Mỹ đạt cam kết 'bất thành văn' với Iran

Theo các quan chức Mỹ, văn bản thỏa thuận có nội dung rất khái quát, chủ yếu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Theo CNN, khuôn khổ trong văn bản được xây dựng để giúp Iran gặp thuận lợi trong việc thuyết phục dư luận trong nước.

Các quan chức Mỹ cho biết nội dung của bản ghi nhớ hợp tác chỉ dài khoảng một trang rưỡi và không phản ánh đầy đủ những cam kết hậu trường quan trọng mà Mỹ và Iran đã đạt được. Theo giới quan chức Mỹ, chính các cam kết hậu trường không xuất hiện trong văn bản chính thức mới là yếu tố khiến Washington tiếp tục tham gia thỏa thuận.

Mỹ coi “giấy trắng mực đen” không bằng cam kết ngầm

"Mọi người không nên diễn giải quá nhiều về ngôn từ trong bản ghi nhớ", một quan chức Mỹ cho biết, đồng thời mô tả bản ghi nhớ là một "văn kiện chủ yếu mang tính chính trị".

"Điều quan trọng hơn cả văn bản “giấy trắng mực đen” là những gì hai bên đã hiểu và ngầm thống nhất với nhau ở nơi hậu trường. Đó là lý do hai bên cần hoàn tất thỏa thuận khung để tạo môi trường cho các cuộc thảo luận tiếp theo.

Về cơ bản, tài liệu này chỉ nói rằng chúng tôi sẽ dỡ bỏ trừng phạt, sẽ đạt được thỏa thuận với Iran về hạt nhân và sẽ giải phóng các nguồn tài sản bị phong tỏa cho Iran. Việc dỡ bỏ trừng phạt sẽ phụ thuộc vào tiến triển thực tế. Các nguồn tài sản cũng chỉ được giải phóng khi chúng tôi thống nhất được cơ chế", vị quan chức Mỹ nói với CNN về bản ghi nhớ chưa được Mỹ và Iran công bố.

Quan chức này cho biết thêm, nhóm đàm phán của Tổng thống Trump "xây dựng phong cách ngôn ngữ trên văn bản cho phép Iran có thể nói những điều họ cần nói với công chúng trong nước".

Tuy nhiên, cách tiếp cận đó cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến chính quyền ông Trump gặp phản ứng từ dư luận trong nước.

Ông Trump đang tham dự hội nghị G7 ở Pháp. Ảnh: Reuters.

Hiện tại, nhiều nhân vật trong đảng Cộng hòa có quan điểm cứng rắn trong vấn đề Iran đã yêu cầu được tiếp cận khuôn khổ thỏa thuận, vì lo ngại chính quyền ông Trump đã nhượng bộ Iran quá nhiều nhằm đổi lấy việc chấm dứt chiến sự.

Theo một nguồn tin đã xem văn bản và mô tả lại nội dung với CNN, bản ghi nhớ hiện không nêu chi tiết về những cam kết của Iran liên quan đến kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở mức cao.

Thay vào đó, văn bản này chỉ đề cập một cách khái quát rằng Iran "tái khẳng định sẽ không bao giờ chế tạo vũ khí hạt nhân".

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cho biết Iran đã gửi tới Washington các cam kết ngầm thông qua kênh liên lạc hậu trường, khẳng định rằng nước này sẵn sàng đưa ra nhượng bộ.

Trong đó có việc cho phép Mỹ tham gia quá trình tiêu hủy uranium đã làm giàu ngay tại Iran. Quá trình này sẽ phối hợp cùng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Theo các quan chức, nội dung này không được ghi rõ trong bản ghi nhớ.

Trong khi đó, bản ghi nhớ lại đề cập tương đối chi tiết đến những lợi ích tài chính mà Iran có thể nhận được, nếu thực hiện đầy đủ các cam kết, bao gồm khả năng tiếp cận một quỹ đầu tư tư nhân trị giá 300 tỷ USD trong tương lai.

Văn bản cũng đề cập đến việc giải phóng các tài sản của Iran đang bị phong tỏa, nhưng không nêu rõ lộ trình thời gian cụ thể. Tài liệu chỉ nói các tài sản này sẽ được trả lại cho Iran, khi các vòng đàm phán tiếp theo đạt tiến triển.

Thỏa thuận cũng quy định Iran sẽ được phép xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm hóa dầu ngay sau khi bản ghi nhớ được ký kết. Đồng thời, Mỹ sẽ cấp các miễn trừ trừng phạt để Tehran có thể hưởng lợi về mặt tài chính từ hoạt động xuất khẩu này.

