Hành trình về nhà - đất Mẹ gọi tên Anh: Bài 1: Những kỷ vật thiêng liêng

Mỗi di vật là một mảnh ghép để tìm lại danh tính cho người nằm xuống. Có mảnh ghép tìm được đúng chỗ chỉ sau vài ngày, có mảnh ghép vẫn đang chờ để đưa các anh trở về với vòng tay gia đình.

Sáng 31/7/2026, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tri Tôn (tỉnh An Giang), Đội lấy mẫu số 1 thuộc Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đang tỉ mỉ bóc từng lớp đất quanh phần mộ số 531, khu A, lô 05, hàng 11, mã định danh 910040031, để lấy mẫu sinh phẩm ADN. Giữa lớp đất đã bám chặt hơn nửa thế kỷ, một tấm thẻ kim loại nhỏ, ngả màu thời gian, lộ ra dưới tay các cán bộ, chiến sĩ. Gạt lớp bụi đất cuối cùng, những dòng chữ dập nổi hiện lên rõ ràng: “Nguyễn Văn Thuần - Long Thành, Yên Thành, Nghệ An, hy sinh ngày 16/02/1973”.

MANG LẠI NIỀM HY VỌNG ĐOÀN TỤ

Ngay sau khi phát hiện, tấm thẻ được lập biên bản, niêm phong bảo quản nguyên trạng; mẫu sinh phẩm ADN cũng được trích xuất đúng quy chuẩn kỹ thuật. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh An Giang lập tức chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát hồ sơ lưu trữ, đối chiếu dữ liệu quản lý Liệt sĩ, đồng thời liên lạc với chính quyền xã Long Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An trước đây để tìm kiếm thân nhân. Không phải chờ đợi lâu, tại quê nhà Nghệ An, tin tức đến với gia đình chỉ trong vài ngày. Ông Nguyễn Văn Phúc, 61 tuổi, em trai Liệt sĩ Nguyễn Văn Thuần, nhận tin trong sự rưng rưng khó tả. Hơn nửa thế kỷ không một dòng tin tức về người anh trai, tin báo về tấm thẻ kim loại đến với ông như một điều không dám tin là thật. Theo ông Phúc, gia đình chỉ mong sao kết quả giám định chính xác là anh của ông. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh An Giang đang tập trung chỉ đạo các bộ phận khẩn trương phối hợp cơ quan chức năng, gia đình để lấy mẫu đối chứng từ thân nhân, tiến hành giám định ADN theo đúng quy định, với mục tiêu hoàn thành trong thời gian sớm nhất. Nếu kết quả trùng khớp, Liệt sĩ Nguyễn Văn Thuần sẽ chính thức được trả lại danh tính, khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài hơn 50 năm.

Đến giữa tháng 8/2026, lực lượng chức năng đã quy tập được gần 300 bộ hài cốt Liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, TPHCM

Trường hợp của Liệt sĩ Nguyễn Văn Thuần là một sự may mắn. Hàng nghìn phần mộ Liệt sĩ đã được khai quật để lấy mẫu ADN trong những tháng qua, nhưng việc phát hiện một di vật còn

nguyên vẹn, lưu giữ trọn vẹn thông tin từ họ tên, quê quán đến ngày hy sinh, là trường hợp khá hiếm hoi. Phần lớn thời gian, những gì còn sót lại dưới lòng đất chỉ là những mảnh vỡ rời rạc: một chiếc bút đã gỉ, một tấm ảnh hay giấy tờ đã nhòe, một dòng chữ khắc bị mờ không còn đọc trọn được nữa.

Riêng tại An Giang, tính đến đầu tháng 8/2026, toàn tỉnh đã triển khai lấy mẫu tại 7 Nghĩa trang Liệt sĩ, khai quật hơn 1.548 phần mộ, thu được 986 mẫu ADN đạt yêu cầu. Trong số ấy, chỉ có duy nhất một tấm thẻ kim loại ghi trọn vẹn tên và quê quán Liệt sĩ. Với phần lớn các gia đình Liệt sĩ, hành trình tìm lại người thân không có một “phép màu” trọn vẹn mà là một chuỗi dài của việc ráp nối, đối chiếu, chờ đợi - từng chút một, từng mảnh ghép một.

VÍ DA, BÚT KHẮC TÊN - NHỮNG MẢNH GHÉP ĐANG CHỜ

Ngày 08/8/2026, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Hiệp (xã Phù Mỹ Nam, Gia Lai), Đội Quy tập lấy mẫu số 1 khai quật phần mộ số 20, khu B, hàng 3. Chôn kèm hài cốt là một chiếc ví da đã cũ, hư hỏng một phần, nhưng bên trong vẫn còn giữ được nhiều tấm ảnh: một người lính đội mũ, gương mặt còn khá trẻ; một cô gái; hai đứa trẻ nhỏ đứng cạnh nhau. Những tấm ảnh đã mờ nhòe, xuống cấp theo năm tháng, được cơ quan chức năng ghi nhận và phục dựng lại để làm rõ hơn diện mạo từng người. Cùng trong phần mộ ấy còn có một chiếc bút, một chiếc muỗng nhựa, một lọ nhôm đã mục và

một tấm giấy chứng minh nhân thân mà theo thời gian, các nội dung gần như đã phai mờ, không còn đọc được. Người lính trong tấm ảnh là ai, cô gái và hai đứa trẻ có phải là vợ con anh - chưa ai trả lời được.

Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Ngọc Hồi (xã Bờ Y, Quảng Ngãi) - nơi có hơn 1.400 phần mộ, trong đó hơn 1.000 phần mộ còn chưa xác định được danh tính, mỗi đợt lấy mẫu lại hé ra thêm những mảnh ghép nhỏ. Ngày 11/8/2026, tại một phần mộ được cất bốc từ Lào năm 1995 rồi quy tập về đây - lực lượng chức năng tìm thấy một chiếc bút máy khắc tên “Nguyễn Xuân Hải”, trên thân bút có hình hai chú chim bồ câu, cùng hai cái bấm móng tay và một đoạn dây dù. Thông tin về di vật này đang rất cần sự hỗ trợ của nhân chứng và đồng đội cũ để xác minh. Cũng tại nghĩa trang này, một phần mộ khác được cất bốc từ tỉnh Champasak (Lào) năm 2011 đã tìm thấy hai chiếc bút máy, một chiếc lược nhựa khắc dòng chữ “CHATLET GHUAT” và hai chiếc ví da. Trong một chiếc gương tròn có một ảnh chân dung cỡ 3x4cm đã phai màu, bong tróc gần hết - cơ quan chức năng đã phục dựng lại bức ảnh và đang đối chiếu với kết quả giám định ADN để tìm thân nhân.

Lấy mẫu sinh phẩm ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ tại tỉnh An Giang

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Phước (xã Tây Hồ, Đà Nẵng), khi khai quật phần mộ số 292, lực lượng chức năng phát hiện một bức ảnh người phụ nữ, cùng một chiếc ví, một ít tiền và vài vật dụng cá nhân. Không ai biết người phụ nữ trong ảnh là ai - có thể là vợ, là người yêu, là em gái của người lính nằm dưới lòng đất suốt hơn nửa thế kỷ. Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng đã phát đi lời đề nghị: nếu cựu chiến binh, đồng đội hay người dân nào nhận ra gương mặt ấy, xin hãy lên tiếng. Còn khi khai quật phần mộ số 38 ở Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Thuận (xã Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng), lực lượng chức năng tìm thấy một

chiếc ví cùng hai chai dầu gió. Trong ví có ảnh một chiến sĩ trẻ đội mũ cối, vài tấm ảnh chụp các nữ thanh niên. Với những bức ảnh này, có thể gia đình sẽ nhận ra được người thân của mình. Ở xã Minh Đức, thành phố Đồng Nai, Đội quy tập tìm thấy nhiều hài cốt Liệt sĩ cùng các di vật quan trọng như bút khắc tên “Tiến Quy”, súng, bi đông, lược, ảnh chân dung và ảnh tập thể. Trong một căn hầm, sau khi khai quật, đội đã tìm thấy một chiếc ví bên cạnh hài cốt Liệt sĩ, bên trong có một tấm ảnh tập thể, một tấm ảnh chụp sáu người và một tấm ảnh một cô gái.

Hàng nghìn câu chuyện về di vật của Liệt sĩ đang diễn ra trên khắp đất nước trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ. Tính đến giữa tháng 8/2026, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.631 hài cốt Liệt sĩ, trong đó có 607 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia, cùng 9 mộ Liệt sĩ tập thể; lực lượng chức năng cũng đã lấy mẫu của 265.761 thân nhân Liệt sĩ, phân tích 71.102 mẫu và đồng bộ 66.909 mẫu vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Chiếc bút máy khắc tên “Nguyễn Xuân Hải” ở Nghĩa trang Liệt sĩ Ngọc Hồi (Quảng Ngãi)

Ở Gia Lai, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Đồng Nai - trên khắp dải đất hình chữ S, những đội quy tập vẫn đang cặm cụi từng ngày, đào từng centimet đất, gạn từng hạt cát để tìm kiếm những mảnh ghép nhỏ bé ấy. Có những mảnh ghép sẽ nhanh chóng tìm được đúng chỗ của mình, như trường hợp của Liệt sĩ Nguyễn Văn Thuần. Nhưng cũng có rất nhiều mảnh ghép khác sẽ còn phải chờ đợi lâu hơn nữa - chờ một người nhận ra chiếc bút quen thuộc; chờ một người em, người con, người cháu bước vào phòng lấy mẫu ADN; chờ một bức ảnh phục dựng được chia sẻ đến đúng người đã mong chờ suốt nửa thế kỷ qua.

(Còn tiếp...)