Hàng loạt điểm mới trong Luật Thi đua, khen thưởng và Luật Tiếp cận thông tin

Chiều 13-5, tại Hà Nội, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức cuộc họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố chín luật vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ Nhất.

Trong chín luật này, Luật Thi đua, khen thưởng và Luật Tiếp cận thông tin có nhiều điểm mới đáng chú ý.

Bổ sung tiêu chí hài lòng của người dân khi xét danh hiệu “xã, phường tiêu biểu”

Tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết Luật Thi đua, khen thưởng 2026 ra đời nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định về thi đua, khen thưởng sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, thể chế hóa yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Một điểm mới đáng chú ý của luật là điều chỉnh phạm vi tổ chức cụm, khối thi đua do các bộ, ban, ngành, địa phương và Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương tổ chức nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Đáng chú ý, luật đổi tên danh hiệu thi đua “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu” thành “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu”.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà. Ảnh: TRỌNG PHÚ

Cùng với việc đổi tên, tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu này cũng được điều chỉnh theo hướng sát thực tiễn hơn. Luật không còn quy định điều kiện “dẫn đầu phong trào thi đua cấp huyện” mà chuyển sang tiêu chí “có thành tích tiêu biểu trong phong trào thi đua cấp tỉnh”.

Đặc biệt, luật bổ sung thêm tiêu chí đánh giá “sự hài lòng của tổ chức, cá nhân đối với hoạt động của chính quyền địa phương” khi xem xét tặng danh hiệu “xã, phường, đặc khu tiêu biểu”. Đây được xem là điểm mới nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và lấy người dân làm trung tâm trong đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Về nguyên tắc khen thưởng, luật tiếp tục giữ quy định “không khen thưởng nhiều lần, nhiều hình thức cho một thành tích đạt được”. Tuy nhiên, luật bổ sung ngoại lệ đối với trường hợp “khen thưởng công trạng”.

Bên cạnh đó, luật quy định rõ hai loại hình gồm “khen thưởng phong trào thi đua theo chuyên đề” và “khen thưởng chuyên đề” để tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn trong tổ chức các phong trào thi đua thực tiễn.

Liên quan đến phân cấp, phân quyền, luật chuyển toàn bộ thẩm quyền quyết định tặng danh hiệu thi đua và các hình thức khen thưởng thuộc chủ tịch UBND cấp huyện sang chủ tịch UBND cấp xã thực hiện.

Ngoài ra, luật cũng bổ sung thẩm quyền tặng giấy khen cho thủ trưởng các cơ quan, đơn vị có tư cách pháp nhân thuộc bộ, ban, ngành; đồng thời cho phép các bộ, ngành và địa phương được ủy quyền quyết định tặng danh hiệu “Tập thể lao động xuất sắc”, “Đơn vị quyết thắng”.

Theo quy định mới, Chính phủ sẽ quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan đến xét tôn vinh doanh nhân, doanh nghiệp; trình tự, thủ tục xét tặng “Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang”; mẫu hiện vật khen thưởng cũng như thủ tục cấp đổi, cấp lại hiện vật khen thưởng.

Luật sửa đổi cũng tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thi đua, khen thưởng. Trong đó có việc cắt giảm thành phần hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng theo hướng bỏ yêu cầu giấy chứng nhận hoặc xác nhận trong một số thủ tục.

Đồng thời, luật bổ sung trường hợp “khen thưởng theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền” được áp dụng theo thủ tục đơn giản, góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao hiệu quả công tác thi đua, khen thưởng.

Mở rộng trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan công quyền

Thông tin tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho hay Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, với nhiều điểm mới nhằm tăng cường công khai, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Luật mới gồm 4 chương, 31 điều, giảm 1 chương và 6 điều so với luật hiện hành.

Đáng chú ý, luật mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Ngoài các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện nhiệm vụ cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu cũng phải thực hiện trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh. Ảnh: Trọng Phú

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, quy định này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng tính minh bạch của các đơn vị sự nghiệp công lập, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Liên quan đến chính quyền địa phương, luật điều chỉnh phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin phù hợp với mô hình tổ chức mới sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Cụ thể, UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra nhưng không phải cung cấp thông tin nhận được từ cơ quan khác, trừ một số trường hợp ngoại lệ theo quy định. Bên cạnh đó, UBND cấp tỉnh và cấp xã được chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin.

Luật cũng mở rộng phạm vi thông tin phải công khai thông qua việc bổ sung nhiều nhóm thông tin quan trọng gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Luật cũng phân định rõ ba nhóm thông tin gồm thông tin công dân được tiếp cận; thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. Quy định này nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và dữ liệu cá nhân.

Ngoài ra, luật đa dạng hóa các hình thức công khai, cung cấp thông tin, khuyến khích áp dụng phương thức điện tử để bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân trên môi trường số.

Chính phủ được giao quy định chi tiết các biện pháp bảo đảm cũng như trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu.