Hành trình đổi mới căn bản và toàn diện
Sau nhiều năm triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, chất lượng giáo dục trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã có những bước chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, hành trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là tình trạng thiếu giáo viên và chưa đồng bộ về hạ tầng học đường. Nhận diện rõ những “điểm nghẽn” này, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang chủ động triển khai các giải pháp nhằm từng bước tháo gỡ.
Thách thức từ thực tiễn
Trường THCS Bắc Gianh (phường Bắc Gianh) là một trong những cơ sở giáo dục đang chịu áp lực về nhân sự sau khi sắp xếp trường lớp. Trường hiện có 57 lớp, tổ chức dạy học tại 1 điểm chính và 2 phân hiệu với tổng số 114 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Tuy nhiên, so với định mức quy định của Bộ GD-ĐT, trường thiếu 14 biên chế (9 giáo viên, 5 nhân viên).
Cô giáo Trần Thị Xuân Lan, Hiệu trưởng Trường THCS Bắc Gianh cho biết: Nhà trường không chỉ thiếu giáo viên về mặt số lượng mà còn mất cân đối trong cơ cấu môn học và khả năng phân bổ tại các phân hiệu. “Để khắc phục, Ban Giám hiệu phải điều động giáo viên di chuyển giữa các điểm trường; bố trí giáo viên dạy kiêm nhiệm hoặc tăng tiết ở một số môn. Điều này làm tăng áp lực thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức dạy học, bồi dưỡng học sinh giỏi và các hoạt động trải nghiệm”, cô Trần Thị Xuân Lan cho biết.

Bữa ăn bán trú đầu tiên của học sinh Trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS Hướng Phùng - Ảnh: Xã Hướng Phùng
Khó khăn của THCS Bắc Gianh cũng phản ánh thực trạng chung của các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh. Theo thống kê của Sở GD-ĐT, toàn tỉnh hiện đang thiếu 1.627 giáo viên phổ thông, trong đó bậc tiểu học thiếu 579 người, THCS thiếu 910 người và THPT thiếu 138 người. Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Võ Văn Minh, cho rằng: Khó khăn lớn nhất hiện nay tại một số trường học là số lượng biên chế được giao chưa đáp ứng đủ quy mô trường lớp; nguồn tuyển một số môn, như: Công nghệ, Âm nhạc còn rất hạn chế. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu-thừa giáo viên cục bộ giữa các môn học, cấp học và địa bàn vẫn diễn ra. Việc tổ chức lại mạng lưới trường học làm phát sinh nhu cầu điều tiết đội ngũ, trong bối cảnh khoảng cách đi lại, điều kiện sinh hoạt và cơ chế tiếp nhận giữa các đơn vị còn nhiều vướng mắc.
Chuẩn hóa đội ngũ
Để giải quyết thực trạng trên, trước mắt, Sở GD-ĐT đã cho rà soát nhu cầu thực tế đến từng cơ sở và môn học, đồng thời yêu cầu các đơn vị sắp xếp lại trường lớp, thời khóa biểu để tối ưu hóa đội ngũ hiện có. Từ đó, sở triển khai điều động, thuyên chuyển, biệt phái giáo viên dạy liên trường, liên cấp hoặc phân công kiêm nhiệm phù hợp với năng lực chuyên môn. Ngành ưu tiên giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ trước khi đề xuất bổ sung nhân sự.
Song song với điều tiết nội bộ, tỉnh cũng đẩy mạnh công tác tuyển dụng và ký hợp đồng. Trong kỳ tuyển dụng 2025-2026, có 409 người trúng tuyển trên 415 chỉ tiêu (đạt 98,6%); 6 chỉ tiêu chưa tuyển được do thiếu nguồn hoặc ứng viên không đáp ứng yêu cầu. UBND tỉnh đã giao 1.541 chỉ tiêu hợp đồng cho các cơ sở giáo dục công lập và trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên để các đơn vị chủ động tuyển chọn. Ngoài ra, Sở GD-ĐT đã thuyên chuyển 85 viên chức để cân đối nguồn nhân lực. Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Võ Văn Minh cho rằng, đây chỉ là những giải pháp tình thế để hạn chế gián đoạn dạy học, không thể thay thế hoàn toàn cho việc tuyển dụng ổn định. Việc giáo viên phải dạy liên trường, vượt định mức gây ra nhiều bất cập về chế độ thanh toán và ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, sở tiếp tục phối hợp với các cơ quan nội vụ, tài chính kiến nghị cấp có thẩm quyền tháo gỡ vướng mắc về cơ chế.
