Hải quan khu vực XI: Tạo thuận lợi thương mại, nuôi dưỡng nguồn thu

Xuất nhập khẩu khởi sắc, thu ngân sách tăng

Trao đổi với phóng viên, ông Bùi Thanh San - Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI cho biết, từ đầu năm đến nay, bức tranh xuất nhập khẩu trên địa bàn Nghệ An và Hà Tĩnh tiếp tục khởi sắc. Trong bối cảnh đó, Hải quan khu vực XI lựa chọn cách tiếp cận lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đẩy mạnh cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách.

Những nỗ lực này nhanh chóng phản ánh vào các chỉ số hoạt động. Đến hết ngày 31/7/2026, Hải quan khu vực XI đã làm thủ tục cho 131.955 tờ khai, tăng 45,8% so với cùng kỳ năm trước; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 10,26 tỷ USD, tăng 46,6%.

Hải quan khu vực XI thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Đà tăng trưởng của hoạt động thương mại đã tạo nền tảng cho kết quả thu ngân sách tích cực. Tính đến ngày 4/8/2026, Hải quan khu vực XI thu nộp ngân sách 7.340,6 tỷ đồng, đạt 79,2% dự toán được giao và tăng 44,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong cơ cấu nguồn thu, Hải quan Vũng Áng tiếp tục là đơn vị đóng góp lớn nhất với hơn 5.383 tỷ đồng, đạt 75% chỉ tiêu năm. Bên cạnh đó, Hải quan Vinh và Hải quan Cửa Lò đều đã hoàn thành vượt dự toán được giao, lần lượt đạt 100,87% và 103,8% kế hoạch năm ngay từ đầu tháng 8.

Theo đánh giá của Hải quan khu vực XI, kết quả trên không chỉ đến từ sự phục hồi của hoạt động xuất nhập khẩu mà còn là hiệu quả của việc triển khai đồng bộ các giải pháp cải cách, tạo thuận lợi thương mại. Đơn vị duy trì hệ thống công nghệ thông tin hoạt động ổn định 24/7; đẩy mạnh giải quyết thủ tục trên môi trường điện tử; tiếp tục thí điểm phần mềm quản lý phương tiện xuất nhập cảnh đường bộ; đồng thời thường xuyên hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp ngay từ cơ sở.

Ông Bùi Thanh San khẳng định, đơn vị luôn xác định tạo thuận lợi thương mại và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách bền vững. Khi doanh nghiệp giảm được thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí và mở rộng hoạt động sản xuất, quy mô xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục tăng, qua đó tạo thêm nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Đồng thời với cải cách thủ tục, Hải quan khu vực XI vẫn kiên trì nguyên tắc tạo thuận lợi đi đôi với quản lý chặt chẽ. Công tác quản lý rủi ro được tăng cường thông qua phân tích dữ liệu doanh nghiệp, kiểm soát mã số, trị giá, xuất xứ hàng hóa và lựa chọn đúng đối tượng để kiểm tra.

Trong tháng 7, đơn vị đã rà soát, đánh giá rủi ro đối với 566 doanh nghiệp, cảnh báo hai doanh nghiệp có nguy cơ khai sai mã số hàng hóa và thu thập thông tin đối với các doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao. Kết quả phân luồng cho thấy 68,1% tờ khai được phân luồng xanh, 28,7% luồng vàng và chỉ 3,2% luồng đỏ. Tỷ lệ này phản ánh định hướng tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp tuân thủ tốt, đồng thời tập trung nguồn lực kiểm soát đối với các trường hợp có dấu hiệu rủi ro.

Theo ông Bùi Thanh San, mục tiêu của Hải quan khu vực XI không chỉ là hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách năm 2026 mà còn xây dựng môi trường thông quan ngày càng minh bạch, hiện đại và thân thiện với doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng để đơn vị tiếp tục triển khai các bước cải cách sâu hơn, hướng tới mô hình thông quan tập trung và Hải quan số trong thời gian tới.

