Hành trình vươn tầm của thể thao Việt Nam

Đội tuyển Taekwondo Việt Nam đoạt Huy chương vàng tại SEA Games 33. (Ảnh: QUYẾT THẮNG)

Từ lời kêu gọi lịch sử đến dấu son thành tích

Cục trưởng Thể dục thể thao Nguyễn Danh Hoàng Việt chia sẻ: “Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục năm 1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh mang tính định hướng quan trọng. Chúng tôi luôn xác định ngoài thể thao thành tích cao, phải đẩy mạnh thể chất, nâng cao sức khỏe, tầm vóc con người Việt Nam”.

Với sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước, phong trào tập luyện thể dục thể thao ngày càng phát triển sâu rộng, tính đến năm 2025, tỷ lệ người dân tập luyện thể dục thể thao thường xuyên trong cả nước đã đạt hơn 38%.

Năm 1962, xạ thủ Trần Oanh (Quân đội) đạt 587 điểm Tại Giải bắn súng quân dụng các nước xã hội chủ nghĩa tổ chức ở Tiệp Khắc, vượt qua kỷ lục thế giới khi ấy là 586 điểm do một xạ thủ Mỹ nắm giữ...

Sau thống nhất đất nước năm 1975, từ chỗ tham gia để học hỏi, thể thao Việt Nam đã vươn lên khẳng định vị thế dẫn đầu khu vực Đông Nam Á và ghi dấu ấn đậm nét trên đấu trường quốc tế mà khởi đầu là SEA Games 22 năm 2003 do nước ta đăng cai lần đầu với thành tích đứng đầu Đông Nam Á.

Khát vọng vươn tầm cũng từng bước được hiện thực hóa với mốc son lịch sử là tấm Huy chương vàng, phá kỷ lục Olympic của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tại Olympic Rio 2016, minh chứng cho khả năng vươn tới đỉnh cao thế giới.

Bên cạnh đó là tấm Huy chương Bạc Olympic đầu tiên của võ sĩ Taekwondo Trần Hiếu Ngân (năm 2000), Huy chương Bạc của lực sĩ cử tạ Hoàng Anh Tuấn (2008). Ở đấu trường châu Á, nhiều VĐV ở các môn điền kinh (Quách Thị Lan, Bùi Thị Thu Thảo), taekwondo (Trần Quang Hạ), rồi đua thuyền, bắn súng… cũng giành Huy chương Vàng.

Tại SEA Games 31, đoàn thể thao Việt Nam dẫn đầu toàn đoàn với số lượng huy chương kỷ lục trong lịch sử và sau đó là SEA Games 32 và 33 tiếp tục duy trì vị thế tốp đầu với những “cô gái vàng” như Bùi Thị Thu Thảo, Nguyễn Thị Huyền, Quách Thị Lan…

Bóng đá - môn thể thao có sức lan tỏa lớn cũng ghi nhận bước phát triển vượt bậc với đỉnh cao là đội tuyển U23 Việt Nam dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Park Hang-seo đã giành ngôi Á quân tại giải U23 châu Á năm 2018 hay kỳ tích dự World Cup 2023 của bóng đá nữ cùng những ngôi vô địch Đông Nam Á của bóng đá nam, nữ trong nhiều năm liên tục, tạo dấu ấn sâu sắc, khơi dậy lòng tự hào và là sợi dây gắn kết tinh thần dân tộc mạnh mẽ.

Khó khăn và thách thức

Sau thành công của Hoàng Xuân Vinh tại Olympic 2016, thể thao Việt Nam chưa có thêm huy chương vàng nào ở sân chơi này.

Theo nhà báo thể thao Nguyễn Lưu, Việt Nam luôn xếp trong tốp 3 hoặc đứng đầu SEA Games, nhưng chỉ ở hàng thứ 6 về thành tích trong 10 quốc gia khu vực khi bước ra đấu trường châu lục và thế giới. 10 năm qua, chúng ta chưa thể giành thêm huy chương Olympic trong khi một số nước trong khu vực lại đều đặn đoạt huy chương thậm chí Huy chương vàng Olympic như Philippines, Malaysia…

Nhà báo Nguyễn Lưu nhấn mạnh: “Chúng ta cần thực hiện một cuộc cách mạng về nhận thức và hành động để cải thiện hình ảnh quốc gia, bởi đó là một phần của chiến lược đối ngoại, khẳng định vị thế và sức mạnh nội sinh của quốc gia”.

Cùng chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Hồng Minh, nguyên Vụ trưởng Thể thao thành tích cao chia sẻ: “Nếu chúng ta không xác định đúng hướng đi và chiến lược đầu tư phát triển thì sẽ bị tụt lại bởi thể thao khu vực, châu lục và thế giới đang phát triển nhanh chóng, cuộc cạnh tranh vươn tầm ngày càng khó khăn, đòi hỏi sự đầu tư đầy đủ, bài bản về cơ sở vật chất, khoa học kỹ thuật và phải có những huấn luyện viên, chuyên gia giỏi”.