"Iran chỉ có thể tiếp cận các lợi ích từ bản ghi nhớ, nếu tuân thủ toàn bộ các nội dung đã cam kết, bao gồm không phát triển vũ khí hạt nhân, vô hiệu hóa lượng vật liệu đã làm giàu và không cản trở tự do hàng hải tại eo biển Hormuz", một quan chức Mỹ nói với CNN.

Lý do Mỹ chưa thể công bố bản ghi nhớ

Dù Mỹ chưa công bố bản ghi nhớ, các bản sao tài liệu này đã được lưu hành trong giới chức châu Âu và các nước thuộc nhóm G7 đang tham dự hội nghị thượng đỉnh tại Pháp. Các nhà lãnh đạo đã yêu cầu ông Trump làm rõ một số nội dung trong các cuộc họp diễn ra tại thị trấn Évian-les-Bains của Pháp.

Các nhà lãnh đạo châu Âu trong nhóm G7 được cho là đã xem nội dung bản ghi nhớ chính thức giữa Mỹ và Iran. Ảnh: Reuters.

Việc giữ bí mật nội dung thỏa thuận hiện gây ra phản ứng ở một số đồng minh của ông Trump trong đảng Cộng hòa, họ đặt câu hỏi vì sao một khuôn khổ đã thống nhất ký kết vẫn chưa được công bố công khai.

Trước công chúng, ông Vance cho biết Mỹ rất muốn công bố văn bản này, nhưng phải tuân thủ "quy trình ngoại giao", bởi Iran và các quốc gia trung gian mong muốn triển khai theo lộ trình phù hợp.

"Qatar và Pakistan đã đóng vai trò trung gian trong toàn bộ tiến trình đàm phán với Iran. Họ đề nghị chúng tôi phối hợp về thời điểm công bố thỏa thuận", ông Vance nói với Fox News ngày 16/6.

Theo các nguồn tin, trong nội bộ chính quyền ông Trump cũng có những quan chức muốn nhanh chóng công khai văn bản, nhưng vẫn dành cho Iran khoảng thời gian cần thiết để hoàn tất các quy trình nội bộ.

"Chúng tôi muốn sớm công bố văn bản. Họ đề nghị chờ đến 19/6, nhưng chúng tôi đang trao đổi để xem liệu có thể công bố sớm hơn hay không", một quan chức Mỹ cho biết.

Hình ảnh Lãnh tụ Tối cao của Iran, ông Mojtaba Khamenei, xuất hiện trên khắp đường phố Tehran. Ảnh: Reuters.

Một trong những yếu tố làm phức tạp tiến trình công bố văn bản đến từ Lãnh tụ Tối cao của Iran, ông Mojtaba Khamenei.

Theo các quan chức Mỹ, ông Khamenei đã chấp thuận bản ghi nhớ. Hiện trong nội bộ Iran đang có các cuộc thảo luận về khả năng ông Khamenei đưa ra tuyên bố trước lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.

Các quan chức cho rằng việc công khai văn bản quá sớm có thể gây ảnh hưởng tới nỗ lực của Iran trong việc chuẩn bị cho tuyên bố của ông Khamenei.

Trong khi đó, ông Trump nói với các phóng viên tại Pháp ngày 16/6 rằng ông đang chờ "bối cảnh chính thức" để có thể công bố văn bản. Tổng thống Mỹ khẳng định ông tự hào về văn bản này đến mức có thể đọc lại từng chữ trước ống kính truyền hình.

Ông cũng cho rằng các vòng đàm phán tiếp theo, nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn đọng, sẽ "dễ dàng hơn" so với giai đoạn đầu.

Một quan chức trong chính quyền ông Trump mô tả giai đoạn đàm phán kỹ thuật tiếp theo như một khoảng thời gian mang nhiều tính thử nghiệm đối với Iran.

Trong khoảng thời gian 60 ngày tới, với các cuộc gặp trực tiếp giữa phái đoàn Mỹ và Iran, các quan chức Mỹ sẽ đánh giá mức độ nghiêm túc của Tehran trong việc thực hiện các cam kết, cũng như những nhượng bộ hạt nhân mà nước này sẵn sàng chấp nhận.

"Chúng tôi tập trung nhiều vào mục tiêu dài hạn hơn là ưu tiên đạt được thỏa thuận. Điều quan trọng là nội dung thực chất và xây dựng lòng tin, chứ không phải kiểm soát câu chuyện truyền thông", một quan chức Mỹ khẳng định.