Giữ giống vịt quý giữa miền sơn cước xứ Nghệ

Vịt bầu Quỳ Châu có lúc đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn. (Ảnh: Đ.P)

Bền bỉ gây dựng đàn giống

Bên dòng hồ ở bản Tân Hương, những đàn vịt bầu Quỳ thong thả bơi lội, kiếm ăn. Nhìn đàn vịt khỏe mạnh hôm nay, ít ai biết anh Trần Bảo Trung và anh Nguyễn Xuân An đã trải qua nhiều năm tìm kiếm con giống, học kỹ thuật chăn nuôi, ấp trứng và không ít lần thất bại.

Vịt bầu Quỳ là giống vịt bản địa có từ lâu đời, nổi tiếng bởi chất lượng thịt thơm, chắc, ngọt, ít mỡ và không có mùi hôi đặc trưng. Khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên, bơi lội và kiếm ăn tốt giúp giống vịt này phù hợp với cách chăn nuôi của đồng bào miền núi.

Tuy nhiên, tập quán nuôi nhỏ lẻ và việc phối giống với các giống vịt khác khiến những đặc tính quý dần bị pha tạp. Nguồn giống thuần vì thế ngày càng khó tìm.

Nhận thấy nguy cơ mai một giống vật nuôi quê hương, anh Trần Bảo Trung cùng anh Nguyễn Xuân An bắt đầu tìm cách gây dựng đàn giống. Ban đầu, hai anh phải tìm đến từng hộ dân trong xã, lựa chọn, mua gom từng con vịt có đặc điểm phù hợp mang về nuôi. Khi số lượng đàn tăng lên, hai anh bắt đầu tìm hiểu cách phối giống, ấp trứng và chăm sóc vịt con.

“Ban đầu tôi chưa biết rõ tập tính của giống vịt cũng như kỹ thuật ấp trứng nên tỷ lệ nở thấp, vịt con chết nhiều. Đặc biệt, tôi chưa biết cách tạo các dòng thuần chủng nên chất lượng đàn vịt chưa đạt yêu cầu”, anh Trung nhớ lại.

Vịt bầu Quỳ là giống vịt bản địa có từ lâu đời. (Ảnh: Đ.P)

Sau những lứa vịt chưa đạt yêu cầu, hai anh tiếp tục học hỏi, điều chỉnh cách chăm sóc, lựa chọn đàn bố mẹ và kỹ thuật ấp. Theo anh Trung, điều khó nhất là duy trì những đặc tính vốn có của vịt bầu Quỳ. Muốn có con giống tốt, người nuôi phải theo dõi quá trình sinh trưởng, sinh sản và chọn lọc qua nhiều thế hệ.

“Muốn có đàn vịt chuẩn, không lai tạp thì người làm giống phải có đam mê và kiên trì. Không thể làm trong một thời gian ngắn mà có được”, anh Trung chia sẻ.

Việc nhân giống còn gặp khó khăn bởi vịt bầu Quỳ có sản lượng trứng tương đối thấp, khoảng 70-100 quả/con/năm. Chi phí duy trì đàn bố mẹ, chăm sóc và vận hành máy ấp cũng tạo áp lực đối với người nuôi. Theo tính toán của hai anh, đàn khoảng 500 con cần từ 300.000 đến 400.000 đồng tiền thức ăn mỗi ngày, trong khi giá bán con giống khoảng 18.000-20.000 đồng/con.

Sự bền bỉ từng bước mang lại kết quả. Đến nay, hai anh đã đầu tư chuồng trại, duy trì đàn vịt bố mẹ khoảng 400 con và trang bị máy ấp công suất 5.000 trứng mỗi mẻ. Tỷ lệ nở đạt khoảng 80%, tạo cơ sở cung cấp con giống cho người dân. Sau khi trừ chi phí, mỗi năm trang trại đem lại thu nhập từ 300-350 triệu đồng.

Gắn bảo tồn với phát triển sản phẩm

Trong hành trình gây dựng đàn vịt bầu Quỳ, anh Trung và anh An nhận được sự động viên, hỗ trợ về kỹ thuật và nguồn vốn của chính quyền địa phương. Sự đồng hành ấy giúp hai anh có thêm điều kiện đầu tư, khắc phục khó khăn và duy trì mô hình.

“Được chính quyền địa phương động viên, hỗ trợ về kỹ thuật và nguồn vốn, tôi càng có thêm động lực để làm lại. Đến nay, mô hình đã cho kết quả bước đầu, có thể cung cấp giống cho người dân và vịt thương phẩm cho các khu du lịch cộng đồng”, anh Trung cho biết.

Anh Trần Bảo Trung chủ động nguồn con giống, từ đàn vịt được gây dựng qua nhiều năm chọn lọc, mua gom trong dân. (Ảnh: Đ.P)

Đồng chí Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Quỳ Châu cho biết, địa phương xác định bảo tồn và phát triển vịt bầu Quỳ không chỉ là giữ một giống vật nuôi, mà còn là giữ gìn bản sắc ẩm thực và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời gian tới, xã Quỳ Châu tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch phát triển mô hình theo từng giai đoạn; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia; tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh và ấp nở con giống. Địa phương cũng hướng tới hỗ trợ các hộ dân trao đổi kinh nghiệm, kết nối tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi liên kết trong chăn nuôi vịt bầu Quỳ.

Đáng chú ý, địa phương đang xây dựng, nâng cấp sản phẩm vịt bầu Quỳ theo hướng đạt chứng nhận OCOP, từng bước đưa sản phẩm vào hệ thống nhà hàng, siêu thị tại các khu vực có nhu cầu và các tỉnh lân cận, đồng chí Nguyễn Văn Dũng thông tin.

Trước đó, tỉnh Nghệ An đã triển khai dự án hỗ trợ khôi phục và phát triển đàn vịt bầu Quỳ. Địa phương xác định đây là một trong những sản phẩm nông nghiệp có lợi thế, cần được phát triển theo hướng hàng hóa, gắn sản xuất với thị trường.

Từ những con vịt được lựa chọn trong từng hộ dân, đàn giống ở bản Tân Hương đang góp phần gìn giữ một nguồn gen quý của miền tây Nghệ An. Sự tâm huyết của người nuôi, cùng hỗ trợ kỹ thuật và liên kết thị trường, là cơ sở để vịt bầu Quỳ tiếp tục hiện diện trong đời sống, tạo sinh kế và khẳng định giá trị của sản phẩm bản địa.