Hào khí Thăng Long - Hà Nội trong dòng chảy văn học nghệ thuật Ðồng Nai

Văn nghệ sĩ Đồng Nai đi thực tế sáng tác tại Thủ đô Hà Nội.

Bằng lao động nghệ thuật nghiêm túc và tình yêu sâu nặng với quê hương, đất nước, văn nghệ sĩ Đồng Nai đã và đang tiếp nối mạch nguồn Thăng Long, góp thêm những sắc màu vào đời sống văn học nghệ thuật (VHNT) Việt Nam.

Sân khấu Ðồng Nai hướng về nguồn cội

Sân khấu Đồng Nai nhiều năm qua hướng về Thăng Long - Hà Nội bằng các tác phẩm đậm chất lịch sử và văn hóa dân tộc. Với các nghệ sĩ, mỗi chuyến ra thủ đô biểu diễn không chỉ là dịp giao lưu nghệ thuật mà còn là hành trình tìm về với những giá trị cội nguồn.

Gần 40 năm gắn bó với Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai, nghệ sĩ Trường Khải vẫn nhớ chuyến ra Hà Nội biểu diễn vào năm 2000. Khi ấy, nhà hát được chọn phục vụ Đại hội Đảng toàn quốc với vở Dòng sông đỏ. Đoàn lưu diễn suốt 1 tháng, có những ngày khá vất vả, nhưng ký ức về những buổi biểu diễn tại thủ đô vẫn để lại trong ông nhiều cảm xúc.

“Đến bây giờ tôi vẫn nhớ cảm giác được đứng trên sân khấu ở Hà Nội, cùng đồng nghiệp góp sức cho một chương trình lớn, tuy vất vả nhưng rất vui và tự hào. Đó là một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất trong quãng đời làm nghệ thuật của tôi” - nghệ sĩ Trường Khải chia sẻ.

Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, năm 2010, khi cả nước hướng về đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, sân khấu Đồng Nai tiếp tục ghi dấu ấn bằng tác phẩm Dời đô (tác giả Lê Duy Hạnh; dàn dựng, đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Giang Mạnh Hà). Vở diễn dựa vào bối cảnh lịch sử vua Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La - Thăng Long nhưng đi sâu vào vấn đề trị quốc, bình thiên hạ và những kế sách phát triển lâu dài trên kinh đô mới. Đặc biệt, vở diễn được chọn biểu diễn khai mạc liên hoan sân khấu chào mừng 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội tại Nhà hát lớn Hà Nội.

Một cảnh trong vở kịch Thành Thăng Long thuở ấy (tác giả Chu Thơm, đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà) công diễn phục vụ khán giả Đồng Nai.

Vài năm trở lại đây, công chúng Đồng Nai lại liên tiếp được thưởng thức vở kịch nói Thành Thăng Long thuở ấy (tác giả Chu Thơm, đạo diễn NSND Giang Mạnh Hà). Vẫn giữ nguyên câu chuyện về Lý Chiêu Hoàng - nữ hoàng đế đầu tiên và duy nhất trong lịch sử Việt Nam nhường ngôi cho chồng, cùng những nhân vật lịch sử ở giai đoạn chuyển giao nhà Lý - nhà Trần, song vở kịch lại mang đến nhiều điểm mới hấp dẫn. Kịch bản xoáy sâu vào thân phận những người phụ nữ trong sự chuyển xoay khắc nghiệt của thời cuộc. Vở diễn khép lại với cảnh Lý Chiêu Hoàng tự vấn trước vong linh những người đã tác động mạnh mẽ đến cuộc đời của mình: mẹ Trần Thị Dung, chị gái Thuận Thiên, vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) và Thái sư Trần Thủ Độ.

Theo NSND Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội VHNT Đồng Nai, vở diễn Thành Thăng Long thuở ấy là cầu nối giữa 2 triều đại có vai trò đặc biệt trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc: nhà Lý với 216 năm và nhà Trần với 176 năm. Đằng sau các nhân vật, sự kiện là những vấn đề vẫn còn nguyên giá trị đối với hôm nay, như: trách nhiệm trước vận mệnh quốc gia, dân tộc; cách ứng xử trước những bước ngoặt và ý thức gìn giữ non sông. Bởi vậy, khi đưa các nhân vật, sự kiện lên sân khấu, ông chú trọng lựa chọn cách kể gần gũi với công chúng đương đại, để những câu chuyện từ quá khứ không dừng lại trên trang sách mà tiếp tục được cảm nhận qua ngôn ngữ và cảm xúc nghệ thuật.