Ở môn thể thao được quan tâm nhất là bóng đá, từ “hiện tượng” Park Hang-seo và sau này là Kim Sang-sik, yếu tố chuyên gia nước ngoài khá quan trọng cho thể thao đỉnh cao, song hiện chỉ có các liên đoàn mạnh như bóng đá mới đủ tài chính và cơ chế thuê. Ngoài ra, không ít cơ sở huấn luyện, ứng dụng khoa học chưa đáp ứng yêu cầu hiện đại, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo VĐV.

Huấn luyện viên Mai Đức Chung cho biết: “Mặc dù bóng đá nữ nước ta đã có những thành tích vượt bậc, nhưng giữ vững và nâng cao thành tích còn khó hơn nhiều. Cần phát triển phong trào rộng khắp, từ đó tạo nguồn vận động viên dồi dào, có nền tảng thể lực, tầm vóc và kỹ thuật, đào tạo huấn luyện viên, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện chế độ đãi ngộ, cọ xát quốc tế”…

Giải pháp đột phá và khát vọng vươn tầm

Nhiều năm qua, ngành thể thao đã phối hợp các liên đoàn bộ môn thực hiện chiến lược phát triển thể thao theo hướng chuyên nghiệp hóa với các giải đấu thi đấu thể thao đỉnh cao, vô địch quốc gia, tạo thành những điểm tựa gắn kết và động lực thúc đẩy phong trào tập luyện thể thao cơ sở rộng khắp, đồng thời tăng tính cọ xát, nâng cao thành tích chuyên môn cho các vận động viên.

Bên cạnh các giải bóng đá chuyên nghiệp V.League, có thể kể đến các giải đấu uy tín, thu hút sự quan tâm và tham dự của các vận động viên hàng đầu như Giải vô địch bóng bàn quốc gia Báo Nhân Dân, Giải chạy Báo Hà Nội mới, Giải đua xe đạp Cúp truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh… Cũng từ thực tế, nhiều mô hình câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp đã hình thành và ngày càng phát huy hiệu quả, đóng góp vào sự phát triển và thành tích của thể thao nước nhà.

Một số lĩnh vực như bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, những tiến bộ thời gian qua, có phần góp sức không nhỏ của nhiều cá nhân và câu lạc bộ dám tiên phong đột phá, tạo nên những bứt phá trong cách làm, bắt đầu từ đào tạo trẻ làm nền tảng bền vững, bắt nhịp với các xu hướng chuyên nghiệp hóa, thuê huấn luyện viên ngoại, sử dụng cầu thủ nước ngoài, thậm chí nhập tịch cầu thủ đã và đang phát huy tác dụng. Điều đó cần được nhìn nhận lại, đúc rút kinh nghiệm để từ đó hoàn thiện cơ chế, phát huy hiệu quả để xây dựng một nền thể thao thật sự chuyên nghiệp và hiện đại.

Chiến lược phát triển thể dục thể thao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quyết định số 1189/QĐ-TTg) đã được Thủ tướng phê duyệt cùng các Nghị quyết như Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng đều nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương cho biết: Ngành thể thao đang tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp mang tính đột phá, đặt yếu tố con người ở vị trí trung tâm bằng việc chăm lo toàn diện cho đội ngũ vận động viên, từ chế độ tiền lương, dinh dưỡng, bảo hiểm đến việc thực thi hiệu quả Nghị định số 349/2025/NĐ-CP nhằm bảo đảm sinh kế sau giải nghệ.

Điểm quan trọng là xây dựng hệ thống đào tạo vận động viên trẻ bài bản, phát hiện tài năng từ sớm, kết hợp giữa nhà trường và trung tâm huấn luyện sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tương lai. Phong trào thể dục thể thao quần chúng cũng cần được đẩy mạnh. Song song đó, công tác đầu tư sẽ từng bước chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng đầu tư trọng tâm, trọng điểm, dồn lực cho các nội dung Olympic thế mạnh và xác lập đấu trường ASIAD.

Bên cạnh đổi mới tư duy huấn luyện, ngành thể thao tập trung đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa hệ thống trung tâm y học thể thao. Đặc biệt, khía cạnh kinh tế thể thao cần được khơi thông bằng các chính sách xã hội hóa mạnh mẽ, thu hút sự đồng hành của các tập đoàn kinh tế lớn trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng và tổ chức các sự kiện quốc tế tầm cỡ. Các giải đấu chuyên nghiệp, nhất là bóng đá phải được tổ chức theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp để thu hút nguồn lực từ doanh nghiệp và người hâm mộ.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh: “Để tiếp tục bứt phá, chúng ta phải đưa thể thao lan tỏa mạnh mẽ trong mọi tầng lớp nhân dân, từ học đường đến lực lượng vũ trang. Đồng thời, những người làm công tác hoạch định chính sách phải thật sự chủ động, quyết liệt trong việc tìm kiếm và thực thi các giải pháp đột phá, mở đường cho thể thao Việt Nam vươn tới những tầm cao mới".

TIẾN CƯỜNG-HOÀI THU-MINH GIANG