Hantavirus có nguy hiểm không và lây truyền qua đường nào?

1. Hantavirus là gì, ai có nguy cơ nhiễm bệnh?

Hantavirus 

Hantavirus là nhóm virus thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên ở một số loài gặm nhấm. Động vật mang virus thường không có biểu hiện bệnh rõ rệt nhưng có thể thải virus ra môi trường qua nước tiểu, phân và nước bọt. Khi lây sang người, hantavirus có thể gây hai nhóm bệnh chính:

Sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS): Gặp chủ yếu ở châu Á và châu Âu, có thể gây tổn thương thận, xuất huyết và tụt huyết áp.
Hội chứng phổi do hantavirus (HPS/HCPS): Được ghi nhận chủ yếu ở châu Mỹ, có thể gây phù phổi, suy hô hấp cấp và tử vong.

Mức độ nghiêm trọng khác nhau tùy chủng virus và tình trạng người bệnh. Trong đó, hội chứng phổi do hantavirus có thể diễn biến nhanh, khiến người bệnh khó thở và suy hô hấp trong thời gian ngắn.

Triệu chứng hantavirus có thể gây sốt xuất huyết; ho, khó thở, tức ngực và nhanh chóng xuất hiện suy hô hấp do dịch tích tụ trong phổi.

Đường lây nhiễm hantavirus

Các loài gặm nhấm là vật chủ tự nhiên của hantavirus. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với môi trường bị ô nhiễm bởi chất bài tiết của động vật mang virus. Những con đường phơi nhiễm đáng chú ý gồm:

Hít phải các hạt bụi hoặc khí dung chứa virus phát tán khi phân, nước tiểu chuột khô bị khuấy động.
Đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng sau khi tiếp xúc với bề mặt nhiễm bẩn.
Bị chuột nhiễm virus cắn, dù đây không phải đường lây phổ biến.

Nhà kho, tầng hầm, chuồng trại, nhà bỏ trống hoặc nơi lưu trữ thực phẩm có dấu hiệu chuột sinh sống là những khu vực cần đặc biệt thận trọng. Việc quét khô hoặc hút bụi phân chuột có thể làm các hạt ô nhiễm phát tán vào không khí, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Ai có nguy cơ lây nhiễm hantavirus?

Nguy cơ nhiễm hantavirus tăng ở người thường xuyên tiếp xúc với chuột hoặc môi trường có chất thải của chuột, chẳng hạn như nông dân, công nhân kho bãi, người làm việc trong rừng, nhân viên kiểm soát dịch hại và người dọn dẹp những khu vực lâu ngày không sử dụng.

Người sống hoặc làm việc tại nơi có nhiều chuột cũng cần chú ý phòng ngừa. Sau thiên tai, mưa lũ hoặc khi dọn dẹp nhà cửa, kho chứa bị bỏ trống lâu ngày, cần tránh tiếp xúc trực tiếp với chuột và chất thải của chúng.

Phần lớn hantavirus lây sang người từ động vật gặm nhấm, không phải qua tiếp xúc thông thường giữa người với người.

Tuy nhiên, virus Andes, được ghi nhận tại Nam Mỹ, đã gây ra một số trường hợp lây truyền từ người sang người, thường liên quan đến tiếp xúc gần. Vì vậy, không nên khẳng định tất cả hantavirus đều không thể lây giữa người với người; đường lây còn phụ thuộc vào chủng virus.

2. Triệu chứng nhiễm hantavirus

Thời gian ủ bệnh thay đổi tùy chủng virus, thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, một số trường hợp có thể lâu hơn. Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm với cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng khác. Người bệnh có thể sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng. Khi bệnh tiến triển, triệu chứng phụ thuộc vào thể bệnh:

- Hội chứng phổi do hantavirus: Người bệnh có thể ho, khó thở, tức ngực và nhanh chóng xuất hiện suy hô hấp do dịch tích tụ trong phổi.

- Sốt xuất huyết kèm hội chứng thận: Có thể xuất hiện tụt huyết áp, xuất huyết, giảm lượng nước tiểu và tổn thương thận, thậm chí suy thận cấp.

Nếu có biểu hiện khó thở, choáng, tiểu ít rõ rệt hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi sau khi tiếp xúc với chuột hay môi trường có dấu hiệu chuột sinh sống, cần đến cơ sở y tế ngay và thông báo về khả năng phơi nhiễm. Không nên chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng mới đi khám.

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được chứng minh hiệu quả rộng rãi đối với các bệnh do hantavirus. Điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, theo dõi sát và xử trí biến chứng, bao gồm hỗ trợ hô hấp hoặc điều trị suy thận khi cần.

Một số vaccine phòng HFRS đã được sử dụng tại một vài quốc gia nhưng chưa có vaccine được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu để phòng tất cả các bệnh do hantavirus. Vì vậy, kiểm soát chuột và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây vẫn là những biện pháp phòng ngừa quan trọng.

3. Cách phòng bệnh khi phải sống hoặc làm việc ở nơi có chuột

Kiểm soát chuột trong môi trường sống.
Bịt kín các khe hở để hạn chế chuột xâm nhập.
Bảo quản thực phẩm trong hộp kín, thu gom rác thường xuyên.
Giữ nhà cửa, kho chứa và khu vực lưu trữ thực phẩm sạch sẽ.
Vệ sinh an toàn khi phát hiện phân hoặc nước tiểu chuột
Mở cửa thông thoáng và rời khỏi khu vực kín một thời gian trước khi bắt đầu vệ sinh, đặc biệt nếu nơi đó lâu ngày không sử dụng và có nhiều chất thải chuột.
Đeo găng tay, sử dụng dung dịch khử khuẩn phù hợp theo hướng dẫn trên nhãn; làm ướt kỹ chất thải và khu vực nhiễm bẩn trước khi lau thu gom.
Không quét khô hoặc hút bụi trực tiếp phân, nước tiểu chuột.
Thu gom chất thải và xác chuột bằng cách an toàn, sau đó rửa tay kỹ.
Với khu vực nhiễm bẩn nhiều, nhà kho có mật độ chuột cao hoặc nơi có nguy cơ phơi nhiễm lớn, nên tham khảo hướng dẫn của cơ quan y tế hoặc đơn vị kiểm soát dịch hại chuyên nghiệp thay vì tự dọn dẹp.