Hải quan khu vực VI: Đổi mới quản trị, mở rộng dư địa nguồn thu

Từ tăng trưởng kim ngạch đến thay đổi phương thức quản trị

Những năm gần đây, hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn Lạng Sơn có sự tăng trưởng mạnh, kéo theo sự gia tăng đáng kể về nguồn thu ngân sách của cơ quan Hải quan.

Nếu năm 2020, số thu của Hải quan Lạng Sơn khoảng 4.400 tỷ đồng thì đến năm 2021 đã vượt 7.700 tỷ đồng. Sau giai đoạn chịu tác động mạnh bởi dịch bệnh, nguồn thu phục hồi lên khoảng 7.621 tỷ đồng trong năm 2024.

Đáng chú ý, năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh khi số thu đạt khoảng 14.300 tỷ đồng. Sang năm 2026, kết quả tiếp tục được nâng lên một mặt bằng mới khi Chi cục Hải quan khu vực VI hoàn thành mức thu phấn đấu 18.100 tỷ đồng chỉ sau 9 tháng, về đích trước thời hạn 3 tháng.

Đây cũng là mức thu cao nhất từ trước đến nay của đơn vị.

Đằng sau sự tăng trưởng này là sự phục hồi và mở rộng của hoạt động thương mại biên giới. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt hơn 93 tỷ USD, tăng 45% so với năm trước. Trong năm 2026, đến đầu tháng 10, tổng kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn tiếp tục vượt 92 tỷ USD, tăng 36,6% so với cùng kỳ.

Ông Nguyễn Văn Hoàn, Tỉnh ủy viên, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VI. Ảnh: Hải quan Khu vực VI.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng kim ngạch để lý giải mức tăng thu thì chưa đủ.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi trong phương thức quản lý và điều hành của cơ quan Hải quan.

Thay vì chỉ tập trung xử lý các khoản thu phát sinh, Hải quan khu vực VI chuyển dần sang cách tiếp cận chủ động hơn: phân tích dữ liệu, nhận diện nguồn thu, đánh giá rủi ro, theo dõi doanh nghiệp và từng nhóm hàng hóa để có phương án quản lý phù hợp.

Nói cách khác, nguồn thu không chỉ được nhìn nhận là kết quả cuối cùng của hoạt động xuất nhập khẩu mà trở thành một biến số được theo dõi, phân tích và dự báo ngay từ quá trình quản lý.

Dữ liệu trở thành "công cụ" quản trị

Một trong những thay đổi rõ nét tại Hải quan khu vực VI là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và dữ liệu vào hoạt động nghiệp vụ.

Trong năm 2025, đơn vị đã nghiên cứu, xây dựng và đưa vào vận hành nhiều phần mềm phục vụ quản lý hồ sơ, khai báo hải quan, giám sát hàng hóa, quản lý C/O, rà soát trường hợp một mặt hàng có nguy cơ áp dụng hai mã số cũng như điều hành nội bộ.

Bước sang năm 2026, quá trình số hóa tiếp tục được mở rộng. Phần mềm quản lý phương tiện vận tải đường bộ xuất nhập cảnh được nâng cấp, kết nối và chia sẻ thông tin với Nền tảng cửa khẩu số tỉnh Lạng Sơn; đồng thời tích hợp các tiện ích liên quan đến bản kê hàng hóa nhập khẩu và thanh toán lệ phí hải quan bằng mã QR.

Giá trị lớn nhất của chuyển đổi số không nằm ở việc thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, mà ở khả năng hình thành một hệ thống dữ liệu phục vụ trực tiếp cho quyết định quản lý.

Khi thông tin về doanh nghiệp, hàng hóa, phương tiện và quá trình thực hiện thủ tục được kết nối, cơ quan Hải quan có thêm cơ sở để phân tích, đánh giá rủi ro và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có nguy cơ cao.

Đây là bước chuyển từ phương thức quản lý thiên về kiểm tra sang quản lý dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.

Cách làm này đồng thời tạo ra lợi ích kép. Một mặt, cơ quan Hải quan nâng cao hiệu quả kiểm soát, hạn chế nguy cơ thất thu. Mặt khác, những doanh nghiệp chấp hành tốt được tạo điều kiện thông quan nhanh hơn, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Tạo thuận lợi thương mại cũng là nuôi dưỡng nguồn thu

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng lớn, tốc độ thông quan và chất lượng phục vụ của cơ quan quản lý trở thành một trong những yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn địa điểm sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đối với một địa bàn cửa khẩu như Lạng Sơn, yêu cầu này càng rõ nét.

Hải quan khu vực VI đang đặt công tác tạo thuận lợi thương mại song hành với nhiệm vụ chống thất thu. Việc tháo gỡ vướng mắc, duy trì dòng chảy hàng hóa và giảm thời gian thực hiện thủ tục được nhìn nhận không chỉ là cải cách hành chính mà còn là giải pháp trực tiếp để duy trì và mở rộng nguồn thu.

Thực tế cho thấy số doanh nghiệp lựa chọn thực hiện thủ tục thông quan qua Lạng Sơn ngày càng tăng. Đến đầu tháng 10/2026, con số này đạt khoảng 6.700 doanh nghiệp, trong đó có hơn 3.300 doanh nghiệp đăng ký mới.

Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn địa bàn để thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu, cơ sở nguồn thu cũng được mở rộng.

