Hành trình vươn lên trên vùng đất bom mìn của 2 xã miền Trung

Một góc xã Bắc Trạch nhìn từ trên cao. Ảnh: Địa phương cung cấp

Nằm ở vị trí đặc biệt trên dải đất miền Trung, Bắc Trạch và Hoàn Lão từng là một mắt xích quan trọng trên tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Chính vai trò “tọa độ lửa” ấy đã khiến vùng đất này hứng chịu mật độ bom đạn dày đặc, để lại hậu quả nặng nề kéo dài đến tận hôm nay.

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, Bắc Trạch và Hoàn Lão thuộc nhóm địa phương chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất của tỉnh Quảng Bình trước đây, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Những quả bom chưa nổ không chỉ nằm lộ thiên mà còn ẩn sâu dưới lòng đất, len lỏi từ đồng bằng ven biển đến vùng đồi núi, tạo nên mối nguy hiểm âm thầm nhưng thường trực đối với đời sống người dân.

Điều đáng lo ngại là, dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, bom mìn vẫn tiếp tục được phát hiện với kích thước lớn, có sức công phá mạnh, ngay gần khu dân cư. Những phát hiện như vậy không chỉ gợi lại ký ức đau thương mà còn nhắc nhở về thực trạng ô nhiễm chưa thể khắc phục triệt để. Trên những cánh đồng, trong từng khu rừng hay dưới lớp cát ven biển, nguy cơ vẫn hiện hữu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, sinh kế và an toàn của người dân.

Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự vào cuộc của chính quyền các cấp, các tổ chức quốc tế và các hội đoàn, công tác rà phá bom mìn đã được đẩy mạnh. Nhiều diện tích đất đã được làm sạch và bàn giao lại cho người dân sản xuất.

Song song với đó, các chính sách hỗ trợ nạn nhân bom mìn cũng được chú trọng, giúp họ ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng. Chính những nỗ lực này đã tạo nền tảng quan trọng để hai địa phương từng bước phục hồi và phát triển.

Chị Nguyễn Thị Thanh Hồng, Chi hội trưởng Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Quảng Trị 2, cho biết trong giai đoạn 2017–2025, cùng với sự đồng hành của chính quyền địa phương, chi hội đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm giúp nạn nhân ổn định cuộc sống.

Thông qua các mô hình sinh kế như chăn nuôi bò sinh sản, cơ khí, làm hương, hàng chục hộ gia đình đã có thu nhập ổn định, từng bước vươn lên thoát nghèo. Trong đó, mô hình nuôi bò được đánh giá mang lại hiệu quả bền vững, giúp nhiều hộ tích lũy tài sản.

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ xây dựng nhà ở cho các hộ khó khăn cũng góp phần bảo đảm an toàn, tạo điều kiện an cư để người dân yên tâm lao động. Những nỗ lực này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp nạn nhân bom mìn từng bước hòa nhập và phát triển bền vững.

Năm 2025, Bắc Trạch ghi nhận nhiều kết quả nổi bật trong phát triển kinh tế. Tổng giá trị thương mại – dịch vụ – du lịch đạt 502 tỷ đồng, vượt kế hoạch đề ra. Thu nhập bình quân đầu người đạt 72,01 triệu đồng/năm, đưa địa phương tiệm cận nhóm có mức thu nhập cao trong khu vực nông thôn ven biển.

Không chỉ phát triển kinh tế, Bắc Trạch còn đặc biệt quan tâm đến an sinh xã hội. Tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 1,22%, hộ cận nghèo còn 1,98%. Hơn 96% dân số tham gia bảo hiểm y tế. Phong trào xây dựng đời sống văn hóa đạt kết quả cao với 36/37 thôn đạt danh hiệu thôn văn hóa.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Trạch Phan Thanh Hải, trong năm 2026, địa phương sẽ tiếp tục cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng hiện đại, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, khai thác thủy sản bền vững và đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu thu nhập bình quân đạt 75 triệu đồng/người/năm.

