Hành trình trở về gian nan của người nghiện ma túy

Chỉ còn vài ngày nữa, Tết Bính Ngọ mang mùa xuân tới mọi nhà. Phía sau cánh cổng của Trung tâm Cai nghiện số 2 tỉnh Thanh Hóa lại là một câu chuyện khác. Những con người từng quay cuồng với ma túy, mỗi ngày phải bước vào cuộc chiến cam go với ma lực của “cái chết trắng”.

Hành trình cai nghiện đầy cam go, phải vượt qua chính mình

Trong không gian khép kín, trật tự và lặng lẽ, 202 học viên (trong đó có 139 học viên cai nghiện bắt buộc và 63 học viên cai nghiện tự nguyện) đang điều trị, cải tạo hành vi. Mỗi người đều mang theo hy vọng tìm lại chính mình sau những năm tháng lầm lỡ vì ma túy.

Phần lớn học viên tại trung tâm đến từ các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, không ít người là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong các học viên ở đây có người từng là cán bộ y tế, giáo viên, công chức, cũng có người gắn bó cả đời với nương rẫy, lao động tự do. Nhưng, khi bước qua cánh cổng Trung tâm, mọi danh xưng, nghề nghiệp đều khép lại, nhường chỗ cho hành trình cai nghiện.

Ở khu vườn rau phía trước khu nhà điều trị, một học viên dáng người gầy gò đang lặng lẽ cúi xuống nhổ cỏ. Ít ai biết rằng, người đàn ông ấy từng khoác áo blouse trắng. Cán bộ quản lý giới thiệu đó là anh N.V.T. (SN 1977), từng công tác trong ngành y tế.

Mỗi học viên phải tự vượt qua cám dỗ của ma túy

Nhớ lại những năm tháng đã đánh mất thanh xuân, đánh mất sự tự trọng của bản thân, mất gia đình, giọng anh T. càng trầm xuống. “Tôi vào đây cai nghiện lần thứ hai. Lần đầu 24 tháng, rời trung tâm năm 2022. Lần này 12 tháng, phải quyết tâm làm lại".

Theo lời kể, anh T. từng học y sĩ tại Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa, sau đó công tác tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quan Hóa. Năm 2005, anh bắt đầu sử dụng ma túy. Hai năm sau, anh tiếp tục theo học bác sĩ tại Đại học Y Thái Bình, nhưng đến năm 2011 phải bỏ dở. Con đường học hành và sự nghiệp đang rộng mở từ bước vào những ngày dài lê thê thảm hại.

“Hệ lụy của ma túy không gì so sánh được. Nó làm mình mất hết: công việc, sức khỏe, tiền bạc, danh dự. Nếu cuộc sống bình thường, con cái đã không thiếu thốn gì. Giờ vợ con chịu thiệt thòi vì tôi. Nhìn vào đứa con trai đang học tại Trường Đại học Dược Hà Nội mà vừa thấy xấu hổ vừa là động lực để tôi vượt qua thời khắc cam go đấu tranh thoát ra khỏi cám dỗ của cơn nghiện ”, anh T. nghẹn giọng.

Hành trình cai nghiện cần sự chung tay của nhiều đơn vị, gia đình, bạn bè

Còn với anh H.N.S. (SN 1984) đang trong lần cai nghiện thứ ba. Trước đó, anh từng là giảng viên hợp đồng tại Trường Đại học Lâm nghiệp. Do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, anh xin nghỉ việc, trở về quê Thanh Hóa sinh sống.

Tại quê nhà, trong quá trình đi làm kiếm sống, anh giao du với một số thanh niên ăn chơi. Cú sốc bị bạn gái chia tay khiến anh dần sa vào rượu chè, tụ tập, rồi đi đến sử dụng heroin.

Những ngày đầu, mức sử dụng chỉ khoảng 30-50 nghìn đồng mỗi ngày, sau đó tăng dần lên 100 nghìn đồng/ngày. Số tiền này anh có được từ lao động tự do. Năm 2019, anh S. bắt đầu bước vào lần cai nghiện đầu tiên.

Theo lời anh S., điều khiến anh nhiều lần tái nghiện không chỉ là cơn thèm thuốc, mà còn là những rào cản khi trở về cộng đồng. “Sau khi rời trung tâm, tôi bị xa lánh, kỳ thị. Không có việc làm, càng ngày càng tự ti, rồi lại không làm chủ được bản thân”, anh nói.

Đến lần cai nghiện thứ ba này, anh S. cho biết, chỉ còn khoảng ba tháng nữa là hoàn thành quá trình điều trị. “Đến bây giờ tôi mới thực sự cảm thấy ân hận. Tôi chỉ mong lần này có thể vượt qua được chính mình, làm lại cuộc đời, trở thành người có ích”, anh chia sẻ.

Cô Phạm Thị Nghị, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Quan Hóa, Hội thẩm nhân dân khu vực 13, đồng thời là giáo viên dạy kỹ năng sống, cho biết qua thực tế tham gia xét xử, nhiều trường hợp tái nghiện, tái phạm bắt nguồn từ những khủng hoảng tâm lý sau cai, khi người trong cuộc không đủ bản lĩnh đối diện với áp lực cuộc sống.

Từ đó, cô đã đề xuất với Trưởng cơ sở mở các lớp kỹ năng sống miễn phí, giúp học viên nhận diện giá trị bản thân, kiểm soát cảm xúc và chủ động từ chối những tác động tiêu cực khi tái hòa nhập cộng đồng.

Thiếu tá Lê Đình Hòa, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa cho rằng, nghiện ma túy không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Đây là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố như thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng sống, tâm lý buông xuôi, gia đình thiếu quan tâm và môi trường xã hội phức tạp. Nhiều học viên chia sẻ, ban đầu chỉ thử cho biết, nhưng dần dần mất kiểm soát hoàn toàn.

Trong vòng xoay chóng mặt của cuộc sống hiện đại, nguy cơ tái nghiện rất cao. Khi còn ở cơ sở, học viên được quản lý chặt chẽ, sinh hoạt có nề nếp. Tuy nhiên, khi trở về cộng đồng, nếu gia đình chưa thực sự dang tay đón nhận, không có việc làm ổn định, vẫn phải đối diện với môi trường cũ, bạn nghiện và sự đơn độc rất dễ ngã lần nữa.

Hiện nay, cơ sở được chuyển giao về lực lượng Công an quản lý, tính kỷ cương, nền nếp và sự đồng bộ trong công tác quản lý được nâng lên rõ rệt. Việc tổ chức lực lượng, phân công trách nhiệm, duy trì chế độ trực ban, tuần tra, kiểm soát nội vụ được thực hiện chặt chẽ, góp phần bảo đảm an ninh, an toàn và xây dựng môi trường cai nghiện ổn định.

Bên cạnh đó, cơ sở đặc biệt chú trọng công tác giáo dục, cảm hóa học viên thông qua các lớp kỹ năng sống, giúp họ học cách kiểm soát cảm xúc, vượt qua cơn thèm nhớ, rèn luyện kỹ năng từ chối, giao tiếp và lập kế hoạch cho cuộc sống sau cai. Qua quá trình này, nhiều học viên dần thay đổi từ nhận thức đến hành vi, biết trân trọng bản thân, có trách nhiệm với gia đình và tin rằng mình vẫn còn cơ hội làm lại cuộc đời.

Cai nghiện không chỉ là cắt cơn, giải độc, mà quan trọng hơn là giúp con người thay đổi cách nghĩ, cách sống. Trong hành trình ấy cần sự tiếp sức của người thân, gia đình, bạn bè và cả xã hội.

Thanh Phương