'Hành trình theo chân Bác Hồ' tại Quảng Tây (Trung Quốc)

Hành trình theo chân Bác Hồ - Những người bạn tri kỷ

Xuất phát từ ý nghĩa lịch sử đó, tỉnh Cao Bằng lập hai đoàn công tác liên ngành thực hiện chuyến khảo sát xây dựng tuyến du lịch đỏ quốc tế “Hành trình theo chân Bác Hồ”, kết nối từ Pác Bó (Cao Bằng, Việt Nam) đến các địa danh cách mạng gắn với thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động tại Quảng Tây (Trung Quốc)

Ngày 28/1/1941 không chỉ mở ra một giai đoạn mới của cách mạng Việt Nam, mà còn đặt viên gạch đầu tiên mở ra thời đại Hồ Chí Minh.

Tại đoàn công tác số 2, tham gia đoàn gồm lãnh đạo tỉnh, các sở, ban ngành, các nhà báo, học giả, trí thức, văn nghệ sĩ, người có công với cách mạng tiêu biểu của tỉnh; các cơ quan thông tấn báo chí Trung ương và tỉnh khảo sát, nghiên cứu, thu thập thông tin, tư liệu phục vụ xây dựng tuyến du lịch đỏ “Hành trình theo chân Bác Hồ” tại Quảng Tây (Trung Quốc).

Đoàn công tác thực địa một số địa danh, di tích cách mạng gắn với quá trình hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thành phố Tịnh Tây, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), gồm: Khu di tích Mạch Ma, nằm sát biên giới Việt - Trung.

Tại đây có di tích mốc 108 - nơi cách đây 84 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, ngày 28/1/1941; Thôn Nậm Quang - một bản làng thuộc thành phố Tịnh Tây. Đây là một cơ sở cách mạng quan trọng, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh tổ chức lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cách mạng, chuẩn bị lực lượng để về nước xây dựng căn cứ địa cách mạng (tháng 1/1941). Thăm, tặng quà gia đình ông Hứa Gia Khởi, địa điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh mở lớp huấn luyện chính trị cho 40 chiến sĩ hoạt động cách mạng trước khi về nước.

Đoàn công tác, thăm, tặng quà gia đình ông Hứa Gia Khởi, địa điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh mở lớp huấn luyện chính trị cho 40 chiến sĩ hoạt động cách mạng trước khi về nước.

Phóng viên Báo Công lý cùng nhân chứng tại địa điểm gia đình ông Lý Gia Khởi.

Trong những năm bôn ba hoạt động ở nước ngoài tìm đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần hoạt động ở Trung Quốc. Đặc biệt, huyện Long Châu tỉnh Quảng Tây đã lưu dấu nhiều sự kiện lịch sử, dấu tích hoạt động cách mạng của Người và các nhà lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Trong cuộc hành trình của Bác Hồ, những người bạn tri kỷ của bác không thể không nhắc đến người dân địa phương và cán bộ cách mạng: Bác Hồ đã hoạt động, huấn luyện cán bộ tại Quảng Châu (Quảng Tây) và có nhiều người bạn giúp đỡ, hỗ trợ, tạo nên những di tích lịch sử ý nghĩa như ở Long Châu, Liễu Châu, Quế Lâm, Nam Ninh, Đông Hưng,...

Một số địa chỉ đỏ như: Di tích Văn phòng Bát lộ quân Quế Lâm, tại số nhà 14, đường Trung Sơn, thành phố Quế Lâm; Di tích thôn Lộ Mạc; Nhà lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Liễu Châu, Long Châu; đặt tên Hồ Chí Minh cho những nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến như Ðình Hồ Chí Minh ở Ðông Hưng... Những di tích quý báu này góp phần thắt chặt và phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Đoàn khảo sát số 2 đến địa điểm bia tưởng niệm Liệt sĩ Dương Đào (còn gọi là Dương Thuần Cương) - một thanh niên dân tộc Choang ở thôn Pà Mông, thành phố Tịnh Tây.