“Những câu chuyện về Thăng Long - Hà Nội luôn có sức gợi lớn đối với người làm sân khấu. Điều khiến tôi hạnh phúc là các tác phẩm chạm được đến trái tim người xem. Sự cổ vũ, động viên của công chúng là món quà đáng quý đối với người sáng tạo nghệ thuật. Đó cũng là động lực để chúng tôi tiếp tục tìm tòi, khai thác những giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc bằng ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay” - NSND Giang Mạnh Hà bày tỏ.

Bồi đắp mạch nguồn từ những góc nhìn mới

Từ những câu chuyện lịch sử được tái hiện trên sân khấu, mạch nguồn Thăng Long - Hà Nội tiếp tục được văn nghệ sĩ Đồng Nai tìm tòi, khai thác qua những chuyến đi thực tế và trải nghiệm văn hóa. Mỗi không gian, di tích, câu chuyện gặp trên hành trình về thủ đô trở thành chất liệu để người sáng tạo nhìn lại lịch sử từ cảm nhận của hôm nay, từ đó hình thành những tác phẩm mang dấu ấn riêng của văn nghệ sĩ miền Đông Nam Bộ.

Năm 2025, Hội VHNT Đồng Nai tổ chức trại sáng tác với chủ đề Văn nghệ sĩ đồng hành cùng đất nước tại Hà Nội. Trong những ngày ở thủ đô, văn nghệ sĩ Đồng Nai có dịp tham quan Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, các di tích lịch sử, văn hóa; đồng thời giao lưu, trao đổi kinh nghiệm sáng tác với Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội và Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam.

Có dịp đến Thủ đô, đứng trước không gian cổ kính của Văn miếu Quốc Tử Giám, tác giả Nguyễn Thị Phấn (Ban Văn học, Hội VHNT Đồng Nai) gửi gắm những suy tư sâu lắng về lịch sử, về con người qua bài thơ Chiều Văn miếu Quốc Tử Giám: “Thời gian như nước chảy theo dòng/ Bốn bề thành quách cũ rêu phong/ Đâu lều, đâu chõng kỳ thi hội/ Đâu bóng hiền tài buổi ngự long”.

Ở lĩnh vực âm nhạc, cảm xúc về Hà Nội và lịch sử dân tộc lại bùng cháy qua những giai điệu hào hùng. Nhạc sĩ Cao Hồng Sơn (Ban Âm nhạc, Hội VHNT Đồng Nai) sáng tác nhạc phẩm Người tiếp lửa Diên Hồng với giai điệu hào hùng, ca từ sâu lắng, ca khúc không chỉ là lời tri ân mà còn tiếp thêm ngọn lửa tự hào về truyền thống dân tộc trong mỗi người dân Việt Nam.

Là một trong những nhạc sĩ trực tiếp tham gia trại sáng tác năm 2025 tại Hà Nội, nhạc sĩ Nguyễn Bòn (Ban Âm nhạc, Hội VHNT Đồng Nai) chia sẻ: Dù đã nhiều lần ra Bắc nhưng chuyến đi này để lại cho ông những ấn tượng sâu sắc. Không chỉ được viếng Lăng Bác, tham quan các di tích lịch sử, ông còn được mở rộng không gian giao lưu, trao đổi nghiệp vụ với văn nghệ sĩ thủ đô. Điều đó đã đánh thức trong ông một khao khát viết khác - viết không chỉ bằng rung động cá nhân mà bằng tình yêu lớn lao với đất nước.

“Bên cạnh ca khúc viết về Bác Hồ mang tên Lời Người khắc mãi trong tim, ngay tại trại sáng tác, tôi đã cho ra đời nhạc phẩm Miền Đông rạng rỡ non sông. Tác phẩm sau đó đã xuất sắc đoạt giải tại Cuộc thi Sáng tác ca khúc miền Đông Nam Bộ” - nhạc sĩ Nguyễn Bòn chia sẻ.

Không chỉ có thơ và nhạc, nhiếp ảnh nghệ thuật cũng tìm thấy nguồn chất liệu quý giá từ trầm tích văn hóa thủ đô. Nghệ sĩ Phạm Văn Hoàng (Ban Nhiếp ảnh, Hội VHNT Đồng Nai) cho hay: Thăng Long - Hà Nội không chỉ hấp dẫn bởi nét cổ kính của ngõ phố, mái đình hay nhịp sống văn minh của mảnh đất hơn ngàn năm văn hiến mà còn ở chiều sâu trầm tích lịch sử ẩn hiện trong từng khoảnh khắc thời gian. Bằng góc nhìn của một người con phương Nam, ông đã ghi lại hàng trăm góc ảnh về Hà Nội như một cách thể hiện tình yêu, sự tri ân. Qua đó, giới thiệu về Hà Nội trên các nền tảng số, góp phần lan tỏa vẻ đẹp và hào khí Thăng Long đến công chúng gần xa.