Hành trình trở về cội nguồn Trúc Lâm

Lễ khai hội Xuân Ngọa Vân 2026 diễn ra hôm nay, ngày 25.2

Đây là một nghi lễ đầu xuân và là khoảnh khắc đánh thức mạch nguồn tinh thần đã chảy xuyên qua hơn 7 thế kỷ lịch sử dân tộc.

Không gian linh thiêng giữa miền di sản thế giới

Ngọa Vân thuộc Quần thể di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn Kiếp Bạc, trong đó nơi đây giữ một vị trí đặc biệt: Chốn Tổ, nơi kết thúc trọn vẹn hành trình tu hành và nhập niết bàn của vua Trần Nhân Tông - vị minh quân hai lần lãnh đạo kháng chiến chống Nguyên Mông thắng lợi, rồi khoác áo nâu sồng, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, đặt nền móng cho một dòng thiền thuần Việt.

Ở Ngọa Vân, lịch sử và tâm linh không tách rời nhau. Năm 1308, tại chính nơi này, Phật Hoàng an nhiên thị tịch. Sự kiện ấy là dấu mốc quan trọng của một bậc tu hành đắc đạo và là biểu tượng của một triết lý lớn: “nhập thế”. Đạo không đứng ngoài cuộc đời. Người tu không trốn tránh trách nhiệm công dân. Lòng yêu nước, ý thức cộng đồng và sự giác ngộ nội tâm cùng hiện diện trong một con người.

Ngọa Vân được mệnh danh là thánh địa của Thiền phái Trúc Lâm. Tháng 7.2025, Am, Chùa Ngọa Vân được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới thuộc Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn Kiếp Bạc.

Sự ghi nhận này khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của hệ thống di tích gắn với tư tưởng Trúc Lâm - một đóng góp độc đáo của Việt Nam vào di sản tư tưởng nhân loại.

Biểu tượng thiêng liêng nhất tại đây là Phật Hoàng Tháp, nơi lưu giữ xá lị của Ngài đúng tại vị trí tu tập năm xưa.

Tháp do Thiền sư Pháp Loa khởi dựng, đến năm 1707 được Thiền sư Đức Hưng trùng tu bằng đá và vẫn uy nghi trên đỉnh Bảo Đài giữa mây ngàn gió núi.

Những tượng voi, ngựa đá rêu phong đứng lặng trước tháp gợi nhắc uy nghi của một triều đại, nhắc nhớ tinh thần nhập thế khi một bậc quân vương bước vào cửa thiền mà không đoạn tuyệt với vận mệnh đất nước.

Hành hương về Ngọa Vân là hành trình trở về nơi hoàn tất một kiếp nhân sinh vĩ đại. Ở đó, người ta không tìm kiếm phép màu, mà tìm lại bản lĩnh và trí tuệ của một con người đã sống trọn vẹn cả hai vai trò: minh quân và thiền sư.

Am Ngọa Vân, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông hóa Phật

Mở hội trong chiều sâu nghi lễ

Theo kế hoạch, chương trình khai hội Xuân Ngọa Vân năm 2026 được tổ chức với đầy đủ nghi lễ truyền thống và hoạt động văn hóa đặc sắc: Rước lễ trang nghiêm, chương trình nghệ thuật chào mừng, lễ niệm Phật cầu an, phát biểu khai hội, gióng trống, thỉnh chuông mở hội, dâng hương tưởng niệm Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông, cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian và liên hoan đàn hát dân ca…

Lễ khai hội năm nay diễn ra tại Nhà Trúc, không gian đặc biệt của Làng thiền Ngọa Vân, với trống khai hội, lễ cầu Quốc thái dân an, dâng hương tại Am - Chùa Ngọa Vân.

Những tiết mục múa sư - lân - rồng, hợp xướng “Ngọa Vân Ca”, ca nhạc và ngâm thơ tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa giàu sinh khí văn hóa.