Chuyến khảo sát có ý nghĩa đặc biệt đối với các thành viên đoàn khi trực tiếp cảm nhận hành trình vô cùng gian khó Bác Hồ tìm đường cứu nước. Địa điểm bia tưởng niệm Liệt sĩ Dương Đào (còn gọi là Dương Thuần Cương) - một thanh niên dân tộc Choang ở thôn Pà Mông, thành phố Tịnh Tây.

Dương Đào (còn có tên là Dương Thuần Cương) - một thanh niên dân tộc Choang ở thôn Pà Mông, huyện Tĩnh Tây, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Ngày 28/8/1942, Dương Đào tình nguyện dẫn đường đưa Nguyễn Ái Quốc từ Pà Mông đi Bình Mã (huyện Điền Đông)...

Lịch sử ghi lại, ngày 28/8/1942, dẫn đường cho Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pà Mông đi Bình Mã (huyện Điền Đông), trên đường đi đến thôn Túc Vinh (huyện Thiên Bảo) thì bị bắt giữ. Kể từ ngày ấy, Dương Đào bị giam giữ qua nhiều nhà giam, cùng cuộc “hành trình” tù đày với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đến năm 1943, Chủ tịch Hồ Chí Minh được trả tự do, liền sau đó Dương Đào cũng được thả và ra ở nhà trọ tại thành phố Liễu Châu, tuy nhiên chưa kịp về nhà thì qua đời.

Kể từ ngày ấy, Dương Đào bị giam giữ, đầy đọa qua 13 huyện thị, gần 20 nhà tù cùng cuộc “hành trình” tù đày với đồng chí Nguyễn Ái Quốc. Hơn một năm sau, ngày 10/9/1943, đồng chí Nguyễn Ái Quốc được trả tự do, liền sau đó Dương Đào cũng được thả và ra ở nhà trọ tại thành phố Liễu Châu, nhưng chưa kịp về đến nhà thì chết do bị lao.

Khi hay tin Dương Đào ốm nặng trong tù, Người đã viết bài thơ đầy cảm xúc, thấu tận tim gan:

Dương Đào ốm nặng

Sóng dậy đất bằng, hỏi cớ sao

Đẩy anh vào ngục, anh Dương Đào

Cháy thành lây vạ, buồn khôn xiết

Nay lại thương anh mắc chứng lao

(Hoàng Trung Thông dịch)- Bài số 117 trong tập thơ Nhật ký trong tù

Đến khi nghe tin Dương Đào ốm chết, Bác Hồ rất đau xót, Người đã gửi thư báo tin và chia buồn với gia đình Dương Đào. Thư Bác viết: “Dương Đào là người anh em rất tốt với chúng tôi, chúng tôi không bao giờ quên anh”.

Cùng với Dương Đào, theo tài liệu biên niên sử tại Bảo tàng Hồ Chí Minh hiện nay đang lưu giữ bộ ba bát ăn cơm bằng men sứ mà Bác Hồ đã sử dụng trong thời gian Người hoạt động cách mạng ở nhà ông Nông Kỳ Chấn ở Long Châu. Bên cạnh đó rất nhiều gia đình, trí thức yêu nước, người bạn tri kỷ đã sẻ chia "khổ cực", "cam lai" hành trình cứu nước. Điều này khắc ghi tình cảm đặc biệt nhân dân Quảng Tây với Bác Hồ.

Biên cương nơi quê hương cách mạng

Tiếp tục cuộc hành trình đoàn công tác số 2 thăm quan Nhà lưu niệm Hồ Chí Minh với nhân dân dân tộc Choang, Quảng Tây, (Trung Quốc) tọa lạc tại số 302 phố Tân Sinh, thành phố Tịnh Tây, từng là trụ sở của Mặt trận Việt Minh ở nước ngoài, dùng để chuẩn bị cho công tác trở về và lãnh đạo cách mạng trong nước.

