Hành trình nuôi dưỡng 'kỳ lân'

Anh Trương Tử Long, Giám đốc Công ty CP Năng lượng sạch Hải Vân với dự án "biến" rác thải sinh học thành tài nguyên. Ảnh: LAN ANH

Nuôi dưỡng ý tưởng

Từ những đợt tỉa cành, gom lá vốn chỉ để dọn sạch phố phường, anh Trương Tử Long (phường Thanh Khê) nhìn ra một dòng nguyên liệu bị bỏ quên và đưa bài toán công nghệ vào xử lý. Công ty CP Năng lượng sạch Hải Vân được anh Long sáng lập, tổ chức triển khai mô hình tái chế rác thải hữu cơ sau tỉa cành thành nguyên liệu sinh khối thay thế một phần than đá trong sản xuất công nghiệp, quy mô mỗi tháng cung cấp khoảng 100 - 500 tấn viên nén, bột nén cho các nhà máy.

Để phát triển dự án, anh Long cần nắm rõ từng chỉ số, từ thiết kế quy trình, quản trị vận hành đến việc tìm đối tác và chứng minh năng lực thị trường. Anh được mời tham gia các chương trình hỗ trợ của Sở Khoa học và Công nghệ và các vườn ươm doanh nghiệp khởi nghiệp. Tại Ngày hội đo lường tác động 2025, với dự án khởi nghiệp có tác động xã hội, môi trường, kinh tế tuần hoàn, anh đã được tư vấn, hỗ trợ để thay đổi tư duy. "Trước đây mình chỉ nghĩ làm sao xử lý được rác, còn bây giờ phải trả lời được cho đối tác là sản phẩm này tạo ra giá trị gì, tiết kiệm bao nhiêu chi phí, giảm được bao nhiêu phát thải. Nhờ vậy mà đến nay nhiều thương hiệu lớn như Heineken, Vinamilk, Pepsi đã trở thành đối tác ổn định của công ty", anh Long nói.

Cũng phát triển dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên lĩnh vực công nghệ nhưng ở quy mô nhỏ hơn, Dự án VietVerse của nhóm Growink (Trường THPT FPT Đà Nẵng) chọn hướng "học bằng chơi" qua lá bài và trải nghiệm nhập vai, đưa kiến thức văn hóa thành hành trình khám phá, đặt câu hỏi, tranh luận, mở khóa nội dung theo bản đồ di sản. Bạn Lê Thị Phương Chi, đồng sáng lập dự án, chia sẻ: “Chúng em muốn văn hóa Việt không chỉ ở bảo tàng hay sách giáo khoa, mà thông qua VietVerse, mọi người được chạm vào câu chuyện, được tương tác, tranh luận… Không phải học thuộc, mà là sống cùng văn hóa”.

Với nền tảng công nghệ còn hạn chế và quy trình tổ chức dự án còn đơn giản, nhóm của Phương Chi đã được tham gia chương trình ươm tạo của Vườn ươm Doanh nghiệp Đà Nẵng - DNES. Qua đó, dòng ý tưởng ban đầu của VietVerse liên tục được nuôi dưỡng, huấn luyện, kết nối đúng cách, để đến một thời điểm đủ chín, sản phẩm bước ra thị trường một cách bài bản, có nội lực.

Nhiều chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực cho các startup được thành phố triển khai trong thời gian qua. Ảnh: PHAN VINH

Phát triển đồng bộ

Những năm gần đây, thành phố đang đầu tư mạnh mẽ cho "hạ tầng mềm" của hệ sinh thái khởi nghiệp, từ đào tạo, ươm tạo, cố vấn, kết nối đầu tư đến các chương trình giúp startup tự hiểu mình, tự đo lường năng lực và từng bước tiếp cận thị trường.

Ông Lý Đình Quân, Tổng Giám đốc Trung tâm Ươm tạo khởi nghiệp Sông Hàn cho rằng, để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần lực kéo đồng bộ giữa chính sách, chương trình hỗ trợ và thị trường. "Các dự án khởi nghiệp cần nhiều yếu tố hỗ trợ, từ nguồn nhân lực, công nghệ, mô hình kinh doanh đến vốn, nhưng quan trọng hơn là phải có các kênh kết nối đủ dài để doanh nghiệp trẻ gặp được nhà đầu tư, đối tác và khách hàng đúng thời điểm, thay vì chỉ xuất hiện một lần rồi lặng đi. Đây là điều kiện bắt buộc để hệ sinh thái vận hành bền bỉ", ông Quân nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, thời gian qua, thành phố đã quan tâm tới việc hỗ trợ nâng cao năng lực cho các dự án khởi nghiệp. Cụ thể, FINC+ 2025 - chương trình do DNES triển khai, đặt trọng tâm vào năng lực nội tại của startup, từ tư duy sản phẩm, tiếp cận thị trường đến gọi vốn và quản trị. Bà Đoàn Thị Xuân Trang, Phó Giám đốc DNES cho rằng, khởi nghiệp phải được nhìn như một hành trình chuyên nghiệp, nơi đào tạo bài bản, cố vấn sâu và cơ chế kết nối rõ ràng là những công cụ không thể thiếu. "Các bạn trẻ cần được trang bị năng lực thực hành, hiểu khách hàng, hiểu thị trường và biết cách xây dựng doanh nghiệp bằng dữ liệu, bằng phản biện, để được phép sai trong phạm vi kiểm soát rồi sửa", bà Trang nói.

