'Hạ tầng mềm' cho Thủ đô thông minh, đáng sống

Với việc xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng, Hà Nội từng bước đổi mới phương thức quản trị đô thị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và hướng tới một thành phố vận hành hiệu quả hơn, xanh hơn, đáng sống hơn.

Ảnh: Phối cảnh Dự án Thành phố thông minh Bắc Hà Nội (quy mô gần 272ha, tổng vốn đầu tư khoảng 4,2 tỷ USD, khởi công ngày 19-8-2025, dự kiến hoàn thành quý IV-2032).

Đổi mới mô hình quản trị đô thị

Với quy mô dân số khoảng 10 triệu người, tốc độ đô thị hóa nhanh và áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng, môi trường và dịch vụ công, Hà Nội đứng trước yêu cầu phải đổi mới mô hình phát triển đô thị. Đây vừa là thách thức của một đô thị đặc biệt, vừa là cơ hội để Thủ đô tìm kiếm con đường phát triển bền vững hơn, dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị hiện đại.

Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội đã xác lập tầm nhìn đến năm 2030, xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành thành phố thông minh, năng động, sáng tạo, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ của cả nước và khu vực. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Hà Nội không lựa chọn con đường tăng trưởng dựa vào mở rộng không gian hay khai thác các nguồn lực truyền thống, mà chuyển trọng tâm sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực tăng trưởng, mà còn là “chìa khóa” để Hà Nội giải những bài toán đô thị ngày càng phức tạp. Khi mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi những giá trị gia tăng mới, phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và kinh tế số trở thành con đường khả thi nhất.

Từ nhận thức đó, Hà Nội lựa chọn xây dựng đô thị thông minh như một hướng đi mang tính căn cơ. Đô thị thông minh không đơn thuần là việc đưa nhiều công nghệ vào quản lý, mà là mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu cuối cùng là để chính quyền điều hành hiệu quả hơn, chủ động hơn, minh bạch hơn; còn người dân được thụ hưởng các dịch vụ công thuận tiện, an toàn và chất lượng.

Quán triệt tinh thần “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, Hà Nội xác định dữ liệu là tài nguyên chiến lược và là nền tảng cho mọi quyết định quản trị. Điểm đổi mới căn bản là chuyển từ quản lý phân tán theo ngành sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và sự liên thông hệ thống, từng bước chuyển từ cách làm mang tính phản ứng sang quản trị chủ động. Đô thị thông minh, vì thế, không nhằm phô diễn công nghệ, mà hướng tới giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị, giảm áp lực hạ tầng và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Tạo “hạ tầng mềm” cho đô thị thông minh

Từ nền tảng tư duy đó, Hà Nội xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là “hạ tầng mềm” của đô thị thông minh. Nếu hạ tầng cứng là đường sá, cầu cống, điện nước, thì hạ tầng mềm là hệ thống nền tảng số, thiết chế khoa học - công nghệ và các công cụ điều hành giúp thành phố vận hành trơn tru hơn mỗi ngày.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, công nghệ không phải là đích đến, mà là phương tiện để tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn, cung ứng dịch vụ công tốt hơn và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. Hà Nội lựa chọn cách làm có trọng tâm, không dàn trải, triển khai đô thị thông minh thông qua các mô hình thí điểm như đô thị thông minh gắn với khu công nghệ cao tại xã Yên Xuân, đô thị thông minh gắn với phát triển văn hóa tại xã Ô Diên... Thành phố vừa làm, vừa đánh giá, vừa điều chỉnh để tránh đầu tư hình thức và bảo đảm tính bền vững.