Đoàn công tác khảo sát Văn phòng Bát Lộ Quân - nơi Bác Hồ (bí danh Hồ Quang) từng ở và làm việc bí mật trong các năm 1939 - 1940

Đoàn công tác đến khảo sát, nghiên cứu Khu văn hóa anh hùng quê hương người Choang, nằm ở trấn Tam Thạch, huyện Đông Lan, thành phố Hà Trì. Đây là nơi tưởng niệm, quê hương của cố Thượng tướng Vi Quốc Thanh, từng là Trưởng đoàn Cố vấn quân sự Trung Quốc tại Việt Nam trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, nguyên Chủ tịch Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây.

Tại thành phố Liễu Châu, đoàn khảo sát Nhà lưu niệm Hồ Chí Minh - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở, làm việc và hoàn thành tập thơ “Nhật ký trong tù” (từ tháng 8/1943), sau khi được trả tự do khỏi nhà tù của chính quyền Tưởng Giới Thạch; Biệt thự số 1, Khách sạn Liễu Châu - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ các nhân sĩ yêu nước và cán bộ cách mạng, hoàn thiện những kế hoạch quan trọng trước khi trở về nước lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Phóng viên Báo Công lý cùng đoàn công tác số 2 tiếp tục ghi chép, sưu tầm tài liệu tại TP Liễu Châu - Trung Quốc.

Đến thành phố Quế Lâm, đoàn tham quan, khảo sát Văn phòng Bát Lộ Quân - nơi Bác Hồ (lấy bí danh Hồ Quang) từng ở và làm việc bí mật trong các năm 1939 - 1940, tổ chức các lớp huấn luyện cán bộ và chuẩn bị lực lượng cho cách mạng Việt Nam; Tòa soạn Cứu Vong Nhật Báo, tại số 12 đường Thái Bình - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh (với bút danh Bình Sơn) gửi bài viết vào cuối năm 1940. Đây là dấu ấn quan trọng trong sự nghiệp báo chí của Người, góp phần ủng hộ cuộc đấu tranh chống phát xít Nhật và chuẩn bị cho cách mạng Việt Nam.

Thăm Nhà Kỷ niệm các trường học Việt Nam tại Đại học Sư phạm Quảng Tây - nơi lưu giữ các tư liệu về sự hỗ trợ của Quảng Tây đối với Việt Nam. Giai đoạn 1950 - 1970 (thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ) theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và được sự đồng ý của Nhà nước Trung Quốc, một số trường học của Việt Nam đã chuyển sang giảng dạy tại Quảng Tây. Các trường này đã đào tạo hơn 10.000 cán bộ ưu tú cho nước Việt Nam, góp phần quan trọng vào sự nghiệp kháng chiến, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, đồng thời, là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Tại thành phố Nam Ninh, đoàn khảo sát Trường Dục Tài Nam Ninh (khu Tây - Đại học Quảng Tây) - cơ sở đào tạo nhân tài lớn nhất của Việt Nam ở nước ngoài trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp. Trong 7 năm (1951 - 1958), trường đã đào tạo khoảng 7.000 học sinh Việt Nam, trong đó nhiều cựu học sinh sau này trở thành các nhà khoa học, nhà văn, dịch giả, nhạc sĩ..., cán bộ chủ chốt trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Trường là minh chứng cho sự hợp tác chân thành của nhân dân hai nước, gắn kết tình hữu nghị thắm thiết của hai nước Việt - Trung.

Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh và Văn phòng UBND tỉnh Cao Bằng tặng quà Nhà kỷ niệm các trường học Việt Nam tại Đại học Sư phạm Quảng Tây, thành phố Quế Lâm. (Ảnh Thanh Loan)

Chuyến công tác làm cơ sở khoa học, thực tiễn, thu thập thông tin, tư liệu để phục vụ xây dựng tuyến du lịch đỏ quốc tế “Hành trình theo chân Bác Hồ” kết nối từ Pác Bó, Cao Bằng (Việt Nam) đến các địa danh cách mạng gắn liền với thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động tại Quảng Tây (Trung Quốc). Trao đổi, học tập kinh nghiệm trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích cách mạng; quản lý, vận hành các điểm du lịch đỏ và tổ chức các hoạt động giao lưu nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Đây là hoạt động cụ thể thực hiện Đề án số 01-ĐA/TU ngày 4/12/2025 của Tỉnh ủy về tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước lãnh đạo cách mạng Việt Nam (28/1/1941 - 28/1/2026).

Qua đó, nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về giá trị lịch sử và văn hóa, cũng như khẳng định những cống hiến vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc; góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh trong thời gian tới; đồng thời củng cố quan hệ hữu nghị Việt - Trung, tăng cường hợp tác du lịch, văn hóa, thúc đẩy giao lưu nhân dân và phát triển bền vững khu vực biên giới.

Đoàn công tác của tỉnh chụp hình lưu niệm tại Trường Đại học Quảng Tây - nơi đặt Trường Dục Tài Nam Ninh giai đoạn 1951 - 1958.

Với Cao Bằng, nơi khởi nguồn của cách mạng Việt Nam, việc quản lý, bảo vệ đường biên giới dài, địa hình hiểm trở với 634 cột mốc được cắm dọc tuyến biên giới Cao Bằng trên tổng số 1.971 cột mốc trên toàn tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc là hết sức khó khăn, vất vả. Nhưng chính nơi đây, cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng đã biết phát huy “thế mạnh cột mốc” của tỉnh nhà, chuyển hóa tình yêu nước, truyền thống cách mạng và tinh thần xung kích, tình nguyện của mỗi người dân thành “thế mạnh cột mốc lòng dân”. Để từ đây, phong trào toàn dân tham gia bảo vệ đường biên, mốc giới đã lan tỏa khắp cả nước, trở thành phong trào hành động trên khắp mọi miền của Tổ quốc bằng việc ban hành Chỉ thị số 01/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới.

Sở hữu nhiều cột mốc đặc biệt, đã trở thành "địa chỉ đỏ" trong giáo dục truyền thống cách mạng, danh thắng vùng biên và đôi khi chỉ là những cột mốc bình dị được người dân trân quý như gia tài của dòng họ, gia đình mình. Tiêu biểu nhất, có lẽ là cặp cột mốc trên đỉnh núi thuộc địa bàn xã Trường Hà, huyện Hà Quảng. Cột mốc 108 mang ý nghĩa lịch sử đánh dấu nơi Bác Hồ trở về Tổ quốc sau bao năm bôn ba tìm đường cứu nước là một phiến đá hình chữ nhật cao khoảng 1m, bề ngang chừng 8 tấc. Cách đó khoảng 5m là cột mốc 674 làm bằng đá hoa cương được cắm vào năm 2001 mang ý nghĩa pháp lý phân định biên giới hai nước.

Dưới chân mốc, Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó ngày nào cũng có những đoàn khách từ cả nước về tham quan và thắp hương tưởng nhớ Bác Hồ, tưởng nhớ những chiến sĩ cộng sản đã xả thân vì độc lập, tự do của dân tộc. Điều đặc biệt là nếu bạn đã đến mốc 108, phóng tầm mắt về con đường dẫn lên cột mốc phía nước bạn sẽ có thể thấy được một ngôi đình khá to có tên "Đình Hồ Chí Minh". Sân đình có bức phù điêu đá được những người thợ lành nghề tạo tác thành bức tranh mô tả hình ảnh ngày Bác Hồ cùng các đồng chí về nước. Dòng chữ bằng tiếng Việt được đục ngay ngắn: “Năm 1911, Hồ Chí Minh rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước. Ngày 28 tháng 1 năm 1941, Hồ Chí Minh và những chiến hữu của Người từ cột mốc biên giới số 108 về nước”.

