Hải Phòng tăng cường quản lý tàu cá, quyết liệt chống IUU

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng hướng dẫn ngư dân sử dụng mã QR kép để tra cứu quy định pháp luật và cung cấp thông tin về hành vi vi phạm. (Ảnh: KHÁNH HUẾ)

Kiểm soát chặt đội tàu, xử lý nghiêm vi phạm

Với 125km bờ biển, khoảng 4.000km² diện tích mặt biển, 388 đảo lớn, nhỏ và ngư trường khai thác rộng, Hải Phòng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế thủy sản.

Những năm qua, thành phố quan tâm đầu tư hạ tầng, hỗ trợ ngư dân phát triển sản xuất, từng bước hình thành các vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, mở rộng liên kết trong khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của thành phố đạt gần 314.000 tấn; 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt hơn 274.300 tấn, bằng 107% so cùng kỳ năm trước.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Trần Văn Quân, thành phố xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, thường xuyên, lâu dài.

Do đó, cùng với duy trì sản xuất, Hải Phòng xác định việc chấn chỉnh hoạt động khai thác, khắc phục những tồn tại trong quản lý nghề cá là yêu cầu quan trọng để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo đảm sinh kế lâu dài cho ngư dân và đáp ứng các quy định về chống khai thác IUU.

Thành phố tập trung rà soát, quản lý chặt chẽ đội tàu, nhất là các phương tiện có nguy cơ vi phạm; kiểm soát hoạt động tàu cá tại cảng, việc duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình và chấp hành các quy định về giấy phép khai thác.

Việc kiểm tra, xử lý vi phạm được các lực lượng chức năng thực hiện thường xuyên, gắn với trách nhiệm của chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Theo thống kê đến ngày 31/10/2026, toàn thành phố có 786 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên. Toàn bộ số tàu này đã được rà soát, làm sạch dữ liệu, đối soát thông tin trên VNeID, cập nhật vào hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VN-Fishbase), thực hiện viết số đăng ký và đánh dấu tàu cá theo quy định.

Đến nay, 786/786 tàu đã được cấp giấy phép khai thác thủy sản; thành phố không còn tàu cá thuộc diện “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép khai thác) và không phát sinh tàu thuộc diện nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU.

Công tác theo dõi, giám sát hành trình tàu cá được tăng cường nhằm phát hiện, xác minh và xử lý kịp thời những trường hợp mất kết nối thiết bị giám sát hành trình hoặc có dấu hiệu hoạt động không đúng quy định.

Từ đầu năm đến ngày 31/10/2026, các lực lượng chức năng đã tiến hành xác minh 213 lượt tàu có dấu hiệu vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Cũng trong thời gian này, thành phố ghi nhận 452 vụ việc có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động khai thác thủy sản. Qua xác minh, cơ quan chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính 219 vụ, với tổng số tiền hơn 4 tỷ đồng; 233 vụ còn lại được xác định không có vi phạm nên không xử phạt.

Đáng chú ý, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố chưa phát hiện trường hợp tàu cá bị nước ngoài bắt giữ do khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài.

Những kết quả trên cho thấy sự chuyển biến trong quản lý hoạt động khai thác thủy sản của Hải Phòng, nhất là việc hoàn thiện dữ liệu đội tàu, cấp phép khai thác và tăng cường giám sát hoạt động trên biển.

Đây cũng là những điều kiện cần thiết để kiểm soát nguồn gốc thủy sản khai thác, ngăn chặn vi phạm ngay từ khi tàu xuất bến.

Lực lượng chức năng kiểm tra thiết bị giám sát hành trình trên tàu cá tại Cảng cá Ngọc Hải, phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. (Ảnh: TRUNG KIÊN)

Đổi mới tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần ngư dân

Cùng với việc quản lý, kiểm tra của các cơ quan chức năng, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của mỗi chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả chống khai thác IUU. Vì vậy, Hải Phòng chú trọng kết hợp các biện pháp quản lý với tuyên truyền, hướng dẫn để ngư dân hiểu rõ những quy định phải thực hiện trong mỗi chuyến biển.

Đặc thù của nghề khai thác thủy sản là ngư dân thường xuyên làm việc dài ngày trên biển, thời gian lưu lại đất liền không nhiều. Việc tổ chức tuyên truyền tập trung vì thế gặp không ít khó khăn, nhất là đối với những chủ tàu, thuyền trưởng hoạt động thường xuyên tại các ngư trường xa bờ.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng phối hợp các lực lượng chức năng đẩy mạnh tuyên truyền trực tiếp tại cảng cá, bến cá, khu neo đậu tàu thuyền và trên biển.

Nội dung tập trung vào những quy định ngư dân cần thực hiện khi hành nghề, như đăng ký, đăng kiểm tàu cá, giấy phép khai thác, duy trì thiết bị giám sát hành trình, ghi chép nhật ký khai thác và không đưa tàu xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Với phương châm “Ở đâu có ngư dân, ở đó có hoạt động tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật”, Bộ đội Biên phòng và lực lượng Cảnh sát biển chú trọng thực hiện “3 bám”: Bám địa bàn, bám ngư dân, bám ngư trường.

