Hàng trăm tiêm kích F-35 bàn giao thiếu radar: Thách thức công nghệ của quân đội Mỹ

Quân đội Mỹ đã chính thức xác nhận việc tiếp nhận các máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35 mà không có hệ thống radar thực thụ. Dù từng có những tuyên bố phủ nhận từ Bộ Chiến tranh (Department of War) hồi tháng 2, thực tế cho thấy hàng loạt tiêm kích tàng hình hiện đại nhất thế giới đang được bàn giao trong tình trạng thiếu hụt thiết bị tác chiến quan trọng nhất.

Nguyên nhân từ sự chậm trễ của hệ thống radar AN/APG-85

Lý do chính của tình trạng này xuất phát từ quá trình chứng nhận kéo dài kỷ lục đối với dòng radar thế hệ mới AN/APG-85. Đây là hệ thống được phát triển để nâng cao năng lực cho F-35, nhằm thay thế dòng AN/APG-81 đã dần trở nên lạc hậu trước các mối đe dọa mới.

Quá trình chứng nhận kéo dài đối với radar AN/APG-85 là nguyên nhân khiến hàng trăm chiếc F-35 chưa thể hoàn thiện năng lực tác chiến.

Đáng chú ý, radar mới đòi hỏi công suất điện và hệ thống làm mát cao hơn đáng kể, dẫn đến những thay đổi bắt buộc trong thiết kế khung thân của máy bay. Kể từ lô sản xuất số 17 trở đi, các máy bay F-35 được thiết kế tối ưu cho AN/APG-85 và không thể lắp ngược lại dòng radar AN/APG-81 cũ. Hệ quả tất yếu là khi bàn giao, những chiếc tiêm kích này buộc phải lắp các khối đối trọng vào phần mũi máy bay để duy trì trọng tâm thay vì một hệ thống radar hoạt động bình thường.

Quy mô và tác động đến năng lực tác chiến toàn cầu

Sự chậm trễ này dự kiến sẽ gây ra tác động tiêu cực lớn đến tiềm năng chiến đấu của các phi đội thuộc Hải quân, Không quân, Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và hơn 10 quốc gia đồng minh. Với vị thế là chương trình máy bay chiến đấu lớn nhất thế giới, việc bàn giao hàng loạt tiêm kích thiếu radar được coi là một tổn thất nghiêm trọng về mặt chiến lược.

Các báo cáo chỉ ra rằng việc cung cấp radar AN/APG-85 có thể chỉ bắt đầu từ năm 2028. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 300 chiếc F-35 thuộc các lô 17, 18 và 19 sẽ xuất xưởng trong tình trạng "mù" tạm thời. Một số chuyên gia phân tích đánh giá con số này thực tế có thể lên tới 400 chiếc. Mặc dù Lockheed Martin khẳng định họ đang chế tạo máy bay theo đúng thông số kỹ thuật hợp đồng, nhưng trách nhiệm cung cấp radar thuộc về nhà thầu phụ Northrop Grumman.

Thách thức đối trọng từ công nghệ Trung Quốc

Văn phòng Chương trình chung F-35 (JPO) và Lầu Năm Góc lập luận rằng đây là một "rủi ro có tính toán". Họ chấp nhận bàn giao các máy bay "dang dở" trang bị sẵn cấu trúc nâng cấp để có thể lắp đặt ngay radar mới khi sẵn sàng, thay vì sản xuất theo cấu hình cũ rồi phải mất nhiều năm đại tu tốn kém.

Để duy trì khả năng hoạt động, các đơn vị vận hành F-35 có thể phải phối hợp tác chiến cùng các máy bay đời cũ hơn vẫn trang bị radar AN/APG-81 thông qua mạng lưới chia sẻ dữ liệu. Dù F-35 sở hữu hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại (IRST) cùng các cảm biến điện tử thụ động tiên tiến, nhưng chúng chỉ mang tính chất bổ trợ và không thể thay thế hoàn toàn vai trò của radar trong tác chiến không đối không.

Trong khi đó, Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể khi chuyển đổi dòng tiêm kích thế hệ năm J-20 sang tích hợp radar thế hệ mới sử dụng công nghệ Gallium Nitride (GaN). Công nghệ này giúp tối ưu hóa cường độ tín hiệu và mức tiêu thụ điện năng, đồng thời cải thiện khả năng khóa các mục tiêu tàng hình.

Công nghệ mới giúp giải quyết mâu thuẫn giữa cường độ tín hiệu và tiêu thụ điện năng, cải thiện khả năng khóa mục tiêu tàng hình.

Việc đạt được năng lực tiêu chuẩn Block 4 của F-35 liên tục bị trì hoãn đến đầu những năm 2030 đang tạo ra một khoảng trống công nghệ đáng lo ngại. Giới phân tích quân sự cảnh báo rằng rất có thể Trung Quốc sẽ triển khai tiêm kích thế hệ thứ sáu trước khi hạm đội F-35 của Mỹ kịp đạt được đầy đủ sức mạnh theo yêu cầu thiết kế ban đầu.

Tuệ Nhân