Hạn hán tại Panama do El Nino được dự báo sẽ làm tăng giá hàng hóa thiết yếu

Kênh đào Panama thiếu nước

Con tàu di chuyển qua kênh đào Panama ở Panama City, Panama. Ảnh: THX/TTXVN

Đầu tháng 8, hàng chục tàu phải chờ qua kênh đào Panama, trong đó một số bị mắc kẹt hơn một tuần và một tàu chở hóa chất đã chờ hơn một tháng. Ngày 10/8, một tàu container lớn chi tới 4 triệu USD để được ưu tiên hành trình, trong khi nhiều tàu khác buộc phải tiếp tục chờ vì không thể trả mức phí này.

Theo tờ The Guardian, tình trạng ùn tắc diễn ra trong lúc Panama chịu ảnh hưởng của El Nino, hiện tượng khí hậu được dự báo có thể mạnh kỷ lục. Kênh đào Panama đảm nhận khoảng 5% lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, giúp tàu thuyền rút ngắn hành trình giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Khoảng 70% hàng hóa qua tuyến này có điểm đến hoặc xuất phát từ Mỹ.

Benjamin Gedan, chuyên gia tại Trung tâm Stimson, cho biết tác động sẽ lan truyền qua chuỗi cung ứng và cuối cùng phản ánh vào giá hàng hóa tại các cửa hàng.

Theo Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama, lượng mưa tại lưu vực kênh từ tháng 5 thấp hơn 34% so với mức trung bình lịch sử. Tại Panama City, lượng mưa chỉ đạt khoảng 75% mức thông thường, trong khi thành phố David ở phía tây chỉ đạt 60%.

Tình trạng thiếu nước buộc nhà chức trách phải hạn chế hoạt động. Từ tháng 9, giới hạn mớn nước của tàu sẽ giảm xuống 48 feet, so với mức thông thường 50 feet. Tàu có mớn nước thấp hơn đồng nghĩa phải giảm tải, khiến lượng hàng trên mỗi chuyến giảm và chi phí vận chuyển tăng.

Số tàu được phép qua kênh cũng giảm từ 34 chiếc mỗi ngày từ ngày 4/9 xuống 32 chiếc từ ngày 15/9.

Chi phí vận chuyển tăng

Không chỉ giới hạn mớn nước, giá suất qua kênh đào cũng tăng mạnh. Nhu cầu vận chuyển gia tăng trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đã đẩy giá đấu giá trung bình từ khoảng 100.000 USD lên 380.000 USD. Một suất từng được bán với giá tới 4 triệu USD.

Ngày 12/8, hãng vận tải biển Mediterranean Shipping Company (MSC) thông báo tăng phụ phí qua kênh đào do các hạn chế về mớn nước làm giảm sức chở tàu. Khoản phí mới áp dụng từ ngày 12/9 đối với hàng hóa từ Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản tới bờ Đông và vùng Vịnh Mỹ.

Các chuyên gia cho rằng chi phí gia tăng cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng. Những mặt hàng có thời hạn giao hàng nghiêm ngặt, như dược phẩm, hàng thương mại điện tử và thời trang theo mùa, có nguy cơ chịu tác động rõ nhất.

Prashant Yadav, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho biết một số nguyên liệu dược phẩm quan trọng dùng để sản xuất thuốc như Tylenol và các loại thuốc kê đơn có nguồn gốc lớn từ Trung Quốc và được cho là vận chuyển qua kênh đào tới bờ Đông Mỹ.

Hiệu ứng dây chuyền

Tàu di chuyển qua kênh đào Panama ở Panama City, Panama. Ảnh: IRNA/TTXVN

Tác động của hạn hán không chỉ giới hạn ở những hàng hóa đi qua kênh đào. Nếu ùn tắc kéo dài, tàu có thể chuyển hàng tới các cảng ở bờ Tây Mỹ rồi vận chuyển bằng đường bộ hoặc đường sắt tới các khu vực khác. Điều này làm tăng nhu cầu vận tải nội địa, gây quá tải và đẩy chi phí lên cao.

Armenak Shahbazian, lãnh đạo công ty logistics Polo 4PL, cho biết doanh nghiệp đã ghi nhận nhu cầu vận tải đường bộ tăng, nhiều lô hàng được chuyển hướng từ kênh đào Panama sang các cảng Los Angeles và Long Beach. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhập khẩu ưu tiên tuyến vận chuyển đảm bảo thời gian giao hàng thay vì phương án rẻ nhất.

Giá nhiên liệu cũng có nguy cơ chịu thêm áp lực. Mỹ không phụ thuộc nhiều vào kênh đào Panama cho hoạt động nhập khẩu năng lượng, nhưng đây là tuyến quan trọng đối với xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ sang châu Á. Các nước châu Á đang tìm nguồn dầu Mỹ để thay thế nguồn cung Trung Đông có thể phải chịu đồng thời chi phí vận chuyển và năng lượng cao hơn.

Mỹ đứng trước nguy cơ chịu tác động lớn

Khoảng 40% lượng container hướng tới Mỹ đi qua kênh đào Panama, khiến tuyến đường này ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nếu lưu lượng tàu giảm xuống mức từng ghi nhận trong các đợt hạn hán năm 2023 và 2024, gián đoạn kinh tế có thể nghiêm trọng hơn, đặc biệt với các mặt hàng tiêu dùng như điện thoại, máy tính và nông sản.

El Nino đang tạo ra những tác động vượt xa vấn đề thời tiết, khi các hiện tượng khí hậu cực đoan có thể làm gián đoạn thương mại và đẩy chi phí hàng hóa trên toàn cầu.

Về dài hạn, Panama đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn nước của hồ Gatun. Dự án hồ chứa Rio Indio cũng được kỳ vọng bổ sung nước cho kênh đào và tăng khả năng ứng phó với hạn hán, song mới ở giai đoạn đầu. Nhà chức trách cũng nghiên cứu xây dựng đường ống dầu LPG nhằm giảm nhu cầu vận chuyển nhiên liệu bằng tàu qua kênh.

Trong ngắn hạn, người tiêu dùng nhiều khả năng vẫn là bên cuối cùng phải gánh thêm chi phí khi hạn hán, ùn tắc và giá vận tải cùng lúc gây sức ép lên chuỗi cung ứng.