Hàng hóa không rõ nguồn gốc: Lỗ hổng từ khâu nhập hàng đến bán lẻ

Cán bộ Đội Quản lý thị trường số 1 kiểm tra hàng hóa sai phạm trên địa bàn tỉnh trong tháng 10/2026.

Thực tế kiểm tra thị trường tại Thanh Hóa cho thấy, hàng hóa không rõ nguồn gốc vẫn được phát hiện ở nhiều nhóm hàng khác nhau. Ngày 8/10/2026, Đội Quản lý thị trường số 1 xử phạt hộ kinh doanh Nguyễn Thị Hợi, tại lô 47 MBQH 2072, phường Hạc Thành, số tiền 17 triệu đồng về hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Số hàng hóa buộc tiêu hủy gồm 5 thùng táo đỏ khô, mỗi thùng 10kg và 5 bao ruốc thịt lợn, mỗi bao 10kg, tổng trị giá 21,5 triệu đồng. Trước đó, ngày 1/10/2026, một hộ kinh doanh quần áo ở đường Dương Đình Nghệ, phường Hạc Thành, cũng bị phạt về hành vi tương tự với số tiền 25 triệu đồng, buộc tiêu hủy 225 sản phẩm may mặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Hai vụ việc với các nhóm hàng khác nhau cho thấy vi phạm không chỉ tập trung ở một loại sản phẩm nhất định. Hàng hóa được phát hiện tại điểm bán lẻ, nhưng để kiểm soát tận gốc, vấn đề đặt ra là phải làm rõ nguồn cung phía sau: hàng được nhập từ đơn vị nào, qua bao nhiêu khâu trung gian và thông tin về nguồn gốc được lưu giữ ra sao trong quá trình giao nhận.

Theo Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, trong tháng 10/2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra 119 vụ, xử lý 88 vụ với 96 hành vi vi phạm; tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính là 888,55 triệu đồng. Trị giá hàng hóa bị tiêu hủy và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là 487,16 triệu đồng. Đây là số liệu xử lý vi phạm trên thị trường nói chung, không riêng nhóm hàng không rõ nguồn gốc, song cho thấy yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh và lưu thông hàng hóa.

Một trong những điểm cần quan tâm là tính liên tục của thông tin nguồn hàng qua các khâu phân phối. Hàng hóa có thể được chuyển từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đến nhà phân phối, đại lý rồi mới tới cửa hàng bán lẻ. Mỗi lần chuyển giao cần có thông tin về đơn vị cung cấp và chứng từ giao dịch tương ứng. Nếu một mắt xích không lưu giữ đầy đủ hồ sơ, người bán ở khâu sau có thể chỉ nắm được thông tin về đầu mối giao hàng trực tiếp, trong khi việc xác định nơi cung cấp ban đầu trở nên khó khăn hơn.

Bên cạnh đó, lỗ hổng còn có thể xuất hiện ngay tại khâu tiếp nhận hàng. Nếu cơ sở kinh doanh chỉ chú trọng số lượng, mẫu mã, giá cả mà xem nhẹ việc kiểm tra hóa đơn, chứng từ và thông tin sản phẩm, hàng hóa không đủ căn cứ chứng minh nguồn gốc có nguy cơ được đưa lên quầy kệ. Việc nhập hàng từ những đầu mối quen thuộc cũng không thể thay thế trách nhiệm kiểm tra hồ sơ và tính hợp pháp của hàng hóa.

Ông Nguyễn Văn Thành, Phó đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 1, cho biết, khó khăn trong kiểm soát hàng hóa không rõ nguồn gốc không chỉ nằm ở việc phát hiện vi phạm tại cơ sở kinh doanh mà còn ở quá trình xác minh nguồn cung phía sau. Hàng hóa có thể được nhập qua nhiều đầu mối trung gian; khi cơ sở bán lẻ không cung cấp được đầy đủ hóa đơn, chứng từ hoặc thông tin về đơn vị cung cấp, việc xác định nơi xuất phát của hàng hóa và mở rộng xác minh các khâu liên quan sẽ mất nhiều thời gian. Vì vậy, bên cạnh kiểm tra tại điểm bán, cần tăng cường xác minh các đầu mối cung cấp, kho hàng và hoạt động phân phối; đồng thời nâng cao trách nhiệm của người kinh doanh trong kiểm tra, lưu giữ chứng từ nhập hàng.

Từ phía cơ sở kinh doanh, kiểm soát nguồn hàng cần được thực hiện ngay khi tiếp nhận sản phẩm, thay vì chỉ chờ cơ quan chức năng kiểm tra. Tại cửa hàng mỹ phẩm thiên nhiên Cỏ Mềm trên đường Cao Thắng, phường Hạc Thành, nhóm hàng kinh doanh chủ yếu là mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân. Với nhóm hàng này, thông tin về nguồn gốc, thành phần, đơn vị chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường và hồ sơ liên quan có ý nghĩa quan trọng đối với việc nhận diện, lựa chọn của người tiêu dùng. Việc kiểm tra thông tin sản phẩm và hồ sơ từ đơn vị cung ứng vì thế là yêu cầu cần thiết đối với cơ sở bán lẻ.

Trong khi đó, tại cửa hàng tạp hóa Tuấn Linh, xã Hoằng Châu, bà Lê Thị Tuyết cho biết, cửa hàng kinh doanh nhiều nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu nên nguồn nhập khá đa dạng. Việc lựa chọn nhà cung cấp có vai trò quan trọng, bởi người bán lẻ không phải lúc nào cũng có điều kiện kiểm tra toàn bộ quá trình sản xuất và lưu thông của sản phẩm. Do đó, cửa hàng cần chú trọng kiểm tra thông tin trên bao bì, nhãn hàng hóa, thời hạn sử dụng, đồng thời yêu cầu nhà cung cấp cung cấp hóa đơn, chứng từ khi giao hàng. Theo bà Tuyết, nhập hàng từ những đầu mối quen thuộc có thể thuận tiện trong giao dịch, nhưng không đồng nghĩa với việc được bỏ qua khâu kiểm tra giấy tờ và thông tin sản phẩm.

Việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa cần được thực hiện xuyên suốt từ nhà cung cấp đến đơn vị phân phối, bảo đảm đầy đủ thông tin, chứng từ để truy xuất và xác định trách nhiệm khi có vi phạm. Các cơ sở kinh doanh cũng cần lựa chọn nhà cung cấp uy tín, kiểm tra kỹ nhãn mác, hóa đơn, chứng từ ngay từ khâu nhập hàng.

Về phía lực lượng chức năng, cần gắn kiểm tra với truy xuất nguồn gốc, mở rộng xác minh từ điểm bán đến các nhà cung cấp, kho hàng và đầu mối phân phối, kể cả hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử. Bởi nếu chỉ xử lý tại nơi phát hiện vi phạm mà chưa làm rõ nguồn cung phía sau, nguy cơ hàng hóa không rõ nguồn gốc tiếp tục len lỏi vào thị trường vẫn còn.

Kiểm soát hàng hóa không rõ nguồn gốc cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu cung ứng đến bán lẻ, bảo đảm minh bạch thông tin, chứng từ và trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi lưu thông.