Với phương châm “đủ người phải đi đôi với đúng năng lực”, từ năm 2023 đến nay, toàn ngành đã cử 1.281 cán bộ, giáo viên đi đào tạo nâng chuẩn và 76 giáo viên đào tạo lại. Hàng chục nghìn lượt giáo viên đã tham gia bồi dưỡng chương trình và sách giáo khoa mới. Từ năm học 2026-2027, công tác bồi dưỡng sẽ bám sát nhu cầu vị trí việc làm, ưu tiên ứng dụng AI, STEM/STEAM, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị đối với các trường có nhiều điểm lẻ.

Tỉnh Quảng Trị đang tích cực lồng ghép các nguồn vốn để đầu tư cơ sở vật chất trường học - Ảnh: L.T
Lồng ghép vốn đầu tư
Về cơ sở vật chất, do đặc thù địa bàn rộng, dân cư phân tán cùng nguồn lực đầu tư hạn chế khiến tiến độ kiên cố hóa chưa theo kịp yêu cầu của chương trình giáo dục mới. Sau sáp nhập, một số trường vẫn đang phải rà soát, sắp xếp lại công năng sử dụng. Nhiều trường trên địa bàn tỉnh vẫn còn thiếu phòng học, phòng bộ môn, thư viện, thiết bị thực hành; nhiều hạng mục bị xuống cấp hoặc hư hỏng do thiên tai.
Cô Phạm Hoa Lý, Hiệu trưởng Trường tiểu học Trần Hữu Dực (xã Triệu Bình), trăn trở về sự xuống cấp cơ sở vật chất tại các điểm trường lẻ. Cụ thể, tại 3 điểm Triệu Đại, Hiệp Hòa và Gia Độ, học sinh vẫn chưa có công trình vệ sinh cơ bản, gây bất tiện trong sinh hoạt và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường học đường. Sự hạn chế về không gian cũng khiến nhiều tiết thực hành chưa phát huy được tối đa hiệu quả.
Toàn tỉnh hiện có 13.536 phòng học và phòng chức năng, với tỉ lệ kiên cố hóa đạt 85,82%. Dù vậy, vẫn còn hơn 14% phòng học thuộc diện bán kiên cố, tạm bợ hoặc phải mượn nhờ. Để đáp ứng mục tiêu dạy học 2 buổi/ngày, tỉnh cần xây thêm 723 phòng học và 2.159 phòng bộ môn.
Giải pháp đột phá mà ngành GD-ĐT ưu tiên thực hiện là lồng ghép đa nguồn vốn để kiên cố hóa trường lớp. Theo rà soát, giai đoạn 2026-2030, tỉnh cần khoảng 13.606 tỉ đồng để phát triển giáo dục. Tỉnh đã đề xuất Trung ương hỗ trợ 7.070 tỉ đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục; đồng thời lồng ghép với nguồn vốn từ các chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trọng tâm đầu tư sắp tới sẽ tập trung nguồn lực xóa bỏ 143 phòng học tạm, xây mới 723 phòng học và 2.159 phòng bộ môn, đặc biệt ưu tiên cho vùng sâu, vùng xa, biên giới. Ngoài 4 trường phổ thông nội trú liên cấp (Hướng Phùng, Dân Hóa, Đakrông, Thượng Trạch), tỉnh chuẩn bị đầu tư thêm 11 trường khác trong giai đoạn tiếp theo. Ngành GD-ĐT cũng chỉ đạo các trường tối ưu hóa công năng cơ sở vật chất hiện có để tránh lãng phí, đồng thời phát động phong trào tự làm đồ dùng dạy học.
Cùng với nguồn lực từ ngân sách, công tác xã hội hóa giáo dục tiếp tục được đẩy mạnh theo nguyên tắc công khai, minh bạch. Ngành tích cực kêu gọi các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tài trợ, hiến đất, hỗ trợ thiết bị; kiên quyết không ép buộc phụ huynh đóng góp để thay thế trách nhiệm của Nhà nước.
Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Võ Văn Minh nhấn mạnh: Đến năm 2030, toàn ngành phấn đấu khắc phục căn bản tình trạng thiếu giáo viên, đạt 100% phòng học kiên cố hóa và ít nhất 80% cơ sở giáo dục đạt chuẩn quốc gia. Quan điểm của ngành là vừa chủ động giải quyết khó khăn trước mắt để không gián đoạn việc dạy học, vừa tái cơ cấu hệ thống theo hướng bền vững, lấy chất lượng học tập của học sinh làm thước đo cao nhất cho mọi nỗ lực.


