'Hàng xách tay': Cái 'mác' che khuất nguồn gốc hàng hóa

“Hàng xách tay” muốn mua số lượng nào cũng có

"Túi này vừa về từ Pháp", "Nước hoa xách tay Nhật, auth 100%", "Sữa nội địa Đức, người nhà gửi về", "Giá rẻ vì không qua trung gian"... Chỉ cần vài phút lướt Facebook, TikTok hay các hội nhóm mua bán, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp hàng trăm lời quảng cáo tương tự. Từ mỹ phẩm, nước hoa, thực phẩm chức năng, sữa ngoại đến đồ điện tử, thời trang hàng hiệu, nhiều sản phẩm được gắn mác "hàng xách tay" như một sự bảo chứng về nguồn gốc và chất lượng, trong khi giá bán thấp hơn đáng kể so với hàng phân phối chính thức.

Theo ghi nhận của phóng viên, thị trường "hàng xách tay" trên môi trường mạng phát triển rất sôi động. Nhiều tài khoản liên tục livestream bán hàng, quảng bá đủ loại sản phẩm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Pháp, Australia... và khẳng định đều được mua trực tiếp ở nước ngoài rồi mang về Việt Nam theo đường cá nhân.

Thuốc, thực phẩm chức năng xách tay từ Nhật Bản là mặt hàng xuất hiện nhiều trên mạng xã hội

Điều đáng chú ý là cùng một sản phẩm nhưng giá bán giữa các cửa hàng có thể chênh lệch từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng. Khi được hỏi về mức giá thấp, người bán thường lý giải do "không qua nhà phân phối", "người thân gửi về", "gom đơn số lượng lớn" hoặc "tiếp viên mang về".

Trong vai người có nhu cầu mua nước hoa, phóng viên liên hệ với nhiều cửa hàng trên mạng xã hội. Điểm chung dễ nhận thấy là người bán đều rất tự tin khẳng định sản phẩm "chuẩn hãng", "auth 100%", "check mã thoải mái". Thế nhưng, khi câu chuyện chuyển sang nguồn gốc hàng hóa, không ít tài khoản lập tức né tránh hoặc chỉ giải thích rằng hàng được "người nhà gửi về", "gom theo chuyến", "mua trực tiếp tại store" mà không đưa ra được bất kỳ giấy tờ nào chứng minh.

Không ít người tiêu dùng thừa nhận họ lựa chọn hàng xách tay trước hết vì mức giá hấp dẫn. Chị Mai Anh (phường Hồng Hà, Hà Nội) cho biết nhiều năm nay thường xuyên mua mỹ phẩm được quảng cáo là hàng xách tay Hàn Quốc. Theo chị, cùng một sản phẩm nhưng giá bán trên mạng thường thấp hơn từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng so với hệ thống phân phối chính hãng. "Biết là có rủi ro nhưng người bán cam kết rất chắc chắn, lại có nhiều đánh giá tích cực nên mình cũng tin. Đến khi nhận hàng thì gần như không có cách nào để tự xác định sản phẩm là thật hay giả", chị Mai Anh chia sẻ.

Tương tự, anh Đặng Văn Hải (phường Hà Đông, Hà Nội) cho biết từng mua một chiếc túi xách được quảng cáo là hàng xách tay từ Pháp để tặng bạn gái vì giá thấp hơn đáng kể so với sản phẩm tại cửa hàng phân phối chính hãng. Tuy nhiên, sau khi sử dụng một thời gian ngắn, túi xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường như bong tróc phần da và đường chỉ may bị bung. Khi anh liên hệ phản ánh, người bán từ chối đổi trả với lý do đây là "hàng xách tay", không thuộc hệ thống bảo hành tại Việt Nam. Anh Hải cho biết: "Lúc bán thì họ khẳng định hàng chính hãng, nhưng khi xảy ra vấn đề thì mọi rủi ro lại thuộc về người mua".

Chỉ cần gõ từ khóa "hàng xách tay", người tiêu dùng sẽ dễ dàng bắt gặp vô số sản phẩm được quảng cáo là mang từ nước ngoài về

Trong khi đó, nhiều chủ cửa hàng cho rằng "hàng xách tay" không đồng nghĩa với hàng giả hay hàng nhập lậu, bởi sản phẩm được mua tại các chuỗi bán lẻ ở nước ngoài rồi nhờ người quen mang về. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều cửa hàng luôn duy trì hàng trăm, thậm chí hàng nghìn sản phẩm sẵn kho và liên tục "về thêm lô mới". Với quy mô kinh doanh như vậy, rất khó lý giải nếu nguồn hàng chỉ được đưa về theo hành lý cá nhân.

Theo khuyến nghị của Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ là nguy cơ người dân mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc hàng không rõ nguồn gốc, mà còn ở chỗ nhiều giao dịch "hàng xách tay" trên môi trường mạng được thực hiện chủ yếu dựa trên niềm tin giữa người mua và người bán. Khi sản phẩm phát sinh lỗi, không đúng như quảng cáo hoặc có dấu hiệu giả mạo, người tiêu dùng thường gặp rất nhiều khó khăn trong việc khiếu nại, yêu cầu đổi trả hoặc bồi thường do thiếu hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Hội cũng khuyến nghị người tiêu dùng không nên chỉ căn cứ vào mức giá rẻ, những lời quảng cáo như "auth 100%", "full bill", "người nhà gửi về" hay các lượt tương tác trên mạng xã hội để quyết định mua hàng, mà cần yêu cầu người bán cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc xuất xứ, hóa đơn, chứng từ và chính sách bảo hành trước khi giao dịch.