Việc tuyên truyền được lồng ghép trong quá trình kiểm tra, kiểm soát phương tiện, tiếp xúc với chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân, qua đó kịp thời giải thích những quy định mới, hướng dẫn người dân khắc phục thiếu sót trong quá trình hoạt động.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Bộ đội Biên phòng thành phố đã tổ chức 8 hội nghị tuyên truyền pháp luật với hơn 4.300 lượt người tham gia; trực tiếp phổ biến pháp luật tại hàng trăm lượt phương tiện ở các âu cảng, bến cá, khu neo đậu tàu thuyền.

Lực lượng chức năng còn triển khai hệ thống tin nhắn thương hiệu để chuyển tải thông tin pháp luật đến 1.400 thuê bao của ngư dân; phát 10.600 tờ gấp tuyên truyền và tổ chức 264 buổi phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh, mỗi buổi khoảng 20 phút. Trên biển, lực lượng Cảnh sát biển đã tuyên truyền cho hơn 500 lượt tàu cá Việt Nam.

Một điểm mới trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của Bộ đội Biên phòng thành phố là mô hình “QR kép - Cẩm nang phòng chống khai thác IUU và tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm”, được triển khai từ tháng 8/2026.

Thay vì chỉ phổ biến pháp luật bằng tài liệu in hoặc thông qua các buổi tuyên truyền trực tiếp, mô hình sử dụng hai mã QR tích hợp những nội dung thiết thực để ngư dân dễ dàng tiếp cận bằng điện thoại thông minh.

Trong đó, mã QR thứ nhất là cẩm nang pháp luật điện tử, tập hợp các quy định về chống khai thác IUU được số hóa dưới dạng video ngắn, hình ảnh và đồ họa trực quan; ngư dân có thể chủ động tìm hiểu những điều cần biết trước khi xuất bến hoặc tra cứu thông tin khi cần thiết.

Mã QR thứ hai là kênh tiếp nhận thông tin, tin báo và tố giác các hành vi vi phạm pháp luật, trong đó có khai thác IUU, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu và các loại tội phạm khác trên biển.

Việc tiếp nhận thông tin theo hình thức ẩn danh góp phần tạo thuận lợi cho ngư dân phản ánh những vụ việc phát hiện được, đồng thời hỗ trợ lực lượng chức năng nắm tình hình, xác minh và xử lý vi phạm.

Đến nay, các đơn vị Bộ đội Biên phòng thành phố đã lắp đặt bảng mã QR kép tại 11 địa điểm có đông ngư dân và tàu thuyền thường xuyên qua lại, gồm cảng cá, bến cá, khu neo đậu và khu tránh trú bão.

Khoảng 3.000 tờ gấp có đính mã QR cũng được phát để dán trực tiếp tại ca-bin tàu cá, giúp ngư dân thuận tiện sử dụng; các bảng mã được thiết kế bằng vật liệu phù hợp điều kiện thời tiết, môi trường hoạt động trên sông, biển.

Trung tá Lê Ngọc Thắng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng cho biết, phần lớn ngư dân hiện nay sử dụng điện thoại thông minh có kết nối internet, vì vậy, việc tích hợp cẩm nang số phòng, chống khai thác IUU vào mã QR kép giúp người dân tra cứu thông tin thuận tiện hơn, đồng thời giảm chi phí in ấn tài liệu. Từ khi triển khai, hệ thống đã ghi nhận hàng nghìn lượt tra cứu và hàng chục tin báo.

Cùng với ứng dụng công nghệ, Bộ đội Biên phòng thành phố quan tâm bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nâng cao kỹ năng tuyên truyền, vận động quần chúng cho cán bộ, chiến sĩ.

Thông qua việc tiếp xúc thường xuyên với ngư dân, các lực lượng chức năng từng bước phát huy vai trò của người dân trong cung cấp thông tin, phát hiện và tố giác hành vi vi phạm

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU tại Hải Phòng vẫn còn những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Hạ tầng một số cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý hoạt động khai thác và dịch vụ hậu cần nghề cá.

Các hệ thống quản lý tàu cá, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc thủy sản và xử lý vi phạm hành chính chưa được kết nối, đồng bộ hoàn toàn, ảnh hưởng đến việc chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Một số quy định về phân vùng khai thác, ghi chép nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản còn những bất cập khi áp dụng vào thực tế.

Trong khi đó, hoạt động bảo quản sau thu hoạch, sơ chế, chế biến sâu chưa phát triển tương xứng với tiềm năng; liên kết giữa ngư dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và đơn vị tiêu thụ sản phẩm chưa thật sự chặt chẽ.

Để khắc phục những hạn chế này, thành phố đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm hỗ trợ nguồn lực đầu tư, nâng cấp hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, kho lạnh và hạ tầng logistics phục vụ ngành thủy sản; đồng thời rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật phù hợp đặc điểm nghề cá và điều kiện hoạt động thực tế của ngư dân.

Hải Phòng cũng đề xuất sớm tích hợp, đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống quản lý tàu cá, giám sát hành trình VMS, VN-Fishbase, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính.

Việc kết nối các hệ thống này sẽ giúp cơ quan chức năng theo dõi hoạt động khai thác, kiểm tra thông tin và xác định nguồn gốc sản phẩm thủy sản thuận lợi, chính xác hơn.