Hàng trăm dự án BT chuyển tiếp đang gặp vướng mắc: Đề xuất cơ chế tháo gỡ

Chia nhóm vướng mắc để xử lý

Bộ Tài chính cho biết, số liệu rà soát từ các địa phương giai đoạn 2023-2025 cho thấy, cả nước hiện có khoảng 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục triển khai.

Các dự án BT chuyển tiếp đang đối mặt với các vướng mắc lớn, cụ thể: Giá trị quỹ đất dự kiến thanh toán vượt quá giá trị công trình BT; Hợp đồng BT đã được ký kết nhưng chưa đúng quy định của pháp luật tại thời điểm ký hợp đồng; Bố trí ngân sách nhà nước thanh toán hoặc bồi thường cho nhà đầu tư trong trường hợp Nhà nước chấm dứt hợp đồng dự án trước thời hạn; Thanh toán, quyết toán phần lãi vay sau giai đoạn xây dựng đối với các dự án BT thanh toán bằng tiền.

Hàng loạt dự án BT chuyển tiếp đang vướng mắc (Ảnh minh họa)

Trước thực tế này, dự thảo Nghị quyết về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp đã phân loại các nhóm vướng mắc để có cơ chế xử lý phù hợp.

Cụ thể, đối với các dự án có hợp đồng ký kết đúng quy định pháp luật: Cơ quan nhà nước cam kết tiếp tục thực hiện và thanh toán cho nhà đầu tư theo đúng các điều khoản đã ký, đảm bảo tính kế thừa và ổn định của chính sách.

Đối với nhóm dự án có thiếu sót trong quá trình chuẩn bị đầu tư, UBND tỉnh, thành phố rà soát, xử lý vi phạm hành chính của các bên liên quan (nếu có) theo quy định của pháp luật trước khi tiếp tục thực hiện, thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng đã ký kết.

Đối với hợp đồng có nội dung chưa phù hợp nhưng có thể sửa đổi: Các bên được phép đàm phán ký kết phụ lục hợp đồng để điều chỉnh mà không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ cơ bản của các bên so với hợp đồng gốc.

Đối với các hợp đồng sai phạm không thể sửa đổi, bổ sung phụ lục hợp đồng thì đề nghị Kiểm toán Nhà nước thực hiện việc kiểm toán dự án làm cơ sở tổ chức quyết toán giá trị công trình BT. UBND tỉnh, thành phố thỏa thuận với nhà đầu tư chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và xem xét bố trí vốn ngân sách nhà nước để thanh toán chấm dứt hợp đồng trước thời hạn cho nhà đầu tư nếu không có lỗi của nhà đầu tư.

Đồng thời xem xét, tự quyết định việc tiếp tục đầu tư xây dựng công trình BT theo quy định của pháp luật hiện hành.

Đối với các dự án đã ký hợp đồng nhưng triển khai đầu tư xây dựng: Tùy thuộc vào hiệu quả kinh tế - xã hội, cấp có thẩm quyền sẽ quyết định cho phép tiếp tục hoặc chấm dứt hợp đồng, dựa trên nguyên tắc hài hòa lợi ích.

Đối với dự án BT có phát sinh tăng tổng mức đầu tư do phát sinh lãi vay chậm thanh toán, cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương xem xét, quyết định việc điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư.

Đối với trường hợp nhà đầu tư ứng chi phí để giải phóng mặt bằng quỹ đất để thanh toán dự án BT thì UBND tỉnh, thành phố chia ra 2 trường hợp:

Trường hợp dự án tiếp tục thanh toán, giao đất cho nhà đầu tư, số tiền này được trừ vào giá trị quỹ đất mà Nhà nước giao cho nhà đầu tư để thanh toán Dự án BT theo quy định của pháp luật.

Trường hợp dự án phải chấm dứt hợp đồng trước thời hạn hoặc dự án chưa hoàn thành ký kết hợp đồng, bố trí ngân sách nhà nước để thanh toán chi phí này cho nhà đầu tư.

Gỡ nút thắt định giá đất và thủ tục đầu tư

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của các dự án BT là xác định giá trị quỹ đất thanh toán (đất đối ứng). Về vấn đề này, Bộ Tài chính đề xuất nguyên tắc: Thời điểm xác định giá đất là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất, cho thuê đất.

Tuy nhiên, trường hợp hợp đồng BT đã có quy định cụ thể về giá trị quỹ đất hoặc ấn định thời điểm xác định giá đất, thì ưu tiên thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Về nguyên tắc thực hiện, Bộ Tài chính đề xuất việc xử lý các dự án này sẽ tuân thủ Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) sửa đổi (Luật số 57/2024/QH15), đảm bảo mục tiêu giải quyết dứt điểm tồn đọng nhưng tuyệt đối không hợp thức hóa các sai phạm.

Bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý theo quy định. Chỉ xem xét, xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện kết luận thanh tra mà nguyên nhân dẫn đến vi phạm, sai phạm do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước hoặc do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước và nhà đầu tư.

Việc xử lý phải phù hợp với thực tiễn khách quan, hoàn cảnh lịch sử cụ thể của các Dự án BT; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các chủ thể có liên quan theo quy định của pháp luật; không làm phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Bảo đảm không gây thất thoát tài sản nhà nước.

Đồng thời, tách bạch giữa xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục hậu quả (nếu có) đối với từng dự án, công trình để sớm đưa đất đai vào khai thác, sử dụng hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.

Dự thảo Nghị quyết dự kiến trình Chính phủ thông qua trong quý I/2026 và có hiệu lực đến hết 28/2/2027.

Nhật Linh