Hai chính sách then chốt để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi thuốc lá

Đề xuất luật hóa cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Theo Bộ Y tế, sau 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt một số kết quả đáng khích lệ.

Cụ thể, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 23,8% (năm 2010) xuống 20,8% (năm 2021). Tỷ lệ phơi nhiễm thụ động với khói thuốc tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, Bộ Y tế cũng cho biết, những thành quả này đang bị đe dọa bởi sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong giới trẻ. Trong khi luật hiện hành năm 2012 chưa hề có định nghĩa hay quy định cấm đối với hai nhóm sản phẩm này.

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới.

Thuốc lá điện tử với nhiều mẫu mã thu hút giới trẻ.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, kể từ khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 173 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn quốc kể từ năm 2025, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực so với cùng kỳ trước đó.

Trước đó, trung bình mỗi tháng Trung tâm tiếp nhận 5-6 ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, (120 ca trong 22 tháng), một số trường hợp bị tổn thương não nghiêm trọng, hôn mê sâu, đặc biệt là thuốc lá điện tử chứa cần sa. Sau lệnh cấm, con số này giảm còn 1-2 ca/tháng.

Việc quảng cáo công khai sản phẩm bởi người có ảnh hưởng và bán công khai tại cửa hàng cũng giảm mạnh, gần như chấm dứt sau các đợt thanh tra, xử phạt.

Bộ Công an cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Từ năm 2020 đến quý I/2024 (trước Nghị quyết 173), lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Trong khi đó, trong 10 tháng đầu năm 2025 (sau khi lệnh cấm có hiệu lực), con số này giảm mạnh. Lực lượng chức năng chỉ phát hiện 5 vụ, trong đó 2 vụ bị khởi tố với 17 bị can.

Một trường hợp ngộ độc thuốc lá điện tử phải nhập viện tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai 

Những kết quả trên cho thấy lệnh cấm theo Nghị quyết 173 đang tạo ra những tác động tích cực.

Đại diện Bộ Y tế cũng cho hay, tính đến giữa năm 2025, đã có 46 quốc gia trên thế giới cấm bán thuốc lá điện tử. TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam cho biết, kể từ khi Quốc hội bỏ phiếu thông qua lệnh cấm vào năm 2024, Việt Nam đã được cả thế giới ghi nhận vì vai trò tiên phong trong việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

WHO cũng khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục củng cố khung pháp lý bằng cách luật hóa đầy đủ lệnh cấm này — chính là điều mà dự thảo Luật sửa đổi lần này đang thực hiện, đồng thời đồng bộ với quy định cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Luật Đầu tư năm 2025.

Đề xuất cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán

Theo bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng bệnh (Bộ Y tế), Việt Nam hiện vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 khu vực ASEAN.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được WHO trích dẫn, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm — trong đó 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cho sức khỏe chiếm tới 1,14% GDP năm 2022, với tổng chi phí y tế ước tính 108,7 nghìn tỷ đồng.

Quy định hiện hành tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 chỉ giới hạn việc trưng bày thuốc lá tại các đại lý, điểm bán lẻ ở mức "không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu", nghĩa là vẫn cho phép trưng bày.

Kiểm tra việc bày bán thuốc lá tại các điểm bán lẻ.

Dự thảo Luật lần này đề xuất cấm hoàn toàn mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh sản phẩm hoặc bất kỳ hình thức nhận diện nhãn hiệu nào tại điểm bán khiến người tiêu dùng có thể nhìn thấy.

Về bản chất, trưng bày tại điểm bán là một kênh quảng cáo trá hình thông qua các kệ trưng bày, ánh sáng, vị trí đặt sản phẩm bắt mắt, trong khi Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành đã cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức khác.

Việc loại bỏ thuốc lá khỏi tầm nhìn tại các điểm bán, nơi thanh thiếu niên tiếp xúc hằng ngày, kể cả khi mua sắm cùng gia đình, có tác dụng trực tiếp trong việc giảm sự tò mò, giảm cảm giác thuốc lá là sản phẩm bình thường, từ đó giảm tỷ lệ hút thử và hút thường xuyên.

Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán đã trở thành xu hướng chính sách phổ biến trên thế giới. Tính đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Sau khi áp dụng quy định cấm trưng bày, nhiều quốc gia đã ghi nhận mức độ phơi nhiễm với quảng cáo thuốc lá giảm đáng kể, tỷ lệ thử hút ở thanh thiếu niên giảm và hỗ trợ cai thuốc lá ở người trưởng thành.

Với 59 quốc gia đã áp dụng trên thế giới và một số nước ASEAN đã triển khai, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là chính sách có thể nghiên cứu để phù hợp với điều kiện Việt Nam.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho rằng, bảo vệ thế hệ trẻ khỏi tác hại nghiêm trọng của thuốc lá là điều rất cấp bách, cần phải luật hoá những quy định trên để có một thế hệ trẻ khỏe mạnh không nghiện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá thế hệ mới... Bởi tác hại và hậu quả của thuốc lá gây ra vô cùng nặng nề đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống, giống nòi và tổn thất cho gia đình, xã hội với gánh nặng rất lớn cho chi phí chữa bệnh.