Từ vụ Huấn Hoa Hồng: Giang hồ mạng và bài toán làm sạch không gian số

Theo luật sư Đặng Văn Cường, từ việc Bùi Xuân Huấn (tức Huấn Hoa Hồng) bị khởi tố có thể nhìn rộng hơn về hệ lụy của hiện tượng “giang hồ mạng”. Vấn đề không chỉ nằm ở những dấu hiệu vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh tế, mà còn ở tác động xã hội khi một bộ phận người nổi tiếng trên mạng được xây dựng hình ảnh bằng sự phô trương, phát ngôn gây sốc và những giá trị lệch chuẩn.

Ngày 15/8, Bộ Công an thông tin Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp tố tụng đối với 5 người, gồm Bùi Xuân Huấn, Hoàng Ngọc Cường, Trương Thị Thương, Phạm Thị Ngọc Linh và Kiều Thị Hồng.

Bùi Xuân Huấn bị bắt. Ảnh: Công an cung cấp.

Bùi Xuân Huấn bị bắt tạm giam để điều tra về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” theo khoản 3 Điều 221 Bộ luật Hình sự. Cơ quan điều tra sau đó bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với Huấn về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Theo luật sư Đặng Văn Cường, Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP Hà Nội), việc cơ quan điều tra khởi tố vụ án cho thấy đã có căn cứ ban đầu để xác định dấu hiệu tội phạm theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng khởi tố, bắt tạm giam hay truy tố không đồng nghĩa với việc một người đã bị xác định có tội. Việc một người có phạm tội hay không phải được chứng minh thông qua quá trình điều tra, truy tố, xét xử và chỉ được khẳng định bằng bản án có hiệu lực pháp luật.

Đối với cáo buộc “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, cơ quan tố tụng phải chứng minh đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, trong đó có hành vi dùng thủ đoạn gian dối để người khác tin tưởng, giao tài sản và từ đó dẫn đến việc chiếm đoạt.

Tương tự, đối với tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, cơ quan điều tra cần làm rõ hành vi vi phạm cụ thể, hậu quả xảy ra, mối quan hệ giữa hành vi và hậu quả cũng như vai trò, lỗi của từng cá nhân liên quan.

Việc nhiều người cùng bị khởi tố cũng không mặc nhiên đồng nghĩa tất cả đều có cùng vai trò hoặc cùng chịu trách nhiệm về mọi hành vi trong vụ án. Cơ quan tố tụng phải cá thể hóa trách nhiệm của từng người, xác định rõ hành vi, mức độ tham gia và lỗi của từng bị can.

Từ góc độ xã hội, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng điều đáng quan tâm hơn từ vụ việc này là hệ sinh thái “giang hồ mạng” đã tồn tại trong thời gian dài trên các nền tảng số.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường.

Những nhân vật này thường thu hút sự chú ý bằng hình ảnh mạnh, phát ngôn gây sốc, lối sống phô trương, khoe tài sản hoặc những nội dung tạo tranh luận. Khi lượng người theo dõi đủ lớn, sự nổi tiếng có thể được chuyển hóa thành lợi ích kinh tế thông qua kinh doanh, quảng cáo, bán hàng hoặc các hoạt động khác.

Đây chính là điểm cần được nhìn nhận dưới góc độ quản lý xã hội: khi sự nổi tiếng trở thành một loại “tài sản”, việc tạo ra sự chú ý bằng mọi giá có thể trở thành động lực thúc đẩy nội dung lệch chuẩn.

Nếu người dùng mạng, đặc biệt là người trẻ, thường xuyên tiếp xúc với những hình ảnh coi trọng tiền bạc, quyền lực, sự nổi tiếng nhưng xem nhẹ lao động, tri thức và pháp luật, hệ quả lâu dài có thể là sự thay đổi lệch lạc trong quan niệm về thành công.

Tuy nhiên, cũng cần tránh cách nhìn cực đoan rằng mọi người nổi tiếng trên mạng đều là “giang hồ mạng” hoặc mọi nội dung gây tranh cãi đều là hành vi vi phạm pháp luật. Ranh giới cần được xác định bằng hành vi cụ thể, mức độ ảnh hưởng và quy định pháp luật hiện hành.

Theo luật sư Đặng Văn Cường, việc xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng cần được thực hiện đồng bộ, từ xử phạt hành chính, yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm, hạn chế hoặc xử lý tài khoản theo quy định của nền tảng và pháp luật, đến truy thu nghĩa vụ tài chính, xử lý tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự khi đủ căn cứ.

Đề xuất nghiên cứu cơ chế quản lý người có ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng là vấn đề đáng được thảo luận. Tuy nhiên, nếu đặt vấn đề theo hướng “phong sát”, cần đặc biệt thận trọng.

Bởi trong một Nhà nước pháp quyền, việc hạn chế quyền của một cá nhân không thể chỉ dựa trên đánh giá rằng người đó có hình ảnh xấu, phát ngôn phản cảm hay bị dư luận phản đối. Mọi biện pháp hạn chế quyền, xử phạt hay cấm hoạt động phải có căn cứ pháp luật, tiêu chí rõ ràng, quy trình minh bạch và cơ chế để người bị áp dụng được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Nói cách khác, làm sạch không gian mạng không có nghĩa là tạo ra một “vùng cấm” đối với những người có quan điểm khác biệt; mà phải là thiết lập một chuẩn mực rõ ràng: tự do biểu đạt được tôn trọng, nhưng hành vi vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm tương xứng.

Vụ việc liên quan đến Bùi Xuân Huấn, ở góc độ rộng hơn, đặt ra một thông điệp đáng chú ý: mạng xã hội không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật.

Lượng người theo dõi lớn không tạo ra “quyền miễn trừ”. Sự nổi tiếng cũng không thể thay thế cho nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Nhưng ngược lại, việc một người bị khởi tố cũng không nên trở thành lý do để xã hội kết luận trước khi cơ quan tố tụng hoàn tất quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

Bài học ở đây không chỉ dành cho những người đang hoạt động trên mạng xã hội, mà còn dành cho chính cộng đồng người dùng: đừng biến lượt xem thành thước đo của giá trị; đừng biến sự nổi tiếng thành bằng chứng của thành công; và càng không nên coi những hành vi lệch chuẩn là một con đường tắt để đạt được tiền bạc hay danh tiếng.

Một không gian mạng lành mạnh không chỉ được tạo nên bằng việc xử lý những tài khoản vi phạm, mà còn bắt đầu từ việc người dùng không tiếp tay cho những nội dung độc hại bằng lượt xem, lượt chia sẻ và sự cổ vũ của mình.

Mời quý độc giả xem video: Xích lô điện tung hoành phố cổ Hà Nội.