Chuẩn bị thông quan tập trung, tiếp tục tạo dư địa tăng trưởng

Được biết, bên cạnh những kết quả tích cực về thu ngân sách và hoạt động xuất nhập khẩu, Hải quan khu vực XI đang tập trung chuẩn bị các điều kiện để triển khai mô hình thông quan tập trung theo lộ trình của Cục Hải quan.

Theo tìm hiểu của phóng viên, Hải quan khu vực XI hiện quản lý 7 đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu trên địa bàn Nghệ An, Hà Tĩnh. Khi khối lượng hồ sơ, kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng, việc xử lý theo mô hình phân tán bộc lộ những hạn chế nhất định như khó điều tiết nguồn nhân lực giữa các đơn vị, dữ liệu chưa thực sự tập trung và việc xử lý cùng một tình huống nghiệp vụ có thể chưa đồng đều.

Để chủ động thích ứng, Hải quan khu vực XI chủ động xây dựng kế hoạch triển khai mô hình thông quan tập trung, đồng thời rà soát quy trình nghiệp vụ, chuẩn bị hạ tầng công nghệ thông tin, phương án bố trí nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị. Cùng với đó là kế hoạch tuyên truyền, tập huấn để doanh nghiệp sớm tiếp cận phương thức làm thủ tục mới khi mô hình chính thức được triển khai.

Thực tế cho thấy, Nghệ An và Hà Tĩnh đang thu hút nhiều dự án công nghiệp, năng lượng, logistics quy mô lớn. Khi các dự án này đi vào hoạt động, lượng hàng hóa xuất nhập khẩu được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh. Điều đó đặt ra yêu cầu cơ quan Hải quan phải đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, chuyên sâu, thay vì chỉ tăng nguồn nhân lực.

Theo Hải quan khu vực XI, mô hình thông quan tập trung không chỉ thay đổi đầu mối xử lý hồ sơ mà còn hướng tới chuyên môn hóa đội ngũ công chức theo từng nhóm hàng, loại hình doanh nghiệp và lĩnh vực nghiệp vụ. Dữ liệu được xử lý tập trung sẽ hỗ trợ phân tích rủi ro tốt hơn, nâng cao tính thống nhất trong áp dụng chính sách về mã số, trị giá, xuất xứ hàng hóa cũng như tăng hiệu quả phòng, chống gian lận thương mại.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc số hóa hồ sơ và tập trung xử lý trên môi trường điện tử được kỳ vọng sẽ giúp giảm thời gian thông quan, hạn chế việc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong quá trình giải quyết thủ tục giữa các đơn vị hải quan. Đây cũng là nền tảng để nâng cao chất lượng dịch vụ công và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh quá trình chuẩn bị cho mô hình mới, Hải quan khu vực XI vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Tuyến biên giới Việt Nam - Lào tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa và ma túy; hạ tầng tại một số cửa khẩu còn hạn chế, đặc biệt là bãi tập kết hàng hóa tại cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn thường xuyên quá tải vào thời điểm cao điểm. Trong khi đó, yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng phục vụ và hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách ngày càng lớn.

Để tháo gỡ những khó khăn này, đơn vị đã kiến nghị các địa phương sớm đầu tư, mở rộng hạ tầng logistics tại khu vực cửa khẩu; đồng thời đề xuất Cục Hải quan tiếp tục quan tâm đầu tư trang thiết bị kiểm tra, giám sát hiện đại, tăng cường đào tạo chuyên sâu về quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan và phòng, chống buôn lậu.

Ông Bùi Thanh San cho biết, mục tiêu xuyên suốt của đơn vị là xây dựng môi trường thông quan ngày càng minh bạch, hiện đại và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. “Việc chuẩn bị sớm các điều kiện triển khai thông quan tập trung sẽ giúp đơn vị sẵn sàng khi được giao nhiệm vụ, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, nuôi dưỡng nguồn thu và hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026” - ông San nhấn mạnh.