Điểm nhấn của buổi lễ là nghi thức cầu Quốc thái dân an, gửi gắm ước nguyện bình an, thịnh vượng cho đất nước và mỗi gia đình trong năm Bính Ngọ 2026.

Trong truyền thống Trúc Lâm, cầu an không phải là lời xin ban phát tài lộc, mà là lời tự nhắc mình sống thiện lành, phụng sự cộng đồng.

Đặc biệt, thời điểm khai hội vào mùng 9 tháng Giêng mang ý nghĩa “Tiền nhất nhật” (đi trước một ngày) so với lễ hội Xuân Yên Tử.

Đây là cách người xưa thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Trước khi bước vào mùa lễ hội lớn của vùng non thiêng, Nhân dân và Phật tử dâng lễ tại Ngọa Vân như một lời thưa gửi tới Đức Phật Hoàng và các bậc tiền nhân. Trình tự ấy làm nên chiều sâu tâm linh cho hành trình du xuân đầu năm.

Sau Ngọa Vân là Lễ khai hội Xuân Yên Tử (mùng 10 tháng Giêng) và Lễ khai hội Thái Miếu (ngày 18 tháng Giêng), tạo thành chuỗi lễ hội trong quần thể di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn Kiếp Bạc

Nhịp điệu ấy vừa thiêng liêng vừa phấn chấn, mở ra một mùa xuân gắn kết ký ức lịch sử với đời sống đương đại.

Lễ hội Xuân Ngọa Vân là hoạt động văn hóa mang giá trị nhân văn sâu sắc, với ý nghĩa hướng về cội nguồn, tôn vinh Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông cùng những giá trị tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm

Di sản sống và triết lý “Đạo giữa đời”

Điều làm nên sức sống bền bỉ của Ngọa Vân không phải chỉ có tháp cổ hay sắc đào rừng nở rộ bên sườn núi. Quan trọng hơn là sự hiện diện của một triết lý vẫn còn nguyên giá trị.

Thiền phái Trúc Lâm không chủ trương xa lánh thế sự. Tư tưởng của Phật Hoàng khuyến khích con người tu dưỡng nội tâm để phụng sự xã hội. Lòng yêu nước, trách nhiệm với cộng đồng, sự tỉnh thức cá nhân…, tất cả hòa quyện trong một hệ giá trị.

Trong không gian mây trời mênh mang và tiếng chuông ngân vọng, hoạt động Thiền trà tại Nhà Trúc trở thành điểm nhấn mang màu sắc chữa lành. Ở đó, sự tĩnh tại không phải để xa lánh nhịp sống hiện đại, mà để chuẩn bị một tâm thế sáng suốt khi trở lại với đời sống thường nhật.

Sự kiện do Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh và Công ty Cổ phần Du lịch Văn hóa Ngọa Vân - Yên Tử phối hợp tổ chức.

Từ góc độ bảo tồn và phát huy giá trị di sản, lễ khai hội đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tham quan, trải nghiệm văn hóa của Nhân dân và du khách. Đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa tâm linh, một thế mạnh đặc trưng của tỉnh Quảng Ninh.

Song giá trị lớn hơn nằm ở chiều sâu tinh thần. Giữa nhịp sống nhiều biến động, hành trình về Ngọa Vân đầu xuân giống như một khoảng lặng cần thiết. Ở đó, mỗi người có thể đối diện với chính mình, lắng nghe tiếng vọng của lịch sử, cảm nhận hào khí và trí tuệ hun đúc qua nhiều thế kỷ.

Khai hội Xuân Ngọa Vân 2026 mở đầu một mùa lễ hội và cũng là sự tiếp nối của một truyền thống tư tưởng độc đáo, nơi Đạo và Đời gặp nhau trong tinh thần nhập thế. Và chính trong sự gặp gỡ ấy, di sản trở thành nguồn lực nội sinh, nâng đỡ hiện tại và soi sáng tương lai.

MẪN HOA; ảnh: NGUYỄN THƠM