Haiti chìm trong bất ổn: Tổng Thư ký LHQ thị sát thực địa khi bạo lực tiếp tục leo thang

Theo số liệu mới nhất của Liên hợp quốc (LHQ), từ đầu năm 2026 đến nay đã có khoảng 2.300 người thiệt mạng trong các vụ bạo lực liên quan tới băng đảng, thêm khoảng 100 người bị bắt cóc. Tình trạng mất an ninh kéo dài cũng khiến số người phải rời bỏ nơi cư trú tăng lên 1,5 triệu, tương đương hơn 10% dân số cả nước.

Chuyến công du của người đứng đầu LHQ diễn ra chỉ ít ngày sau vụ bạo lực tại khu ổ chuột ven biển Cité Soleil, khiến hơn 30 người thiệt mạng, bị thương hoặc mất tích, theo thông tin của Tổ chức Hợp tác vì hòa bình và phát triển của Haiti.

“Bạo lực băng đảng đang làm tê liệt Haiti, ảnh hưởng nghiêm trọng tới nền kinh tế, hệ thống giáo dục và hoạt động cứu trợ. Tuy nhiên, tình hình vẫn có thể được đảo ngược”, Tổng Thư ký Guterres viết trên mạng xã hội X.

Trên đường di chuyển qua thủ đô Port-au-Prince, đoàn xe của Tổng Thư ký LHQ đi qua những khu vực từng nằm dưới sự kiểm soát của các nhóm vũ trang. Dấu vết của xung đột hiện diện khắp nơi, từ những đại lý ô tô bị phá hủy, các ngôi nhà bỏ hoang cho tới những bức tường bê tông dày đặc vết đạn.

Viv Ansanm hiện là liên minh băng đảng có ảnh hưởng lớn tại Haiti, bị Mỹ đưa vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài. Nhóm này hiện được cho là kiểm soát khoảng 70% diện tích thủ đô Port-au-Prince.

Đại diện LHQ cho biết, riêng tại Port-au-Prince đã có hơn 300.000 người phải sơ tán vì các cuộc giao tranh giữa các băng nhóm. Trong số đó, hơn 18.000 người buộc phải rời khỏi Cité Soleil chỉ trong tháng 5 vừa qua.

Ông Gregoire Goodstein, Trưởng phái bộ Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) tại Haiti, nhận định cuộc khủng hoảng di dời tại quốc gia này đang bước vào giai đoạn đáng lo ngại hơn bao giờ hết.

Điểm dừng chân đầu tiên của Tổng Thư ký Guterres là trụ sở lực lượng mới chuyên trấn áp băng đảng, được Hội đồng Bảo an LHQ phê chuẩn từ tháng 9/2026 nhằm thay thế sứ mệnh do cảnh sát Kenya dẫn đầu trước đây. Nỗ lực cũ được đánh giá là chưa đạt kỳ vọng do thiếu nhân lực và nguồn tài chính cần thiết.

Đến nay, Jamaica, Chad, El Salvador và Guatemala đã cử lực lượng tham gia, nâng tổng quân số lên gần 1.000 người. Lực lượng này dự kiến bắt đầu triển khai hoạt động trong vài tuần tới, phối hợp với Cảnh sát quốc gia Haiti và quân đội nước sở tại nhằm từng bước giành lại quyền kiểm soát các khu vực bất ổn.

Sau đó, Tổng Thư ký LHQ đã có cuộc hội đàm kín với Thủ tướng Alix Didier Fils-Aimé, người đang chịu áp lực lớn trong việc tổ chức bầu cử tại quốc gia gần 12 triệu dân vốn chưa có tổng thống kể từ khi ông Jovenel Moïse bị ám sát tại nhà riêng vào tháng 7/2021.

“Chúng tôi đã có cuộc trao đổi thẳng thắn về những gì đang diễn ra ở Haiti cũng như tầm nhìn của chính phủ đối với tương lai đất nước”, Thủ tướng Fils-Aimé cho biết sau cuộc gặp.

Theo nhà lãnh đạo Haiti, việc khôi phục an ninh là ưu tiên hàng đầu để chính quyền chuyển tiếp có thể tổ chức bầu cử, đưa quốc gia Caribbean này trở lại vận hành theo trật tự hiến pháp. Thủ tướng Fils-Aimé cũng cho rằng, LHQ có thể hỗ trợ hiệu quả hơn bằng cách bảo đảm các quốc gia tham gia lực lượng chống băng đảng thực hiện đầy đủ những cam kết đã đưa ra.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, người đứng đầu LHQ còn tới một khu trú ẩn tạm thời được dựng trong khuôn viên trường học cũ, nơi hơn 1.200 người đang phải sống chen chúc sau khi chạy trốn khỏi bạo lực.

Nhiều phụ nữ tại đây phản ánh tình trạng thiếu không gian riêng tư, kể cả khi tắm rửa hoặc sử dụng nhà vệ sinh, đồng thời bày tỏ lo ngại về điều kiện sinh hoạt của con nhỏ. Với nhiều gia đình, một bữa ăn mỗi ngày là sự bảo đảm tối thiểu mà họ nhận được.

“Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức”, ông Guterres nói với những người đang tạm cư.

Bên ngoài khu trú ẩn, một người đàn ông liên tục đập vào vách kim loại và lớn tiếng bày tỏ mong muốn được trở về nhà. Wendy Cejour, 26 tuổi, cho biết gia đình anh đã sống tại đây suốt một năm rưỡi kể từ khi phải sơ tán.

“Chừng nào còn sống, chúng tôi vẫn còn hy vọng. Nhưng cuộc sống hiện nay rất khó khăn. Chúng tôi chỉ mong có thể trở lại khu phố của mình để sống tốt hơn, bởi ở đây thực sự không phải là cuộc sống”, anh nói.

Trước chuyến thăm của Tổng Thư ký Guterres, Tổ chức Theo dõi nhân quyền (Human Rights Watch) đã gửi thư kêu gọi LHQ tăng cường bảo vệ dân thường, xử lý những nguyên nhân gốc rễ dẫn tới bạo lực và xem xét triển khai một phái bộ đầy đủ tại Haiti.

Theo tổ chức này, các biện pháp an ninh đơn thuần sẽ không đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng hiện nay nếu thiếu cơ chế hỗ trợ nạn nhân, thúc đẩy trách nhiệm giải trình và mở rộng hoạt động nhân đạo nhằm khôi phục những dịch vụ thiết yếu cho người dân.