Đây là một cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ khai thác tối đa những nguồn thu hiện hữu, cơ quan Hải quan hướng tới việc tạo ra môi trường thuận lợi để cộng đồng doanh nghiệp phát triển, qua đó hình thành thêm nguồn thu trong tương lai.

Chống thất thu gắn với quản lý rủi ro

Song song với tạo thuận lợi thương mại, Hải quan khu vực VI tiếp tục đặt nhiệm vụ chống thất thu ở vị trí trọng tâm.

Đoàn công tác của Chi cục Hải quan khu vực VI làm việc với Hải quan Trung Quốc tại nước bạn. Ảnh: Hải quan Khu vực VI.

Các lĩnh vực như mã số hàng hóa, trị giá hải quan, xuất xứ, chính sách thuế, kiểm tra sau thông quan, hoàn thuế và thu hồi nợ thuế được tăng cường kiểm soát.

Đây là những khâu có ý nghĩa trực tiếp đối với tính chính xác của số thu ngân sách.

Trong điều kiện kim ngạch xuất nhập khẩu ngày càng lớn, việc kiểm tra thủ công toàn bộ dòng hàng hóa là không khả thi. Vì vậy, quản lý rủi ro và khai thác dữ liệu trở thành yêu cầu tất yếu.

Nguồn lực kiểm tra được tập trung vào những doanh nghiệp, mặt hàng và giao dịch có dấu hiệu rủi ro, trong khi doanh nghiệp tuân thủ tốt được hưởng môi trường thông thoáng hơn.

Phương thức này vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa hạn chế tạo thêm chi phí không cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tạo nguồn thu mới từ năng lực sản xuất mới

Một điểm đáng chú ý trong định hướng của Hải quan khu vực VI là không dừng lại ở việc quản lý nguồn thu hiện hữu.

Theo định hướng của đơn vị, muốn có nguồn thu bền vững thì cần cùng địa phương mở rộng năng lực sản xuất, kinh doanh; thu hút thêm doanh nghiệp và dự án đầu tư; từ đó tạo thêm hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn.

Với đặc thù là cơ quan trực tiếp làm thủ tục cho cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, Hải quan có khả năng nắm bắt tương đối rõ những yêu cầu về thủ tục, chính sách thuế, nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu cũng như những khó khăn doanh nghiệp có thể gặp phải khi triển khai dự án.

Đây là cơ sở để đơn vị tăng cường phối hợp với các sở, ngành của tỉnh trong quá trình thu hút đầu tư, nhất là tại các khu công nghiệp như VSIP Lạng Sơn và Đồng Bành.

Nếu thu hút được thêm các dự án sản xuất, chế biến, công nghiệp hỗ trợ và logistics, hiệu quả tạo ra sẽ vượt ra ngoài phạm vi nguồn thu của ngành Hải quan.

Các dự án mới có thể đồng thời tạo việc làm, gia tăng nhu cầu dịch vụ, mở rộng kim ngạch xuất nhập khẩu và bổ sung nguồn thu cho ngân sách địa phương.

Như vậy, bài toán thu ngân sách được đặt trong một chuỗi giá trị rộng hơn: cải cách thủ tục – tạo thuận lợi thương mại – thu hút đầu tư – mở rộng sản xuất – tăng xuất nhập khẩu – hình thành nguồn thu mới.

Hướng tới một mô hình quản trị hiệu quả và bền vững

Kết quả thu ngân sách 18.100 tỷ đồng là dấu mốc đáng chú ý của Hải quan khu vực VI. Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở phương thức tạo ra kết quả đó.

Từ một mô hình quản lý tập trung nhiều vào xử lý nghiệp vụ phát sinh, đơn vị đang chuyển sang phương thức quản trị chủ động hơn, trong đó dữ liệu, công nghệ, quản lý rủi ro và sự đồng hành cùng doanh nghiệp trở thành những trụ cột quan trọng.

Trong dài hạn, nguồn thu bền vững không thể chỉ dựa vào việc tăng thuế hay khai thác mạnh hơn nguồn thu hiện có. Nguồn thu phải được nuôi dưỡng từ sự phát triển của doanh nghiệp, sự mở rộng của hoạt động sản xuất – kinh doanh và một môi trường thương mại minh bạch, thuận lợi.

Với Lạng Sơn, lợi thế cửa khẩu và vị trí kết nối thương mại với Trung Quốc đang tạo ra dư địa lớn. Việc chuyển lợi thế địa lý thành năng lực tăng trưởng thực chất đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý, trong đó Hải quan có vai trò quan trọng ở khâu kết nối hoạt động xuất nhập khẩu với môi trường đầu tư và sản xuất.

Từ câu chuyện của Hải quan khu vực VI có thể thấy, trong giai đoạn mới, cải cách hải quan không chỉ được đo bằng thời gian thông quan hay số hồ sơ điện tử. Hiệu quả cuối cùng còn nằm ở khả năng vừa kiểm soát chặt chẽ để chống thất thu, vừa tạo không gian đủ thuận lợi để doanh nghiệp phát triển.

Đó cũng chính là nền tảng để những con số thu ngân sách hôm nay không chỉ là kết quả của một chu kỳ tăng trưởng, mà trở thành tiền đề hình thành những dư địa nguồn thu mới trong tương lai.