến cao tốc và đầu mối giao thông được kết nối tốt hơn.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), điểm nghẽn của hạ tầng logistics nằm ở khả năng kết nối và tổ chức khai thác. Có nơi trung tâm logistics chưa kết nối hiệu quả với cụm công nghiệp, khu công nghiệp, nguồn hàng; hàng hóa từ nơi sản xuất ra cảng biển vẫn chủ yếu đi bằng đường bộ, tạo sức ép giao thông và phát sinh chi phí.

Theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, hạ tầng logistics phải đáp ứng được yêu cầu cụ thể của từng chuỗi hàng, từ bảo quản, phân loại, đóng gói đến phân phối và hoàn trả.

Hiệu quả của hạ tầng không chỉ nằm ở quy mô đầu tư mà cần được đánh giá bằng khả năng đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường đúng thời gian, bảo đảm chất lượng và với tổng chi phí hợp lý.

“Trên cơ sở đó, chúng ta nên ưu tiên nguồn lực cho những điểm kết nối còn yếu, đồng thời khai thác tốt hơn năng lực của hệ thống hạ tầng hiện có”, Tiến sĩ Nghiêm nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Ngọc Khánh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần OCL Logistics cho rằng, chi phí logistics nội địa còn cao. Đường bộ đang chiếm khoảng 80-90% tổng chi phí vận tải, trong khi sự đồng bộ với đường sắt và đường biển nội địa còn hạn chế.

Việc đầu tư các trung tâm logistics tại khu công nghiệp cũng khá dàn trải, trong khi kết nối chặng cuối từ khu công nghiệp tới trung tâm logistics và các cửa khẩu, đầu mối xuất nhập khẩu chưa hiệu quả.

Những hạn chế này cho thấy bài toán hạ tầng logistics không đơn thuần là thiếu công trình. Việt Nam đã có những dự án quy mô lớn như Công viên Logistics Viettel tại Lạng Sơn, Trung tâm Logistics quốc tế Bắc Giang quy mô 67 ha, tổng vốn gần 4.200 tỷ đồng, hay Trung tâm Logistics Chân Mây tại thành phố Huế với tổng mức đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng. Vấn đề là các công trình này cần được đặt trong mạng lưới kết nối liên vùng.

Đầu tư theo dòng hàng, kết nối thành mạng lưới

Theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra là phát triển mạng lưới logistics liên vùng, trong đó các trung tâm có chức năng bổ trợ lẫn nhau.

Việc đầu tư trung tâm logistics cần dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường, tránh dàn trải. Ảnh: P.V

Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm cho rằng, quy hoạch và đầu tư phải dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường, luồng hàng, tránh dàn trải. Các trung tâm logistics cần kết nối vùng sản xuất, khu công nghiệp, thị trường tiêu thụ với cảng biển, cảng hàng không, ga hàng hóa và cửa khẩu. Phương thức vận tải cần căn cứ đặc tính hàng hóa, cự ly và yêu cầu giao hàng; đồng thời phát huy đường sắt và đường thủy nội địa.

Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh kiến nghị, mỗi địa phương cần quy hoạch, phân công chức năng và hình thành mạng lưới liên tỉnh, liên vùng, tránh đầu tư trùng lặp. Quỹ đất logistics cần được tính toán ngay trong quy hoạch khu công nghiệp; ưu tiên hạ tầng kết nối dùng chung và đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nhà đầu tư có đủ năng lực.

Ở cấp doanh nghiệp, ông Trần Ngọc Khánh đề xuất tiếp tục đầu tư, nâng cao hiệu quả đường sắt và đường thủy nội địa, tạo ra một mạng lưới có thể kết nối thành chuỗi để giảm gánh nặng cho đường bộ; kết nối các khu công nghiệp, kho tàng, bến bãi với các trung tâm logistics ở chặng cuối; đồng thời phát triển các trung tâm logistics lớn trên các trục Bắc - Nam và các tuyến vận tải cao tốc.

Cùng với hạ tầng vật chất, hạ tầng số và hạ tầng xanh cần được xem là cấu phần không thể tách rời. Theo ông Khánh, số hóa và xanh hóa đã trở thành lợi thế cạnh tranh. Các trung tâm logistics mới cần có tiêu chuẩn xanh, đồng bộ trong đầu tư; doanh nghiệp cũng cần cơ chế tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ cho số hóa và xanh hóa.

Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 xác định yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại, gắn với hạ tầng giao thông, thương mại, số và bảo vệ môi trường.

Mục tiêu đến năm 2035 là xây dựng ít nhất 5 trung tâm dịch vụ logistics hiện đại ngang tầm quốc tế, giữ vai trò đầu mối kết nối chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế tập trung ở các thành phố như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng. Bộ Công Thương đang xây dựng Đề án phát triển hệ thống trung tâm logistics trên toàn quốc.

Theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, những tỉnh, thành nằm trong dòng lưu chuyển hàng hóa cần phối hợp thay vì chỉ quy hoạch trong phạm vi địa giới hành chính. Cùng với đó, cần chuẩn hóa dữ liệu về hàng hóa, năng lực kho, lịch vận chuyển và trạng thái giao nhận; xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia theo thời gian thực.

Để hạ tầng logistics đi trước một bước, trọng tâm vì vậy không phải xây thật nhiều công trình, mà là đầu tư đúng điểm, kết nối đúng dòng hàng và khai thác đồng bộ.

Khi các vùng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics, cảng biển, cửa khẩu, sân bay và thị trường được kết nối bằng mạng lưới đa phương thức, số hóa và xanh hóa, hạ tầng logistics mới có thể trở thành nền tảng giảm chi phí, nâng năng lực cạnh tranh và hỗ trợ tăng trưởng.