Hậu kiểm an toàn thực phẩm dựa trên dữ liệu và phân tích nguy cơ

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: TRẦN MINH)

Chiều 31/7, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị lấy ý kiến dự thảo hồ sơ Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Bốn chính sách cốt lõi của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Tại hội nghị, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Bộ Y tế đã tiếp thu, tổng hợp đầy đủ ý kiến góp ý của các bộ, ngành như Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ Công thương, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các thành viên Chính phủ để tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Sau quá trình rà soát, chỉnh lý, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hiện được xây dựng với quy mô dự kiến gồm 8 chương, 71 điều. Tuy nhiên, đây mới là phương án dự thảo và sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình lấy ý kiến.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này sẽ cập nhật các thông lệ quốc tế mới, phù hợp các chủ trương, chỉ đạo mới của Đảng, Nhà nước và Chính phủ cùng sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật trong sản xuất, chế biến thực phẩm.

Cụ thể, 4 chính sách cốt lõi gồm: Đổi mới hệ thống quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra an toàn thực phẩm trên thị trường (hậu kiểm); số hóa và xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm liên thông giữa các bộ, ngành; nâng cao hiệu quả quản lý đối với loại hình thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Theo đó, với nhóm chính sách thứ nhất là tập trung quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì quản lý riêng lẻ từng công đoạn như trước đây. Cách tiếp cận này nhằm kiểm soát rủi ro xuyên suốt từ sản xuất, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng.

Nhóm chính sách thứ hai là cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm quản lý chất lượng.

Nhóm chính sách thứ ba hướng tới đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm có tính liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.

Nhóm chính sách cuối cùng tập trung nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể, đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi các mô hình kinh doanh thực phẩm ngày càng đa dạng.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, hiện dự thảo luật đang trong giai đoạn lấy ý kiến hoàn thiện, dự kiến sẽ trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026.

Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, một trong những điểm đột phá của dự thảo Luật là đổi mới phương thức hậu kiểm. (Ảnh: TRẦN MINH)

Bộ Y tế giữ vai trò là đầu mối quản lý an toàn thực phẩm

Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho hay, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã quy định cụ thể chức năng của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Bộ Công thương cũng như trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, hiện nay Bộ Y tế đang được giao xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Dự thảo luật lần này sẽ quy định theo hướng xác lập nguyên tắc chung: Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm đầu mối trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp phối hợp trong quá trình triển khai.

Theo ông Thịnh, sau khi Đề án được thông qua, các quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành liên quan cũng như Ủy ban nhân dân các cấp sẽ được thể hiện trong nghị định hướng dẫn. Quan điểm chung là xây dựng một hệ thống quản lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Các bộ, ngành vẫn có trách nhiệm trong lĩnh vực được phân công, trong khi chính quyền địa phương, đặc biệt cấp tỉnh và cấp xã, giữ vai trò quan trọng trong quản lý an toàn thực phẩm trên thị trường.

Đánh giá cao dự thảo Luật khi hướng tới thống nhất quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương và chuyển mạnh từ quản lý theo vụ việc sang quản lý dựa trên nguy cơ và theo chuỗi, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, quản lý theo chuỗi và theo nguy cơ chỉ có thể phát huy hiệu quả khi có một đầu mối quản lý thống nhất.

"Quản lý theo chuỗi và theo nguy cơ chỉ có thể thực hiện hiệu quả khi có một cơ quan quản lý đầu mối thống nhất. Nếu khi xảy ra vấn đề vẫn phải để cơ quan này bàn với cơ quan kia, xác định lại nhiệm vụ, trách nhiệm của nhau thì rất khó thực hiện", bà Phong Lan nói.

Sẽ xây dựng cơ chế hậu kiểm dựa trên dữ liệu số và phân tích nguy cơ

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, một trong những điểm đột phá của dự thảo luật lần này là đổi mới phương thức hậu kiểm.

Thay vì chỉ kiểm tra theo cách truyền thống, cơ quan quản lý sẽ xây dựng cơ chế hậu kiểm dựa trên dữ liệu số và phân tích nguy cơ. Dự thảo quy định các hình thức hậu kiểm, gồm hậu kiểm theo kế hoạch và hậu kiểm đột xuất, đồng thời quy định rõ nội dung và phương thức thực hiện.

Đáng chú ý, hậu kiểm sẽ được triển khai theo hướng "thông minh", sử dụng dữ liệu để phân tích nguy cơ, qua đó chủ động phòng ngừa sự cố thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Theo định hướng này, dữ liệu sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý xác định nhóm sản phẩm, cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cao để tập trung nguồn lực kiểm tra, thay vì kiểm tra dàn trải như trước.

Bên cạnh đó, vai trò của hệ thống kiểm nghiệm nhà nước cũng sẽ được nâng cao nhằm tăng cường năng lực giám sát thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Khánh Phong Lan cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hậu kiểm. Theo bà, nếu xác định hậu kiểm quan trọng hơn tiền kiểm thì dự thảo luật cần có các quy định đủ mạnh để tăng cường hoạt động này, đồng thời giảm bớt những thủ tục không cần thiết ở khâu tiền kiểm.

Bên cạnh đó, bà Phạm Khánh Phong Lan cho rằng lực lượng kiểm tra an toàn thực phẩm hiện nay còn nhiều khó khăn về nhân lực, biên chế và thẩm quyền, trong khi áp lực từ người dân và cấp trên luôn đặt ra yêu cầu phải bảo đảm thực phẩm an toàn. Bà đề xuất cần có những biện pháp thanh tra, kiểm tra hữu hiệu hơn, đồng thời phải làm rõ thẩm quyền xử lý của lực lượng thực thi.