Xung đột Trung Đông làm 'nóng' cuộc đua tự chủ lương thực toàn cầu

Nông dân thu hoạch lúa mì tại Marjeyoun, Liban. (Ảnh: THX/TTXVN)

Không chỉ làm chao đảo thị trường dầu mỏ, căng thẳng tại khu vực Trung Đông còn kéo theo lo ngại về chi phí sản xuất nông nghiệp và giá lương thực, thực phẩm toàn cầu.

Giới chuyên gia cảnh báo, nếu xung đột kéo dài và ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới - giá nhiên liệu, phân bón và cước vận tải có thể tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đang chuyển dần từ tư duy phụ thuộc vào nguồn cung toàn cầu sang ưu tiên khả năng tự chủ và tăng sức chống chịu cho chuỗi cung ứng nông nghiệp.

Tại Trung Đông, nhiều quốc gia vùng Vịnh đang tăng tốc các chương trình tự chủ lương thực nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng. Saudi Arabia, quốc gia đi đầu trong chiến lược tự chủ lương thực tại vùng Vịnh, đã triển khai Chương trình Phát triển Nông thôn Nông nghiệp Bền vững từ năm 2023 với mục tiêu tăng 30% sản lượng lương thực nội địa vào năm 2030, trong đó ưu tiên phát triển sản xuất ngũ cốc.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng mục tiêu này chủ yếu nhằm tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, thay vì thay thế hoàn toàn nhập khẩu. Quốc gia này đã mở rộng đầu tư vào các dự án nông nghiệp công nghệ cao, bao gồm hệ thống canh tác trong nhà kính và công nghệ tưới tiết kiệm nước để nâng sản lượng rau quả trong nước, đồng thời thúc đẩy các khoản đầu tư nông nghiệp ở nước ngoài nhằm bảo đảm nguồn cung ngũ cốc và thức ăn chăn nuôi dài hạn.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao trong môi trường sa mạc, với nhiều dự án sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), thủy canh và mô hình trang trại thẳng đứng nhằm giảm tiêu thụ nước và tăng khả năng tự cung ứng thực phẩm.

Trong khi đó, Qatar tiếp tục mở rộng các trang trại bò sữa và sản xuất rau trong nhà kính sau khi từng đối mặt với cú sốc nguồn cung trong giai đoạn căng thẳng ngoại giao khu vực trước đây.

Giới phân tích cho rằng sau đại dịch COVID-19, xung đột Nga-Ukraine và nay là bất ổn tại Trung Đông, các nước vùng Vịnh ngày càng coi an ninh lương thực là một phần quan trọng của chiến lược an ninh quốc gia, thay vì chỉ là vấn đề thương mại hay nông nghiệp đơn thuần.

Tại châu Á, nhiều chính phủ cũng bắt đầu theo dõi sát tác động của xung đột đến thị trường lương thực trong nước. Philippines đang theo dõi sát giá nhiên liệu, phân bón và chi phí nhập khẩu thức ăn chăn nuôi, do lo ngại áp lực lạm phát có thể quay trở lại nếu giá hàng hóa thế giới tiếp tục leo thang.

Trong khi đó, Ấn Độ đang thúc đẩy kế hoạch tăng cường sản xuất phân bón nội địa và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào cho ngành nông nghiệp. Chính phủ nước này cũng dần chú trọng hơn tới việc xây dựng dự trữ chiến lược đối với một số mặt hàng quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro từ biến động bên ngoài.

Các nước ASEAN cũng bắt đầu chú trọng hơn tới khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng lương thực khu vực. Singapore tiếp tục theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn cung thực phẩm, trong khi Indonesia và Philippines theo dõi sát diễn biến giá gạo và phân bón nhập khẩu trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng.

Các chuyên gia nhận định, tác động của xung đột Trung Đông đối với thị trường lương thực hiện chưa nghiêm trọng như giai đoạn đầu của xung đột Nga-Ukraine năm 2022. Tuy nhiên, nguy cơ lớn nằm ở khả năng giá năng lượng và phân bón duy trì ở mức cao trong thời gian dài, từ đó làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp trên toàn cầu.

Theo các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp phân tích thị trường quốc tế, khoảng 1/3 hoạt động thương mại phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Điều đó khiến thị trường phân bón đặc biệt nhạy cảm trước bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào. Giá urê và nhiều loại phân bón quan trọng đã tăng trở lại trong những tuần gần đây do lo ngại rủi ro nguồn cung, làm dấy lên lo ngại về chi phí canh tác tại nhiều nền kinh tế nhập khẩu lương thực./.