Hà Nội sẽ xây dựng đô thị thông minh xoay quanh một số trục lớn mang tính định hướng, bảo đảm sự cân bằng giữa phát triển, quản trị và các giá trị xã hội. Trước hết là trục “con người - hạnh phúc - chất lượng sống”, trong đó mọi giải pháp, mô hình và công nghệ đều hướng tới nâng cao trải nghiệm sống, sự an toàn và cảm nhận hạnh phúc của người dân. Tiếp đến là trục quản trị đô thị hiện đại, tập trung đổi mới phương thức điều hành, tăng cường khả năng phối hợp giữa các cơ quan, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh đô thị ngày càng phức tạp. Trục đổi mới sáng tạo và công nghệ coi khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số là công cụ quan trọng để hỗ trợ quản trị, phát triển kinh tế đô thị và cung cấp dịch vụ công hiệu quả hơn. Cùng với đó là trục phát triển xanh - bền vững - bản sắc, bảo đảm quá trình hiện đại hóa đô thị gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử của Thủ đô.

Những năm gần đây, Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả cụ thể trong xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh. Các nền tảng số phục vụ người dân 24/7, ứng dụng công dân số, tổng đài và trợ lý ảo sử dụng AI đã dần trở nên quen thuộc trong đời sống đô thị. Công nghệ, ở góc nhìn này, trở thành cầu nối giúp chính quyền “nghe được” những phản ánh từ cơ sở, “hiểu được” nhu cầu của người dân và “phục vụ được” một cách kịp thời, minh bạch hơn.

Theo ông Hoàng Văn Bằng, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội, hành trình xây dựng đô thị thông minh không chỉ là đích đến, mà là một quá trình liên tục. Những kết quả đạt được là bước khởi đầu để Hà Nội chuyển từ “phục vụ theo yêu cầu” sang “phục vụ chủ động”, lấy trải nghiệm và sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Để các giải pháp thông minh không rời rạc, Hà Nội đặc biệt coi trọng việc xây dựng hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Việt Hùng, các thiết chế như sàn giao dịch công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm được kỳ vọng sẽ trở thành “cầu nối” giữa nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa. Thành phố lựa chọn mô hình hợp tác công - tư, trong đó Nhà nước tập trung xây dựng thể chế và giám sát, doanh nghiệp tham gia vận hành theo cơ chế thị trường.

Kiên định về mục tiêu và nhất quán trong cách làm

Đến cuối năm 2025, Thành phố đã hình thành những nền tảng ban đầu cho quá trình xây dựng đô thị thông minh: Hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông tương đối đồng bộ (Trung tâm dữ liệu, 4G/5G, nền tảng cloud, LGSP); Hình thành Trung tâm Điều hành thông minh (Hanoi IOC). Nhiều dịch vụ thông minh như giáo dục số, y tế số, giao thông thông minh, an ninh thông minh, năng lượng - chiếu sáng đô thị từng bước được triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và cải thiện trải nghiệm của người dân.

Hà Nội đang chuẩn bị cho những bước đi tiếp theo, nghiên cứu và triển khai các sáng kiến nhằm nâng cao năng lực điều hành đô thị dựa trên dữ liệu và AI. Việc chuyển từ cơ chế báo cáo thủ công sang điều hành dựa trên dữ liệu thời gian thực được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản trong cách vận hành các ngành, lĩnh vực.

Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn không ít thách thức. Hạ tầng kỹ thuật đô thị chưa đồng bộ giữa các khu vực; dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn hóa; các nền tảng số chưa kết nối, chia sẻ dữ liệu hiệu quả. Những “điểm nghẽn” này cho thấy Hà Nội đã có nền móng, nhưng để hình thành một hệ sinh thái đô thị thông minh hoàn chỉnh cần thêm thời gian và cách tiếp cận thống nhất, dài hạn.

Về lâu dài, Hà Nội hướng tới hình thành một vòng lặp phát triển mới: Người dân - dữ liệu - công nghệ - chính quyền điều hành. Khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, liên thông và khai thác hiệu quả, hệ thống quản trị đô thị sẽ ngày càng thông minh hơn, hỗ trợ dự báo và xử lý những vấn đề phức tạp của đô thị.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xây dựng một thành phố nhiều công nghệ, mà là giảm áp lực đô thị, cải thiện sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng sống của người dân. Con đường xây dựng Thủ đô thông minh vì thế là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên định về mục tiêu và nhất quán trong cách làm - để Hà Nội phát triển hiện đại hơn, nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hiến và bản sắc của một đô thị ngàn tuổi.

Thu Hằng