Cùng với Bắc Trạch, Hoàn Lão cũng đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Năm 2025, trong điều kiện còn nhiều khó khăn do thiên tai và biến đổi khí hậu, xã vẫn duy trì được đà phát triển ổn định. Tổng sản lượng lương thực đạt 12.251,9 tấn, vượt 115% kế hoạch. Thu nhập bình quân đầu người đạt 60,1 triệu đồng/năm.

Xã Hoàn Lão đang từng bước hoàn thiện cơ sở hạ tầng, hướng tới phát triển bền vững. Ảnh: Địa phương cung cấp

Công tác giảm nghèo đạt kết quả rõ nét. Trong giai đoạn 2021 - 2025, công tác giảm nghèo trên địa bàn đã đạt được những kết quả tích cực và khá toàn diện. Tỷ lệ nghèo đa chiều giảm từ 2,68% năm 2021 xuống còn 1,52% vào cuối năm 2025; riêng tỷ lệ hộ nghèo năm 2025 còn 0,72%, đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân từng bước được cải thiện; các chính sách an sinh xã hội được triển khai đầy đủ, kịp thời và đúng đối tượng.

Để đạt được kết quả này, Hoàn Lão đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ phát triển sản xuất nông nghiệp, đa dạng hóa sinh kế đến huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng. Công tác rà phá bom mìn tiếp tục được chú trọng, giúp mở rộng diện tích đất canh tác an toàn, tạo điều kiện cho người dân yên tâm sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND xã Hoàn Lão Nguyễn Văn Hải cho biết, trong giai đoạn 2022–2024, xã đã tổ chức triển khai các mô hình sinh kế như chăn nuôi lợn thịt, chăn nuôi bò cái lai, chăn nuôi gà thả vườn, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và giúp nhiều hộ dân vươn lên thoát nghèo bền vững.

Đối với nhóm nạn nhân bom mìn, dù không phải tất cả đều thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo, song đây là nhóm đối tượng có hoàn cảnh đặc thù, nhiều trường hợp bị thương tật, suy giảm khả năng lao động, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, việc hỗ trợ sinh kế cho nhóm đối tượng này là hết sức cần thiết, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững tại địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hải, riêng các hoạt động hỗ trợ sinh kế của Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam có ý nghĩa thiết thực cả về kinh tế và xã hội. Thông qua việc khảo sát, lựa chọn đối tượng phù hợp và hỗ trợ các mô hình sinh kể như chăn nuôi, trồng trọt...

"Chương trình đã giúp các hộ gia đình có thêm điều kiện phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống. Đồng thời, góp phần tạo động lực để các đối tượng yếu thế chủ động vươn lên, giảm dần sự phụ thuộc vào chính sách trợ cấp của Nhà nước,” ông Nguyễn Văn Hải chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Chóng, một nạn nhân bom mìn vừa được nhận hỗ trợ sinh kế, cho biết nhờ sự quan tâm, giúp đỡ của chính quyền địa phương và Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam, gia đình bà được hỗ trợ kinh phí mua gà giống về nuôi. "Đây là cơ hội để gia đình tôi có thể cải thiện thu nhập trong thời gian tới."

Tại xã Hoàn Lão, nhiều gia đình nạn nhân bom mìn nhờ được hỗ trợ sinh kế đã thoát nghèo. Có thêm kinh phí và động lực, họ đã mạnh dạn mua thêm giống vịt, ngan về nuôi, đời sống được cải thiện rất nhiều.

Câu chuyện của Bắc Trạch và Hoàn Lão là minh chứng rõ nét cho ý chí vươn lên của con người trên vùng đất từng chịu nhiều đau thương. Từ những cánh đồng đầy bom mìn, hôm nay đã trở thành những vùng sản xuất phủ đầy màu xanh; từ những làng quê nghèo khó, nay đang chuyển mình mạnh mẽ với hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện.

Dù phía trước vẫn còn không ít thách thức, đặc biệt là khối lượng bom mìn chưa được xử lý hết, nhưng với quyết tâm của chính quyền và sự đồng lòng của người dân, hai địa phương này đang khẳng định khát vọng vươn lên, trở thành biểu tượng của nhiều vùng đất đất miền Trung – nơi từng chịu nhiều mất mát nhưng luôn kiên cường hướng tới tương lai.