Bên cạnh đó, câu chuyện hình thành hệ thống hỗ trợ khởi nghiệp phía nam Đà Nẵng vào cuối tháng 10/2025, cho thấy thành phố đang kéo hệ sinh thái về gần cộng đồng doanh nghiệp và các không gian mới, thay vì tập trung ở khu vực trung tâm. Ông Nguyễn Bão Quốc, Thành viên Hội đồng Cố vấn khởi nghiệp quốc gia - VCCI, nhìn nhận rằng khi hệ sinh thái mở rộng, điều cần nhất là năng lực phối hợp giữa cơ quan nhà nước, tổ chức hỗ trợ, trường viện và doanh nghiệp để tránh tình trạng mạnh ai nấy làm, nhiều hoạt động nhưng khó hình thành chuỗi giá trị. Mạng lưới phải là hệ thống cùng cam kết mục tiêu, tiêu chuẩn hỗ trợ và cơ chế chia sẻ nguồn lực, để startup được dẫn dắt liên tục từ tiền ươm tạo đến tăng trưởng.

Những startup ứng dụng công nghệ số được kỳ vọng sẽ trở thành "kỳ lân" trong hệ sinh thái khởi nghiệp Đà Nẵng. Ảnh: PHAN VINH

Nâng cấp nội lực

Trong Đề án "Đà Nẵng - thành phố đổi mới sáng tạo", bức tranh phát triển hệ sinh thái được đặt ra với những mục tiêu rất cụ thể: xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo thân thiện, nâng hệ sinh thái lên tầm quốc tế và phấn đấu vào nhóm 300 hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo toàn cầu; hỗ trợ hình thành khoảng 500 doanh nghiệp khởi nghiệp, hướng tới có ít nhất 1 "kỳ lân" công nghệ định giá 1 tỷ USD; đồng thời thu hút 8 - 10 quỹ đầu tư mạo hiểm đặt văn phòng đại diện tại thành phố, kết nối với ít nhất 100 quỹ đầu tư trong ngoài nước; triển khai tối thiểu 50 dự án thử nghiệm có kiểm soát theo cơ chế sandbox...

Những mục tiêu ấy cho thấy thành phố đã bắt đầu tiếp cận hệ sinh thái khởi nghiệp bằng các con số cụ thể, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu. Phần mục tiêu về khởi nghiệp sáng tạo cũng nêu rõ yêu cầu tăng quy mô hỗ trợ dự án, doanh nghiệp so với giai đoạn trước, gắn với việc thu hút mạng lưới chuyên gia, tăng dòng vốn đầu tư và xây dựng thương hiệu "Đà Nẵng - thành phố đổi mới sáng tạo" như một điểm đến của nhân tài và doanh nghiệp công nghệ.

Tuy nhiên, khi chuyển từ "đề án" sang "thực thi", cũng xuất hiện nhiều ý kiến thắc mắc như: Sandbox sẽ được vận hành ra sao, ai là đơn vị cấp phép và chịu trách nhiệm quản lý? Quỹ đầu tư mạo hiểm của thành phố sẽ thiết kế theo mô hình nào để vừa tạo lực kéo thị trường, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách? Cơ chế ưu đãi gì đủ sức thuyết phục các quỹ đặt văn phòng đại diện tại Đà Nẵng, ngoài câu chuyện hạ tầng và thương hiệu?... Ông Nguyễn Viết Toàn, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Đà Nẵng, cho rằng chính sách chỉ có thể đi vào đời sống khi năng lực nội tại của startup được chuẩn hóa. Nếu chỉ dừng ở việc cho phép thử nghiệm, trong khi doanh nghiệp thiếu kỹ năng quản trị, thiếu dữ liệu đo lường và thiếu khả năng kết nối đầu tư, thì sandbox khó phát huy hiệu quả.

"Cần xây dựng một chuỗi chương trình đào tạo, cố vấn, đo lường và kết nối đầu tư theo từng nấc, từ ý tưởng đến mô hình kinh doanh, rồi mới đến gọi vốn và mở rộng thị trường. Khi startup đủ lực đi trên con đường đó, hệ sinh thái mới có thể nuôi dưỡng những doanh nghiệp công nghệ đi được đường dài", ông Toàn nhấn mạnh.

PHAN VINH