Thực tế, "hàng xách tay" vốn chỉ là cách gọi phổ biến đối với hàng hóa do cá nhân mang từ nước ngoài về, nhưng đang bị không ít tổ chức, cá nhân lợi dụng để che mờ nguồn gốc sản phẩm. Khi hai chữ "xách tay" trở thành công cụ tiếp thị thay vì căn cứ chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa, người chịu nhiều rủi ro nhất vẫn là người tiêu dùng. Để thu hẹp "vùng xám" này, cùng với việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả và hàng không rõ nguồn gốc dưới danh nghĩa "hàng xách tay", cần bảo đảm mọi hàng hóa lưu thông trên thị trường đều có thể chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Chỉ khi đó, quyền lợi người tiêu dùng mới được bảo vệ và môi trường cạnh tranh mới thực sự công bằng.

Rủi ro phía sau hai chữ "xách tay"

Đằng sau mức giá hấp dẫn và những lời quảng cáo "hàng chuẩn", "auth 100%", điều khiến người tiêu dùng đối mặt nhiều nhất không phải là chuyện mua đắt hay rẻ, mà là nguy cơ mất quyền được bảo vệ khi sản phẩm xảy ra sự cố. Khác với hàng hóa được nhập khẩu và phân phối chính thức, nhiều sản phẩm được rao bán dưới danh nghĩa "hàng xách tay" không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hoặc chỉ được giao dịch thông qua các tài khoản mạng xã hội. Vì vậy, khi phát hiện hàng hóa có dấu hiệu bất thường, hư hỏng hoặc không đúng như quảng cáo, người mua rất khó yêu cầu đổi trả, bảo hành hay khiếu nại để bảo vệ quyền lợi của mình.

Rủi ro càng trở nên đáng lo ngại đối với những mặt hàng tác động trực tiếp đến sức khỏe như sữa, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay thiết bị y tế. Bởi nếu nguồn gốc, điều kiện bảo quản hoặc quá trình vận chuyển không được kiểm soát, người tiêu dùng gần như không có cơ sở để đánh giá chất lượng thực sự của sản phẩm trước khi sử dụng.

Thực tế, thời gian gần đây, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến các mặt hàng được quảng bá là "hàng ngoại", "hàng xách tay" nhưng không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Riêng trong tháng 6/2026, lực lượng Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh đồng loạt kiểm tra nhiều điểm kinh doanh, tạm giữ hàng chục nghìn sản phẩm nghi giả mạo nhãn hiệu, không rõ nguồn gốc xuất xứ, đồng thời tiêu hủy hơn 1.600 sản phẩm mỹ phẩm vi phạm. Phần lớn số hàng hóa này được kinh doanh qua môi trường mạng hoặc các nền tảng thương mại điện tử, không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, gây nhiều khó khăn cho công tác truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Trên mạng xã hội xuất hiện nhiều tài khoản thường xuyên livestream bán hàng xách tay

Những vụ việc trên chỉ là phần nổi của "tảng băng". Theo thống kê của lực lượng Quản lý thị trường, trong năm 2025, các đơn vị chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý hơn 23.000 vụ liên quan đến hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và các hành vi gian lận thương mại. Đáng chú ý, thương mại điện tử và mạng xã hội đang trở thành một trong những "điểm nóng" khi không ít đối tượng lợi dụng các cụm từ như "hàng xách tay", "hàng nội địa", "auth", "full bill" để tạo dựng lòng tin, trong khi nguồn gốc thực sự của hàng hóa rất khó kiểm chứng.

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử cũng đang đặt ra những thách thức mới cho công tác quản lý thị trường. Chỉ cần một tài khoản Facebook, TikTok hay một gian hàng trên sàn thương mại điện tử, người bán có thể tiếp cận khách hàng trên phạm vi cả nước mà không cần cửa hàng cố định. Việc thường xuyên thay đổi tài khoản, địa điểm lưu kho hoặc sử dụng nhiều đơn vị vận chuyển khác nhau khiến quá trình kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm gặp không ít khó khăn.

Những chiếc túi xách hàng hiệu được quảng cáo xách tay từ nước ngoài nhưng giá lại rẻ hơn nhiều tại các store

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng, để ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc trên môi trường số, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh trực tuyến; yêu cầu các tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain trong truy xuất sản phẩm và nâng cao trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử trong việc kiểm soát người bán.

Ở góc độ người tiêu dùng, theo ông Nguyễn Thanh Bình, thay vì chỉ tin vào những lời quảng cáo như "hàng nội địa" hay "xách tay chính hãng", mỗi người cần chủ động yêu cầu người bán cung cấp hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, chính sách bảo hành và các thông tin liên quan đến chất lượng sản phẩm trước khi quyết định mua hàng. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, sự minh bạch về nguồn gốc không chỉ là yếu tố giúp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng mà còn là nền tảng để xây dựng một thị trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng và bền vững.

Phong Anh