Hành trình hơn 12 năm đi tìm sự thật và niềm vui ngày hồ sơ liệt sĩ được thống nhất

Toàn cảnh phiên họp.

Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, TAND khu vực 1 - Hà Nội vừa mở phiên họp giải quyết việc dân sự về yêu cầu công nhận hai tên gọi là cùng một người, đồng thời xác định quan hệ mẹ - con của hai liệt sĩ.

Vụ án được mở theo tinh thần Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Trong vụ việc này, người yêu cầu là ông Phạm Hữu Nam (SN 1963, trú tại phường Ba Đình, Hà Nội, là con liệt sĩ Phạm Văn Hữu) đề nghị Tòa án công nhận bà nội của ông là cụ Nguyễn Thị Trái và cụ Nguyễn Thị Ngô là cùng một người; đồng thời xác định cụ Nguyễn Thị Trái (tức Nguyễn Thị Ngô) là mẹ đẻ của hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.

Để làm rõ sự thật về tên gọi của người bà, ông Nam đã tìm đến nhiều cơ quan, địa phương trong hơn 12 năm nhưng chưa giải quyết được. Phòng 9 VKSND TP Hà Nội phối hợp với VKSND khu vực 1 - Hà Nội, đã hỗ trợ ông hoàn thiện đơn, rà soát, sắp xếp tài liệu, chứng cứ, tạo điều kiện để vụ việc được Tòa án xem xét, giải quyết.

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 1 - Hà Nội.

Cụ Nguyễn Thị Trái (SN 1907, mất ngày 14/12/2000), là vợ cụ Phạm Lộc, còn gọi là Phạm Nghé. Theo các tài liệu về gia đình, hai cụ có 7 người con, trong đó có liệt sĩ Phạm Ngô và liệt sĩ Phạm Văn Hữu. Liệt sĩ Phạm Ngô (SN 1928, hy sinh ngày 1/5/1950); liệt sĩ Phạm Văn Hữu (SN 1933, hy sinh ngày 5/4/1964). Ông Phạm Hữu Nam là con của liệt sĩ Phạm Văn Hữu.

Quá trình hoàn thiện hồ sơ người có công đã phát sinh vướng mắc do tên của người mẹ trong hồ sơ hai liệt sĩ không thống nhất: hồ sơ liệt sĩ Phạm Ngô ghi mẹ là Nguyễn Thị Trái, trong khi hồ sơ cán bộ, hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Hữu ghi mẹ là Nguyễn Thị Ngô, cha là Phạm Lộc và anh trai là Phạm Ngô.

Để làm rõ sự khác biệt này, hồ sơ đã thu thập các tài liệu của cơ quan quản lý hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ cán bộ quân đội; kết quả xác minh tại Hội An và Đắk Lắk; tài liệu của gia tộc, người thân và thư từ gia đình. Các tài liệu đều thống nhất về nhân thân, quan hệ gia đình và xác nhận cụ Nguyễn Thị Trái còn có tên gọi Nguyễn Thị Ngô, là vợ cụ Phạm Lộc và là mẹ của liệt sĩ Phạm Ngô và liệt sĩ Phạm Văn Hữu.

Do cụ Nguyễn Thị Trái và hai liệt sĩ đều đã mất, việc xác định lại nhân thân và quan hệ mẹ - con cần được Tòa án giải quyết. Vì vậy, với sự hướng dẫn giúp đỡ của VKSND thành phố, VKSND khu vực 1 - Hà Nội, ông Nam yêu cầu Tòa án xác định hai tên gọi là của cùng một người và xác định quan hệ mẹ - con, làm cơ sở thống nhất hồ sơ người có công và thực hiện các chính sách tri ân có liên quan.

Thẩm phán Nguyễn Hoài Phương - Chủ tọa phiên họp.

Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ, cùng diễn biến tại phiên họp, TAND khu vực 1 - Hà Nội đã chấp nhận đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự về việc “ Yêu cầu công nhận sự kiện pháp lý hai tên gọi là cùng một người và xác định mối quan hệ mẹ - con cho hai liệt sĩ” của ông Phạm Hữu Nam đối với cụ Nguyễn Thị Trái (tức Nguyễn Thị Ngô), SN 1907, mất ngày 14/12/2000. Tòa tuyên bố cụ bà Nguyễn Thị Trái và cụ bà Nguyễn Thị Ngô (được ghi nhận trong hồ sơ Liệt sĩ Phạm Văn Hữu) là cùng một người. Đồng thời, Tòa xác định cụ Nguyễn Thị Trái (tên gọi khác là Nguyễn Thị Ngô) là mẹ đẻ của hai liệt sĩ: Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu.

Niềm vui sau hơn 12 năm chờ đợi một sự thật được xác nhận

Chia sẻ với PV Báo Công lý sau hơn 12 năm loay hoay tập hợp tư liệu để giải quyết vấn đề xác định tên cho bà nội và công nhận mẹ liệt sĩ cho gia đình nhà mình, ông Phạm Hữu Nam bày tỏ sự vui mừng khi vụ việc cuối cùng cũng đã có cách giải quyết hiệu quả.

Ông Phạm Hữu Nam chia sẻ niềm vui với PV Báo Công lý sau khi nghe phán quyết của chủ tọa phiên họp.

Theo ông Nam, Nghị quyết 205 của Quốc hội về việc khởi kiện công ích và hỗ trợ người yếu thế là một Nghị quyết đi sâu sát với nhân dân, giúp người dân giải quyết được nhiều vướng mắc mà nhiều năm chưa tìm được phương cách xử lý, giải quyết phù hợp. Ông mong sẽ còn có nhiều gia đình, nhiều trường hợp người dân bị vướng mắc như ông sẽ được VKS, Tòa án các cấp hỗ trợ, giúp đỡ theo tinh thần của Nghị quyết 205 của Quốc hội.

Cùng chia sẻ với PV Báo Công lý, Phó Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Hà Nội Hà Văn Bắc cho biết, đối với vụ việc liên quan đến người cao tuổi, gia đình có công với cách mạng và có những vấn đề lịch sử kéo dài nhiều năm, chúng tôi xác định việc kiểm sát phải được thực hiện chặt chẽ, toàn diện nhưng phải khách quan từ thẩm quyền thụ lý, việc xác định người tham gia tố tụng, thu thập chứng cứ, cho đến trình tự mở phiên họp và việc bảo vệ, đảm bảo quyền của người yêu cầu. “Tinh thần của Nghị quyết 205 ở đây không phải là ưu tiên một bên trong tố tụng, mà là không để người yếu thế bị hạn chế khả năng thực hiện quyền chỉ vì tuổi tác, sức khỏe hoặc sự phức tạp của hồ sơ”, ông Hà Văn Bắc khẳng định.

Nói về quá trình giải quyết vụ án, bà Nguyễn Thị Thúy Hạnh, Phó Chánh án TAND khu vực 1 - Hà Nội cho rằng: Những vụ việc liên quan đến liệt sĩ thường xảy ra từ nửa thế kỷ trước và hồ sơ lưu trữ qua nhiều giai đoạn lịch sử hay bị sai lệch về tên, năm sinh, thiếu hụt hoặc là thất lạc…

Vì vậy, TAND khu vực 1 cùng với VKSND khu vực 1 phải xâu chuỗi toàn bộ các tài liệu lịch sử, đánh giá toàn diện nguồn gốc, thời điểm và mối liên hệ giữa các tài liệu chứng cứ nhằm tháo gỡ những vướng mắc mang về tình trạng nhân thân mà thủ tục hành chính thông thường không thể giải quyết được. Bà Nguyễn Thị Thúy Hạnh nhấn mạnh: “Quyết định của Tòa án là căn cứ pháp lý để cơ quan hành chính được thực hiện các thủ tục đền ơn đáp nghĩa đối với người có công”.