Hậu khủng hoảng eo biển Hormuz: Thế giới đang phải trả thêm tiền cho sự an toàn

Tàu thuyền neo ngoài khơi thị trấn Khasab, Oman, chờ qua eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Nikkei Asia, dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận hòa bình, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản không kỳ vọng mọi thứ sẽ nhanh chóng quay trở lại như trước. Điều đáng chú ý hơn là cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz có thể đang phản ánh một xu hướng lớn hơn của kinh tế toàn cầu: các quốc gia và doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận chi phí cao hơn để đổi lấy sự an toàn của chuỗi cung ứng.

Trong hơn 100 ngày gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch của dầu mỏ và hóa dầu toàn cầu, Nhật Bản là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất do phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng và nguyên liệu từ Trung Đông.

Các doanh nghiệp Nhật đã buộc phải tìm nguồn dầu thô và naphtha thay thế từ Mỹ, Algeria hay Peru. Tuy nhiên, những nguồn cung này có chi phí cao hơn đáng kể. Có thời điểm, giá naphtha ngoài Trung Đông cao gấp đôi so với nguồn cung truyền thống, kéo theo áp lực tăng giá lan rộng từ nguyên liệu đầu vào sang bao bì, thực phẩm và hàng tiêu dùng.

Một số doanh nghiệp đã phải thực hiện các biện pháp cắt giảm chi phí như thu nhỏ kích thước sản phẩm, chuyển sang bao bì đơn sắc để tiết kiệm mực in hoặc tinh giản thiết kế bao bì. Điều đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp cho biết những thay đổi này có thể sẽ được duy trì ngay cả khi nguồn cung dần ổn định trở lại.

Mặc dù thỏa thuận Mỹ - Iran quy định hoạt động hàng hải thương mại tại eo biển Hormuz sẽ được khôi phục trong vòng 30 ngày, các chuyên gia cho rằng việc trở lại trạng thái bình thường sẽ mất nhiều thời gian hơn. Sau khi luồng vận tải được nối lại, thị trường vẫn phải giải quyết lượng tàu tồn đọng, khôi phục hạ tầng logistics và đưa sản lượng dầu khí trở lại mức trước khủng hoảng.

Quan trọng hơn, cuộc khủng hoảng đã làm thay đổi tư duy của doanh nghiệp Nhật Bản. Đây cũng là xu hướng đang diễn ra ở nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới. Thay vì chỉ theo đuổi mục tiêu tối ưu chi phí, doanh nghiệp ngày càng quan tâm hơn đến khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị, xung đột và đứt gãy thương mại.

Nhiều tập đoàn đang xem xét đa dạng hóa nguồn cung, tăng mức tồn kho chiến lược, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp và nghiên cứu các nguyên liệu thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào một khu vực địa lý duy nhất. Những biện pháp này giúp giảm rủi ro, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng chi phí vận hành.

Nếu như sau cuộc chiến Nga - Ukraine năm 2022, nhiều doanh nghiệp Nhật còn dè dặt trong việc tăng giá bán thì hiện nay tâm lý thị trường đã thay đổi đáng kể. Sau nhiều năm lạm phát gần như bằng 0, các doanh nghiệp đã quen hơn với việc chuyển phần chi phí gia tăng sang người tiêu dùng.

Các tổ chức nghiên cứu tại Nhật dự báo từ mùa hè năm nay, làn sóng tăng giá thực phẩm và hàng tiêu dùng sẽ diễn ra rõ nét hơn khi tác động từ giá nguyên liệu bắt đầu phản ánh vào giá bán lẻ. Nói cách khác, chi phí của những thay đổi trong chuỗi cung ứng cuối cùng vẫn sẽ xuất hiện trên hóa đơn của người tiêu dùng.

Trong nhiều thập kỷ, chuỗi cung ứng toàn cầu được xây dựng dựa trên nguyên tắc tối ưu chi phí. Nhưng những cú sốc liên tiếp từ đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga - Ukraine cho đến khủng hoảng Hormuz đang khiến doanh nghiệp phải ưu tiên khả năng chống chịu và an ninh kinh tế nhiều hơn trước.

Điều đó đồng nghĩa với nhiều kho dự trữ hơn, nhiều nguồn cung thay thế hơn, nhiều tuyến vận tải dự phòng hơn và tất nhiên là chi phí cao hơn.

Nếu trước đây thế giới trả tiền để đạt hiệu quả tối đa, thì trong giai đoạn mới, thế giới đang trả thêm tiền cho sự an toàn. Và đó có thể chính là trạng thái "bình thường mới" của kinh tế toàn cầu trong nhiều năm tới.