Cao Bằng - Tự hào nơi khởi nguồn thời đại Hồ Chí Minh

85 năm qua (ngày 28/1/1941 - 28/1/2026), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt qua núi rừng biên cương, đặt bước chân đầu tiên trở về Tổ quốc tại xóm Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng - một dấu mốc lịch sử mở ra bước ngoặt căn bản cho cách mạng Việt Nam.

Đoàn công tác số 2 thăm quan Khu di tích Mạch Ma, nằm sát biên giới Việt - Trung.

Đó không chỉ là cuộc trở về của người con xa Tổ quốc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, mà còn là sự trở về của ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lê-nin đã được tôi luyện qua thực tiễn đấu tranh quốc tế, sẵn sàng soi đường cho dân tộc Việt Nam thoát khỏi đêm dài nô lệ. Từ hang Pác Bó, suối Lê-nin, núi Các Mác, những quyết sách chiến lược mang tầm vóc thời đại được hình thành, kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng độc lập của toàn dân tộc. Chính từ nơi đây, thời đại Hồ Chí Minh được khởi nguồn - thời đại của độc lập dân tộc, tự do, tự lực tự cường và niềm tin sắt son vào sức mạnh đoàn kết nhân dân, đưa lịch sử Việt Nam sang trang mới rạng rỡ.

Đoàn công tác số 2 liên ngành tỉnh Cao Bằng tiếp tục khảo sát địa danh tại cộc mốc 108

Sự lựa chọn của Người không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của một tầm nhìn chiến lược sâu sắc. Cao Bằng hội tụ những điều kiện đặc biệt: Cao Bằng có phong trào cách mạng phát triển sớm; đồng bào các dân tộc giàu lòng yêu nước; địa hình hiểm trở, thuận lợi cho xây dựng căn cứ lâu dài; có tuyến giao thông quốc tế để liên lạc với phong trào cách mạng thế giới. Quan trọng hơn cả, đây là nơi nhân dân sẵn sàng che chở, nuôi dưỡng cách mạng bằng cả tấm lòng thủy chung, son sắt.

Tại Pác Bó (xã Trường Hà), tuy thực dân Pháp và bè lũ phong kiến tay sai kiểm soát, lùng sục gắt gao nhưng Người và các đồng chí cán bộ cách mạng luôn được đồng bào các dân tộc Cao Bằng hết mực thủy chung, chở che, đùm bọc bảo vệ an toàn. Người chọn hang đá làm nơi ở, bàn đá bên suối làm nơi làm việc, ăn cháo bẹ rau măng do đồng bào nấu cho, uống nước suối đầu nguồn nuôi chí lớn. Nhưng chính trong mọi gian nguy, cuộc sống cách mạng đầy gian khổ ấy, một tầm vóc chiến lược vĩ đại của Người đã triển khai hình thành. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc không chỉ là nhà cách mạng trở về nước, mà là lãnh tụ đã hội đủ trí tuệ, bản lĩnh, kinh nghiệm quốc tế và niềm tin tuyệt đối vào nhân dân.

Cuộc trở về của Người ngày 28/1/1941 vì thế không chỉ mở ra một giai đoạn mới của cách mạng Việt Nam, mà còn đặt viên gạch đầu tiên mở ra thời đại Hồ Chí Minh - thời đại mà dân tộc Việt Nam từ thân phận nô lệ đứng lên làm chủ vận mệnh của mình.

Giai đoạn 1941 - 1945 tại Cao Bằng là quãng thời gian đặc biệt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Tại đây, Người đã trực tiếp lãnh đạo, tổ chức và định hình bốn sáng lập lớn, tạo nền tảng quyết định cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945, mở ra thời đại Hồ Chí Minh.

Nhóm PV