Hai Bộ trưởng trả lời về tình trạng 'đa cấp' trong thi công đầu tư công

Tại phiên chất vấn Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn vào sáng nay, nhiều đại biểu quan tâm chất vấn, tranh luận liên quan đến vấn đề giải ngân đầu tư công. 

Khâu yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện

Đại biểu Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) chỉ ra nghịch lý nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số thiếu vốn đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn.

“Trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ, điều hành vốn hay khâu tổ chức thực hiện? Bộ trưởng có giải pháp nào và cam kết thời gian cụ thể hoàn thành khắc phục tình trạng "nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết", đảm bảo nguồn vốn được thực hiện phân bổ đúng, đủ và phát huy hiệu quả?”, đại biểu Tráng A Dương hỏi.

Đại biểu Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) 

Trả lời, Bộ trưởng Tài chính cho rằng, tình trạng này ách tắc vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Hiện nay, các thủ tục giải ngân đầu tư công đã được cải tiến rất nhiều, sắp tới khi Luật Ngân sách nhà nước sửa đổi, hợp nhất ban hành sẽ tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Ông cũng nêu rõ, quy trình một dự án đầu tư công triển khai phải trải qua 5 khâu: Lựa chọn và đề xuất danh mục dự án; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ kế hoạch vốn; tổ chức triển khai thực hiện; nghiệm thu, thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.

“Qua theo dõi quản lý, khâu yếu kém nhất hiện nay vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt là khâu chuẩn bị dự án và quy trình phân bổ chi tiết vốn”, Tư lệnh ngành tài chính nhìn nhận.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn

Bộ trưởng cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, ngay từ tháng 7/2025 đã có chỉ thị về xây dựng dự toán, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cập nhật danh mục dự án triển khai trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo căn cứ theo chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 14.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính tổng hợp báo cáo Chính phủ trình Quốc hội. Sau khi có dự toán, trước ngày 30/11 Chính phủ đã ban hành quyết định phân bổ vốn. Các bộ, ngành, địa phương phải căn cứ tiêu chuẩn, điều kiện để phân bổ chi tiết đến từng dự án để triển khai.

Mỗi tầng nấc này đều phải trích lại %

Tham gia tranh luận, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ nhắc đến tình trạng "đa cấp trong thi công", tức là trúng thầu nhưng không trực tiếp làm, mà phân ra nhiều cấp trung gian.

"Qua mỗi tầng nấc này đều phải trích lại %, nên đến người thi công cuối cùng lại phải chịu tất cả chi phí đó, chịu trách nhiệm về đội giá, thay đổi biến động giá cả. Điều này dẫn đến việc dự án bị đội vốn, thậm chí bị chiếm dụng vốn, chậm thanh toán và phát sinh nợ đọng", ông Hạ nhấn mạnh.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ 

Trả lời, Bộ trưởng Tài chính nhìn nhận, ý kiến của đại biểu đã chỉ ra một trong những nguyên nhân gây chậm trễ trong giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định giải ngân đầu tư công trong năm nay đã "rất tiến bộ" so với năm ngoái; đến tháng 10, giải ngân vốn đầu tư công đạt 74% kế hoạch được giao.

Đây là vấn đề Thủ tướng chỉ đạo rất quyết liệt tại các cuộc họp giao ban định kỳ. Thủ tướng đều yêu cầu, phải đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để bảo đảm 100% vốn đầu tư công trong năm nay được giải ngân.

Bên cạnh các nguyên nhân khách quan, như là năm đầu triển khai kế hoạch và lượng vốn giao rất cao (tăng 22% so với năm ngoái), Bộ trường Tài chính cho rằng, vẫn còn những nguyên nhân chủ quan; trong đó có nguyên nhân như đại biểu Tạ Văn Hạ đã nêu về tình trạng bán thầu.

Theo Bộ trưởng, việc này thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát chặt chẽ khi đã đấu thầu và khi tổ chức triển khai, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng theo hợp đồng dân sự đã ký kết giữa hai bên. Từ đó, ông yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan chức năng cùng vào cuộc để giám sát việc này.

Nguyên nhân nữa được Bộ trưởng Tài chính chỉ rõ, là chậm trễ trong giải phóng và bàn giao mặt bằng. Việc giá nhân công và giá nguyên vật liệu tăng cao cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng giải ngân chậm.

Tuy nhiên Bộ trưởng cũng khẳng định giải ngân vốn đầu tư công sẽ đạt mục tiêu đề ra cả năm nay với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị.

Chia lửa với Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng, vấn đề "bán thầu" như đại biểu Tạ Văn Hạ nêu là một vấn đề khó.

Ông Minh cho rằng, sai phạm này cũng có trách nhiệm của các chủ đầu tư trong việc kiểm soát về tiến độ, chất lượng của dự án, đặc biệt là kiểm tra các đơn vị thi công.

Vì vậy, trong quá trình sửa Luật Đấu thầu, Bộ Xây dựng sẽ tham gia trong phần xây dựng nghị định để bảo đảm chặt chẽ trong quá trình đấu thầu, cũng như khách quan và không có các hiện tượng này xảy ra.