Hai Bộ trưởng trả lời chất vấn về tình trạng 'đa cấp' trong thi công các dự án đầu tư công

Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn Đà Nẵng) dẫn lại ý kiến của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn về vai trò then chốt của khâu chuẩn bị đầu tư, nhưng cho rằng vẫn còn một nguyên nhân chưa được Quốc hội đề cập đầy đủ. Đó là hiện tượng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công, mà tiếp tục phân chia công việc qua nhiều cấp trung gian. Theo Đại biểu, tình trạng này cần được nhìn nhận như một vấn đề ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công.

Đại biểu Tạ Văn Hạ.

Trước ý kiến của Đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần yêu cầu đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Thực hiện Kết luận 366 của Bộ Chính trị, giải ngân đầu tư công cũng được đưa vào một trong năm tiêu chí đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.

Theo Bộ trưởng, bên cạnh các nguyên nhân khách quan như năm đầu triển khai kế hoạch đầu tư công, quy mô vốn năm nay tăng 22% so với năm trước, vẫn còn những nguyên nhân chủ quan cần tập trung khắc phục. Trong đó có tình trạng bán thầu mà đại biểu Tạ Văn Hạ nêu.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc theo dõi, giám sát nhà thầu thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư. Sau khi đấu thầu và trong quá trình triển khai dự án, chủ đầu tư phải giám sát chặt chẽ, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng đã ký kết. Các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cũng cần vào cuộc kiểm tra, giám sát vấn đề này.

Bên cạnh đó, chậm giải phóng, bàn giao mặt bằng tiếp tục là nguyên nhân kéo dài qua nhiều năm. Riêng năm nay, giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao cũng tạo thêm khó khăn cho tiến độ giải ngân. Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân đầu tư công, đồng thời bày tỏ tin tưởng với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm nay sẽ đạt được.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.

Làm rõ thêm vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, đến hết tháng 10, giải ngân đầu tư công đạt khoảng 74%, cao hơn so với cùng kỳ năm trước, song vẫn còn một số địa phương giải ngân chậm.

Nguyên nhân khách quan chủ yếu là vướng mắc giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu vật liệu, nhân lực, việc công bố chỉ số giá tại một số địa phương chưa kịp thời và ảnh hưởng của thời tiết. Về chủ quan, trách nhiệm thuộc về các chủ dự án trong quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành.

Đáng chú ý, Bộ trưởng chỉ ra những bất cập trong hoạt động đấu thầu. Một số dự án phải hình thành tổ hợp liên danh nhà thầu để đáp ứng điều kiện dự thầu. Tuy nhiên, có tình trạng liên danh giảm giá rất thấp, chỉ khoảng 0,5%, 0,7% hoặc 1%. Một số nhà thầu tham gia liên danh trúng nhiều dự án nhưng năng lực thực tế không tương xứng với năng lực của cả liên danh, dẫn đến việc giao lại công việc cho các nhà thầu nhỏ hơn.

Theo Bộ trưởng, dù quy trình đấu thầu đã quy định chặt chẽ việc xem xét năng lực tài chính, trang thiết bị, máy móc và nhân lực, hiện tượng giao thầu lại vẫn xảy ra. Đây là vấn đề khó, cần được các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật; trách nhiệm trước hết thuộc về đơn vị thi công.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh trách nhiệm của chủ đầu tư trong kiểm soát tiến độ, chất lượng dự án và kiểm tra các đơn vị thi công. Liên quan đến việc hoàn thiện cơ chế, Bộ trưởng cho biết nội dung này đã được sửa đổi trong Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì. Bộ Xây dựng sẽ tham gia xây dựng nghị định hướng dẫn, nhằm bảo đảm hoạt động đấu thầu chặt chẽ, khách quan và hạn chế tình trạng bán thầu.